1/ “Mơ hoa” từ trước đến nay được xem là sáng tác đầu tay trong gia tài âm nhạc Hoàng Giác (1924 - 2017). Ca khúc được công bố năm 1945 nhưng theo tư liệu gia đình thì bài hát được hoàn thành từ năm 1944, khi tác giả vừa tròn 20 tuổi.
Nhạc sĩ từng kể về hoàn cảnh ra đời của ca khúc này, lúc bấy giờ, gần nhà ông có một cô gái chừng 15 tuổi, gia đình ở Hà Đông nhưng ra Hà Nội để chăm sóc bà. Cô hàng xóm ngẫu nhiên với mái tóc dài, dáng người thon nhẹ, đôi mắt trong sáng, lúc nào cũng như cười khiến ông liên tưởng đến những cô gái làng Ngọc Hà bán hoa tươi mà ông thường gặp trên đường đi học. Tình trong như đã... mà tiếng đàn còn thô, người trai trẻ cứ ấp ủ sáng tác tặng cô ta một bài hát mà chưa làm nổi. Rồi một buổi sáng, sau khi hoàn thành bản nhạc đầu tay, Hoàng Giác hồi hộp tìm gặp cô gái để thân tặng... Nhưng cô đã trở về Hà Đông, và một thời gian sau nhạc sĩ được tin cô đã đi lấy chồng.
Trong các ca khúc của nhạc sĩ Hoàng Giác, có thể nói, riêng “Mơ hoa” có tiết tấu vui tươi, rộn rã, được viết theo điệu Cha cha cha. Các ca khúc nổi tiếng khác của ông thường có nhịp điệu vừa hoặc chậm, hầu hết mang âm hưởng buồn man mác, xa vắng, nhớ thương như “Ngày về” (1946), “Hương lúa đồng quê” (1950), “Quê hương”, “Bóng ngày qua”, “Lỡ cung đàn”... “Mơ hoa” cũng là ca khúc có nhiều ca sĩ thể hiện nhất. Ít nhất trên dưới 20 phiên bản thu âm, phối khí khác nhau qua các giọng ca trong nước và ở hải ngoại. Sinh thời, nhạc sĩ Hoàng Giác có lần tâm sự, trong các phiên bản thu âm “Mơ hoa”, ông ưng ý nhất là các bản của tài tử Ngọc Bảo và ca sĩ Elvis Phương.
Không chỉ là người thể hiện thành công ca khúc “Mơ hoa” với chất giọng và phong cách rất riêng, tài tử Ngọc Bảo còn là người bạn thân thiết, gắn bó với nhạc sĩ Hoàng Giác từ thời trai trẻ cho đến mãi về sau này. Hai nghệ sĩ đã cùng xuất hiện và trình diễn nhiều lần trên sân khấu các bài hát của Hoàng Giác, đặc biệt là hai nhạc phẩm “Ngày về” và “Mơ hoa”. Cũng chính phu nhân của tài tử Ngọc Bảo đã mai mối cô em họ của mình là bà Kim Châu cho nhạc sĩ Hoàng Giác, để hai người thành vợ thành chồng.
2/ Trở lại với câu chuyện về nhân vật nguyên mẫu trong ca khúc “Mơ hoa”, người con gái ngày ấy có tên đầy đủ là Lê Thục Đoan, sinh năm 1930. Và không chỉ là nguồn cảm hứng để viết nên ca khúc “Mơ hoa”, chính khi nhạc sĩ Hoàng Giác viết bản “Ngày về” (1946) khi từ chiến khu trở về thăm nhà, cũng gửi gắm bóng hình bà Thục Đoan trong ca khúc ấy: “Trông bốn phương mờ hàng lệ thắm. Mơ đến em một ngày đầm ấm. Nhớ phút chia phôi cùng ai dứt đau thương, tìm đến em nay còn đâu (...). Ta sống không một lời trìu mến. Như bóng con đò chiều lạc bến. Lờ lững trôi qua cùng ngày tháng phôi pha, duyên kiếp sau ta chờ mong”.
Sau khi lập gia đình, bà Thục Đoan về công tác tại Hợp tác xã Gió Đông, thuộc phố Nhà Thờ (Hà Nội) ngày nay cho tới lúc nghỉ hưu. Chồng của bà cũng là một cán bộ nhà nước. Hiện nay, bà Thục Đoan sống cùng con cháu trong một ngõ nhỏ trên đường Trường Chinh, thuộc quận Đống Đa, Hà Nội. Theo bà Kim Châu, suốt 60 năm qua, hằng năm cứ đến dịp sinh nhật Hoàng Giác và bà Kim Châu là bà Thục Đoan lại tới thăm, tặng hoa chúc mừng sinh nhật. Ông bà Hoàng Giác dù đã thay đổi chỗ ở tới ba lần, từ phố Cầu Gỗ, phố Hàng Bạc cho đến những ngày cuối đời về khu Đầm Trấu, thì cái “lệ” đến thăm nhau cũng không bao giờ thay đổi.
Ngược lại, hai ông bà Hoàng Giác cũng không bao giờ quên sinh nhật bà Thục Đoan, năm nào cũng gửi hoa và quà tặng. Mỗi khi đi du lịch hay đi chơi xa về, hai bà bao giờ cũng nhớ đến nhau. Và cho đến tận bây giờ, hai bà bao giờ cũng gọi nhau bằng tên thật vô cùng tình cảm chứ không phân ngôi chị em dù bà Thục Đoan hơn bà Kim Châu hai tuổi. Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm, con của ông bà Hoàng Giác – Kim Châu được bà Đoan đặc biệt yêu quý, vẫn thường gọi bà là “Mẹ Đoan!” đầy trìu mến.
Cả hai bên gia đình đều hiểu và trân trọng kỷ niệm năm xưa giữa nhạc sĩ và bà Thục Đoan, coi đó là những rung động đẹp đẽ của thuở ban đầu đầy mộng mơ và trong sáng, thế nên trong mỗi người đều gìn giữ ký ức như một phần thiêng liêng, không gì có thể thay thế...
3/ Trong những giây phút cuối đời nhạc sĩ Hoàng Giác, bà Thục Đoan cũng ở bên cạnh ông. Vào đêm hôm trước ngày ông ra đi, tức buổi tối ngày thứ tư 13-9 năm 2017, bà Thục Đoan tới thăm ông, nắm tay ông, trò chuyện rất lâu rồi khuya muộn mới chịu ra về...
Nhạc sĩ Hoàng Giác giờ đã như cánh chim bay xa, về một phương trời đầy nhạc và thơ, nơi ông sẽ gặp lại bao người bạn âm nhạc của mình thuở nào như Dzoãn Mẫn, Đoàn Chuẩn, Ngọc Bích, Phạm Duy... Và ca khúc “Mơ hoa” của ông, cùng với tuyệt phẩm “Ngày về” vẫn còn ngân trong trái tim bao thế hệ người Việt Nam yêu nhạc.
