Mỹ và NATO hoãn thực thi CFE
Thông báo của Nhà trắng ngày 7/11 nêu rõ, quyết định này được đưa ra sau khi có sự tham vấn và phối hợp chặt chẽ với các đồng minh NATO. Nhiều nước thành viên CFE không tham gia NATO cũng ủng hộ việc hoãn thi hành CFE.
Trong tuyên bố chung đưa ra tại trụ sở NATO, Mỹ và các đồng minh cho rằng, việc tạm hoãn thực thi nghĩa vụ của CFE sẽ giúp tăng cường năng lực răn đe và khả năng phòng thủ của NATO. Mỹ, các đồng minh NATO và các đối tác khác tiếp tục khẳng định cam kết đối với việc kiểm soát hiệu quả các loại vũ khí thông thường, coi đó là một phần then chốt của an ninh châu Âu-Đại Tây Dương, theo đó sẽ tiếp tục các biện pháp nhằm tăng cường an ninh và ổn định ở châu Âu, giảm thiểu rủi ro, ngăn ngừa hiểu nhầm, tránh xung đột và xây dựng lòng tin.
Hiệp ước CFE được ký giữa 16 thành viên NATO và 6 thành viên của Tổ chức Hiệp ước Warsaw vào năm 1990 nhằm giảm căng thẳng giữa hai khối. CFE quy định giới hạn trong việc triển khai các lực lượng vũ trang thông thường trên lục địa châu Âu và thiết lập các cơ chế để kiểm tra. Năm 1999, một thỏa thuận đã được ký kết về việc điều chỉnh CFE, đặt ra các giới hạn cho các nước và vùng lãnh thổ nhất định, chứ không phải các khối. Tuy nhiên, các nước thành viên NATO đã không phê chuẩn bản cập nhật của hiệp ước CFE này.
Năm 2007, Nga đã đình chỉ một phần CFE với lý do các thành viên mới của NATO không tuân thủ các giới hạn được quy định trong hiệp ước, nhưng vẫn tham gia các cuộc họp của nhóm cố vấn chung. Năm 2015, Nga đình chỉ việc tham gia các cuộc họp của Nhóm cố vấn chung về Hiệp ước CFE, qua đó hoàn tất quá trình đình chỉ tư cách thành viên trong hiệp ước nhưng tiếp tục là một bên tham gia CFE về mặt pháp lý.
Nga rút khỏi hiệp ước
Ngày 7/11, Bộ Ngoại giao Nga thông báo thủ tục rút nước này khỏi CFE đã hoàn tất và văn kiện này chính thức không còn hiệu lực đối với Moscow. Bộ Ngoại giao Nga cho biết thêm, bất kỳ thỏa thuận nào giữa Nga và các nước thành viên NATO trong lĩnh vực kiểm soát vũ khí đều không thể thực hiện được từ ngày 7/11.
Theo hãng tin TASS, giải thích lý do rút khỏi CFE, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Ryabkov chỉ trích hiệp ước đã đi ngược lại những lợi ích an ninh của Moscow trong bối cảnh thế giới hiện nay. Theo ông Ryabkov, CFE đã gặp vấn đề trong nhiều năm, do đó việc Nga rút khỏi hiệp ước này không thể khiến tình hình trở nên tồi tệ hơn.
Ông cho biết thêm, tình hình hiện tại cũng không thuận lợi để đưa ra những ý tưởng mới cho một giải pháp thay thế CFE. Ông cho rằng, thế giới trong thời gian tới sẽ hoàn toàn khác so thế giới những năm 1990 hoặc 1999, và điều này đòi hỏi những cách tiếp cận mới, trong đó có cả vấn đề kiểm soát vũ khí. Nga từ lâu đã lập luận rằng việc NATO mở rộng thành viên (bao gồm các thành viên cũ của Tổ chức Hiệp ước Warsaw) đang phá hoại CFE.
Không chỉ rút khỏi CFE, Tổng thống Nga Vladimir Putin trước đó đã ký luật về việc hủy bỏ phê chuẩn Hiệp ước cấm thử hạt nhân toàn diện (CTBT). Luật trên tạo cơ sở pháp lý để Nga hủy bỏ văn kiện phê chuẩn CTBT, nhưng không có nghĩa là Moscow rút khỏi hiệp ước này. Người phát ngôn Điện Kremlin, ông Dmitry Peskov cho biết, việc hủy bỏ phê chuẩn hiệp ước CTBT bảo đảm sự cân bằng đối với Nga và Mỹ trong lĩnh vực thử hạt nhân, trong bối cảnh Washington chưa phê chuẩn hiệp ước này. Ông cũng nêu rõ động thái này của Nga không có nghĩa là Moscow có kế hoạch tiến hành thử hạt nhân.
CTBT là một hiệp ước đa phương cấm tất cả các vụ thử hạt nhân, dù là vì mục đích hòa bình hay quân sự. Hiệp ước này được Đại hội đồng LHQ thông qua năm 1996 và đã được 187 quốc gia ký kết, nhưng đến nay chưa có hiệu lực do 8 trong số 44 quốc gia có vũ khí hạt nhân hoặc tiềm năng chế tạo vũ khí hạt nhân chưa phê chuẩn.
