Thứ lúa tám xoan vụ mùa hạt thon nhỏ gặt non đem về nhà phơi trên sân gạch trong cái nắng ong ong của miệt biển rồi vội vàng thu lại giữa trưa nắng. Nắng còn non và thóc cũng còn non được ủ âm trong chum sành, nâng đỡ vị thơm của hạt gạo một mai tỏa thơm trong vị bánh đặc biệt của đồng quê.
Mẹ dặn dò kỹ lưỡng khi lựa gạo. Hạt gạo trắng xanh, nhấm trên đầu lưỡi còn thơm ngẩn lòng cho vào chậu ngâm chừng mươi tiếng, ngâm sao cho gạo mềm ra và thay nước nhiều lần cho gạo đỡ chua. Cối xay bột bằng đá, hai thớt cối được làm bằng thứ đá xanh mãi tận Ninh Bình. Ngõng cối bằng gỗ nhãn vừa bền vừa sạch. Từng dòng bột trắng như sữa tuôn chảy trông thật thích mắt. Mẹ vừa làm vừa thơm lên mái tóc của chị và giảng giải. Xay bột con đừng đổ nhiều nước nhé, đổ thế bột sẽ ỗng ra, không mịn bánh sẽ thô. Nếu con đổ ít nước quá, cối sẽ rít bột không xuống được. Muốn cho bột mịn, phải xay lại tới ba lần.
Mẹ nói với chị, bánh đúc là thức quà ăn no và dễ tiêu. Có rất nhiều loại bánh đúc mà người ăn không thể nào quên được. Đó là bánh đúc bột gạo phổ biến, bánh đúc bột năn giòn trong, bánh đúc Tàu và bánh đúc gân lá cẩm thạch, bánh đúc lạc, bánh đúc khoai môn, bánh đúc ngô, bánh đúc hạt mít...
Chị vẫn nhớ lời mẹ khi bà dạy chị làm bánh đúc gạo - thứ bánh mà ngày ngày những người đàn bà quê đi chợ vẫn ngồi ăn hoặc mua đem về làm quà cho con cái. Bột xay nhuyễn củi lửa thật đều, lạc rang vừa lửa, giã nhỏ, hòa vào bột, cùi dừa bào nhỏ mỏng mảnh như những sợi tơ, quyện đều vào bột, chút nước vôi trong, chút hàn the hòa vào nước bột, một chút nước cốt tro sạch lọc kỹ, muối nêm vừa bột, khuấy đều tay. Khi quấy bột phải quấy đều tay theo vòng xoay của kim đồng hồ, không được ngược chiều trở lại, bột sẽ không mịn và nhuyễn. Làm bánh đúc cần cả niềm yêu thương nhẫn nại.
Mùi hương tám mới ngào ngạt trong bếp lửa hồng, vị ngậy của dừa lạc, quấn quýt nâng đỡ nhau. Bột lục bục sôi rồi sánh mịn nặng tay người quấy, những vòng xoay như gửi gắm tâm tư, như cồn cào khắc khoải, như hy vọng ngóng trông của mẹ. Trán lấm tấm mồ hôi giữa trời đông, nhưng khuôn mặt mẹ tươi ngời khi nồi bánh đã chín. Hãy nhanh tay lựa lá chuối non tươi đã được rửa sạch để khô xếp ra sàng. Rồi đổ xòe nồi bánh đúc ra mặt sàng nâu bóng. Muôi gỗ nâu dàn đều mâm bánh thật mịn. Lạc rang giòn xát lớp vỏ lụa nâu rắc đều lên. Ta bắt gặp mâm bánh cồn lên như mặt biển triều dâng, những hạt lạc là những cánh buồm đang rẽ sóng ra khơi. Ôi chao! Bánh đúc quê biển có thể cho nhân tôm xào chín với mộc nhĩ ngọt ngậy rải đều trên mâm bánh. Mầu tím của mộc nhĩ quyến với hương tôm biển với một lớp mỡ lợn sẽ tạo nên mùi vị khó nắm bắt đến lạ kỳ. Ngon ơi là ngon! Ngậy ơi là ngậy.
Những phiên chợ Cầu ồn ã tiếng người mua kẻ bán, nồng nã mùi vị biển nhưng vẫn một góc riêng dưới gốc bàng xúm xít tiếng chào mời mua hàng của người bán bánh đúc. Gánh riêu cua ấm sực nức mùi rau rút, gạch cua béo ngậy, ráng mỡ vàng lấp lánh như sắc cầu vồng và bánh đúc trắng bạch thạch thoăn thoắt dưới bàn tay của cô hàng bánh đúc ríu gọi những gái thương chồng đương đông buổi chợ...
