Cần cù chưa đủ mà phải sáng tạo
Ấn tượng trong tôi và nhiều du khách không chỉ là sự kỳ công của hàng nghìn tác phẩm độc bản, được chế tác từ đôi tay tài hoa của nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát, mà còn bởi, nhìn vào mỗi tác phẩm đều có sắc thái riêng, không nhàm chán. Hàng nghìn bức tượng và phù điêu hình tượng hổ, trâu được làm từ gỗ mít, đá ong phủ sơn mài.
Anh Phát chia sẻ mình có ý định thực hiện bộ sưu tập này từ cuối năm 2019 và đã tích cực sáng tạo. Dự kiến bộ sưu tập sẽ hoàn thành và được triển lãm vào dịp 30/4 năm nay. Làm đến… 2020 con hổ độc bản và trước đó là… 1010 con trâu, anh gặp nhiều khó khăn. “Có vô vàn khó khăn như chi phí mua gỗ, mua vật tư sơn mài... nhưng cái khó nhất là tư duy sáng tạo ra nhiều kiểu dáng khác nhau mà vẫn bảo đảm thẩm mỹ cao. Thêm nữa để một sản phẩm nâng tầm lên tác phẩm, chính là ý nghĩa câu chuyện cho mỗi tác phẩm, điều đó là vô cùng quan trọng để thu hút người thưởng lãm”, anh Phát chia sẻ.
Không ít người từng hỏi, tại sao anh tạo áp lực cho mình, có phải anh muốn chơi trội? Anh Phát trả lời: “Tôi không tạo áp lực cho mình. Với tôi, lao động chăm chỉ, cần cù là không đủ, lao động là phải sáng tạo. Các tác phẩm, triển lãm hay bộ sưu tập của tôi đều có câu chuyện, có thông điệp tích cực. Con số 2022 tác phẩm tương ứng với năm 2022 , tôi kỳ vọng vào năm mới các hoạt động văn hóa, kinh tế... sẽ tạo một sức bật, thoát khỏi bầu không khí u ám. Trong mỗi người nghệ sĩ sáng tạo, tôi tin ai cũng muốn cống hiến điều gì đó cho cộng đồng. Tôi cũng không ngoại lệ khi tôn vinh sáng tạo độc bản, các giá trị tốt đẹp của loài hổ, khẳng định sơn mài là nghề truyền thống đặc sắc, khơi gợi các giá trị văn hóa Việt trong các tác phẩm bằng hoa văn, hình ảnh, di sản và câu chuyện dân gian”.
Thẩm mỹ hài hòa công năng
Mỗi chất liệu đều có những “gia vị thị giác” riêng, tùy vào sự sáng tạo của người sáng tác để cho ra những món ăn tinh thần riêng biệt. Song, nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát đã tạo ra một thế giới nghệ thuật không trùng lắp, đầy sáng tạo của riêng mình. Anh cho biết, năm nay ngoài gỗ mít và sơn mài anh có đưa thêm chất liệu đá ong vào tác phẩm. Đó cũng là một chất liệu địa phương Sơn Tây, rất giàu mỹ cảm và có câu chuyện văn hóa đặc sắc.
Trong quá trình thực hiện, anh gặp sự khó khăn khi tạo hình hổ trên bề mặt tác phẩm. Hổ là loài vật có sự tương phản về hình khối trên cơ thể không nhiều khiến anh phải tỉ mỉ về hiệu ứng thị giác và chú trọng nhiều hơn về kỹ thuật. Khó hơn nữa là tạo dáng nhiều mẫu hổ đáng yêu, có những công năng sử dụng như: ghế, hộp, khay, lọ...
Trở lại thời gian hơn chục năm về trước, vào dịp kỷ niệm 1010 năm Thăng Long-Hà Nội, khi bộ sưu tập điêu khắc trâu, cũng tạo được ấn tượng cho người thưởng lãm, nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát cảm nhận, người nông dân Việt Nam sinh sống chủ yếu bằng nghề trồng lúa nước. Từ bao đời con trâu là “đầu cơ nghiệp” - người bạn thân thiết, gắn bó với đời sống nông nghiệp. Từ ý tưởng đến bắt tay vào thực hiện, tạo hồn cho con vật là cả một quá trình dấn thân. Nhưng anh thấy vui vì được sáng tạo. Anh đã kết hợp hài hòa, đưa mỹ thuật hiện đại vào các sản phẩm thủ công mỹ nghệ sơn mài, đặc biệt sử dụng chất liệu khảm như vỏ trứng, vỏ trai nhằm giữ nét đẹp truyền thống và thân thiện với môi trường. Anh tâm niệm, nghệ thuật phải để phục vụ cuộc sống, phải để công chúng thưởng thức, thụ hưởng. Từ năm 2010 đến nay, anh liên tục được nhận những giải thưởng uy tín của Hà Nội và nhiều địa phương khác, như giải Nhất cuộc thi thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ Hà Nội năm 2014, 2019... Anh đã đóng góp lớn cho việc truyền nghề, truyền lửa đam mê cho các họa sĩ trẻ trên quê hương cũng như phát triển doanh nghiệp, tạo việc làm cho lao động địa phương. Năm 2017, ở tuổi 34, Nguyễn Tấn Phát được UBND thành phố Hà Nội phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân Hà Nội”.
Anh tâm niệm: “Tôi sẽ luôn cho ra những tác phẩm mang tính thẩm mỹ, có công năng sử dụng và thông điệp tích cực để mọi người thưởng lãm. Bằng nhiều cách, nhiều chủ đề đa dạng, tôi tin rằng mọi người sẽ cảm thấy thú vị”.
Anh Phát kể: “Chiếm thời gian nhiều hơn nữa là tôi phải gắn những tác phẩm đó vào những câu chuyện, những trăn trở về hổ mang tính tích cực để đưa hình tượng hổ đến gần hơn với người xem”.
