Quá nhiều khó khăn...
- Năm 2012, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam có một chương trình sưu tập sáng tác mỹ thuật tại TP Hồ Chí Minh và chương trình này đã thu hút sự quan tâm của anh chị em họa sĩ mỹ thuật ở đó. Tại sao việc sưu tập vốn được hiểu là hoạt động theo thông lệ của Bảo tàng Mỹ thuật lại được sự quan tâm đặc biệt như vậy?
- Tôi muốn kể thêm một chi tiết: Nhà điêu khắc Phan Gia Hương, Phó Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam, công tác trong văn phòng phía nam của Hội, nói chuyện qua điện thoại hỏi đi hỏi lại tôi là thật sự có chương trình đó không... Thực tế là cũng đã rất lâu rồi, Bảo tàng mới có một chương trình sưu tầm tác phẩm mỹ thuật hiện đại ở một trung tâm mỹ thuật của cả nước như TP Hồ Chí Minh. Riêng điều này thôi đã cho thấy nhiều khó khăn trong công việc sưu tầm hiện nay của chúng tôi.
- Vậy theo anh, những khó khăn căn bản của việc sưu tầm tác phẩm mỹ thuật hiện nay là gì?
- Thứ nhất là vấn đề tài chính. Kể từ khi kinh tế phát triển theo hướng thị trường, mọi thứ đều là "thuận mua vừa bán". Về chủ trương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) rất ủng hộ Bảo tàng trong việc đẩy mạnh công tác sưu tầm hiện vật, tác phẩm và Bảo tàng mua tranh hoàn toàn từ tiền ngân sách. Thế nên, việc sử dụng tiền ngân sách trong việc mua tác phẩm mỹ thuật trong bối cảnh kinh tế thị trường có rất nhiều thứ phải cân nhắc. Vui là nhiều tác giả vẫn nói với chúng tôi là họ hiểu và thông cảm được về những vấn đề tài chính của Bảo tàng nên quan trọng nhất là quyết định của Bảo tàng trong việc mua tác phẩm của họ, còn về giá tác phẩm thì không khó để đạt được sự đồng thuận trong thương thảo.
- Nhân đề cập đến tài chính, có câu chuyện là bảo tàng đã không mua toàn bộ một sáng tác sắp đặt của một nghệ sĩ mà chỉ mua một phần, khiến cho bản thân nghệ sĩ cũng có ít nhiều băn khoăn về tính toàn vẹn của tác phẩm của họ? Đó có phải là vì không vượt qua được khó khăn tài chính không, thưa anh?
- Riêng về chuyện mua tác phẩm nghệ thuật đương đại thì nó lại còn phụ thuộc vào tiêu chí của Bảo tàng trong việc này. Chúng tôi căn cứ vào Thông tư số 11/2013 của Bộ VHTTDL Quy định về sưu tầm hiện vật của bảo tàng công lập.
Bên cạnh đó, còn có tiêu chí sưu tầm, một Hội đồng khoa học của bảo tàng và Hội đồng thẩm định nghệ thuật của Bộ chủ quản xem xét và quyết định mọi việc nữa. Với lại, việc mua, sưu tầm một sáng tác mỹ thuật có thể được nhìn nhận từ nhiều góc độ: sưu tầm theo sự nghiệp của tác giả, theo góc độ tác phẩm nghệ thuật thuần túy, hay theo bộ sưu tập của một xu hướng nghệ thuật... Chính vì thế, bảo tàng phải giữ quan điểm của riêng mình.
- Anh nhìn nhận như thế nào về việc xác định tính nguyên bản, duy nhất của một sáng tác mỹ thuật hiện đại trong công tác sưu tầm của bảo tàng hiện nay?
- Đúng là rất khó khăn! Trong bối cảnh kinh tế thị trường, khi tranh giả, tranh "nhái", tranh phiên bản tràn lan, lẫn lộn với những tác phẩm nghệ thuật chân chính.
... nhưng vẫn có niềm vui và cơ hội tháo gỡ
Rước vợ bằng công nông - (Phạm Thái Bình - Giải khuyến khích Triển lãm điêu khắc toàn quốc 2003-2013, vừa được Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam mua lại).
- Khó khăn nhiều như vậy có cản trở hoạt động sưu tầm tác phẩm của Bảo tàng?
- Gần đây nhất, chúng tôi đã mua sáng tác của nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo và họa sĩ vẽ tranh trừu tượng Đỗ Minh Tâm với giá không khác biệt nhiều so với giá mà tác giả mong muốn ở bên ngoài thị trường. Điều này cho thấy công việc của chúng tôi được ủng hộ lớn từ Bộ chủ quản cũng như góp một cái nhìn thiện cảm hơn từ phía nghệ sĩ dành cho Bảo tàng.
- Nhưng vì sao lâu nay, Bảo tàng không tổ chức thường xuyên hoặc cố định triển lãm giới thiệu sưu tầm mới của mình cả trong lĩnh vực mỹ thuật cổ lẫn hiện đại?
- Đầu năm 2012, chúng tôi đã có triển lãm trưng bày 33 sáng tác thuộc sưu tập mới của Bảo tàng. Nhưng trong cơ chế hiện nay, chúng tôi cũng buộc phải cân nhắc đến tính hiệu quả của một triển lãm, bao gồm chi phí và hiệu quả xã hội tương ứng như lượng công chúng đến tham quan chẳng hạn. Bên cạnh đó, không ít tác phẩm trong sưu tập của chúng tôi lại là những sáng tác được giải thưởng tại các triển lãm khu vực của Hội Mỹ thuật Việt Nam hay triển lãm toàn quốc do Bộ VHTTDL tổ chức. Vì thế, việc trưng bày trở lại, dù là trong một hoàn cảnh khác, cũng nên có những cân nhắc nhất định về thời gian.
- Trở lại với các sáng tác mỹ thuật đương đại, việc sưu tầm trong lĩnh vực này hiện được Bảo tàng nhìn nhận như thế nào, vì trong Nghị định 113/2013 của Chính phủ về hoạt động mỹ thuật, ban hành cuối năm 2013, đã chính thức coi "nghệ thuật sắp đặt và các hình thức nghệ thuật đương đại khác" thuộc lĩnh vực mỹ thuật?
- Chúng tôi có chiến lược về sưu tầm các sáng tác thuộc lĩnh vực này nhưng phải nói là thực hiện không đơn giản. Chỉ riêng các sáng tác nghệ thuật sắp đặt thôi cũng đã đòi hỏi một không gian trưng bày, lưu giữ bảo quản đặc thù, khác với những gì chúng tôi đang có hiện nay...
- Vậy hướng tháo gỡ để có thể thực hiện được chiến lược sưu tầm này cũng như công việc sưu tầm hiện vật, tác phẩm mỹ thuật mới của bảo tàng là gì, thưa anh?
- Như tôi vừa chia sẻ, Bảo tàng được Bộ chủ quản hết sức ủng hộ về chủ trương sưu tầm và phát triển những bộ sưu tập mỹ thuật hiện đại của đất nước. Bên cạnh đó, cá nhân tôi tin là niềm tự hào đồng thời với sự thông cảm, chia sẻ của nghệ sĩ khi có một sáng tác được Bảo tàng Mỹ thuật quốc gia sưu tầm chính là cơ hội lớn của chúng tôi.
- Xin cảm ơn anh.
