Học nghề mới, cơ hội việc làm mới
Anh Vũ Văn Nhã, 30 tuổi ở TP Bắc Ninh từng làm công nhân cắt trong nhà máy may tại khu công nghiệp (KCN) Quế Võ (Bắc Ninh). Hết nguyên liệu nhập khẩu, Nhã bị nghỉ việc. Thời gian này, anh tìm đến Trung tâm Dịch vụ việc làm Bắc Ninh. Tại đây, ngoài việc được tư vấn, làm hồ sơ hưởng chế độ BHTN, Nhã còn chủ động tìm hiểu chính sách học nghề cho lao động thất nghiệp. “Tôi còn trẻ nên sẵn sàng học nghề mới. Tôi thấy vùng đất Bắc Ninh ngày càng phát triển nên tôi chọn học nghề công nghệ ô-tô. Bắt đầu từ tháng 4, tôi đăng ký học nghề tại Trường cao đẳng Công nghệ Hà Nội và được sự hỗ trợ kinh phí học nghề của Nhà nước. Học xong, tôi mong muốn thử sức tại các doanh nghiệp lắp ráp ô-tô hoặc bước đầu tôi có thể xin làm việc tại các cửa hàng sửa chữa ô-tô lớn trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh”.
Nguyễn Thu Hoa, 31 tuổi, từng tốt nghiệp Trường đại học Thương mại Hà Nội và làm thu ngân cho chuỗi siêu thị lớn. Dịch bệnh xảy ra, Hoa bị mất việc. Hoa không về quê ngay mà đến nộp hồ sơ hưởng chế độ BHTN tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội. Tại đây, Hoa mới biết đến những lớp học nghề miễn phí như lái xe ô-tô, sửa xe máy, may công nghiệp, pha chế đồ uống, làm bánh, học nấu ăn… Hoa đã chọn lớp nấu ăn để theo học.
Hoa cho biết, học nghề xong sẽ chọn làm thương mại điện tử, kinh doanh các mặt hàng nông sản, vì vậy những kiến thức của lớp học rất bổ ích. “Quê em ở vùng biển Thanh Hóa, có nhiều sản vật địa phương, vì vậy em đang xây dựng một trang web bán hàng trực tuyến các sản phẩm của quê hương. Có kiến thức về cách chế biến những món ăn sẽ giúp em tư vấn tốt hơn cho khách hàng trong việc lựa chọn thực phẩm”.
Còn chị Nguyễn Thu Lanh, 35 tuổi, làm công nhân may tại KCN Đông Anh (Hà Nội), mất việc trong đợt dịch Covid-19 khi đã nhiều tuổi, nên chị không khỏi băn khoăn. Chị cho biết, các con chị đều đang độ tuổi ăn học nên chị quyết tâm không được phép nản lòng, tiếp tục làm chỗ dựa trong gia đình. Đến Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội nộp hồ sơ hưởng chế độ BHTN, chị được tư vấn về những lớp học nghề miễn phí dành cho lao động. Cuối cùng chị Lanh đã chọn theo học lớp nấu ăn.
Chia sẻ về lựa chọn của mình, chị Lanh cho biết, trong nghề may, tuổi ngoài 35 được coi là cao, sớm muộn cũng không theo được nghề. Do vậy chị đã chủ động học nghề nấu ăn, phù hợp với việc kinh doanh ăn uống hoặc bán đồ ăn qua mạng. Theo học hai tháng, chị Lanh đã được học 50 món ăn truyền thống của Việt Nam. “Ngoài dạy nấu ăn, các thầy ở trung tâm còn truyền đạt cho chúng tôi kinh nghiệm trong kinh doanh để làm sao tránh được thiệt hại về kinh tế khi bắt đầu khởi nghiệp. Những kiến thức chúng tôi có được từ lớp học rất thiết thực để bắt đầu cho một công việc mới”, chị Lanh nói.
Theo thống kê của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, trong các lớp sơ cấp nghề cho lao động thất nghiệp, nghề kỹ thuật nấu ăn có nhiều người đăng ký học nhất. Sau khóa học, hầu hết học viên có việc làm ngay, một số khác đã tự mở nhà hàng, quán ăn hay làm nghề giúp việc gia đình.
Tạo nhiều cơ hội học nghề cho người lao động
Trong thời gian chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19, nhiều trung tâm dịch vụ việc làm trên cả nước đã xác định việc hỗ trợ đào tạo nghề cho người lao động (NLĐ) hưởng chính sách BHTN, giới thiệu việc làm là giải pháp cơ bản nhằm giúp người thất nghiệp sớm quay lại thị trường lao động, nhanh chóng ổn định cuộc sống.
Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội đã bảo đảm 100% số NLĐ đến đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp đều được tư vấn về chính sách BHTN, được tư vấn giới thiệu việc làm và hỗ trợ học nghề miễn phí theo quy định. Trung tâm cũng đã liên hệ, phối hợp với các cơ sở đào tạo có nhu cầu và khả năng để tạo nhiều cơ hội học nghề cho NLĐ. Các ngành nghề, cơ sở đào tạo đa dạng đã đáp ứng tốt hơn nhu cầu của NLĐ; nội dung đào tạo theo giáo trình chuẩn, cho nên chất lượng đầu ra tương đối tốt. Rất nhiều học viên sau khi hoàn thành khóa học đã tìm được việc làm mới hoặc tự mở được cửa hàng ăn, cà-phê giải khát, làm bánh ngọt… ổn định cuộc sống bản thân và gia đình.
Trong mùa dịch Covid-19, Trung tâm Dịch vụ việc làm TP Cần Thơ tiếp nhận 10 cơ sở giáo dục nghề nghiệp đăng ký tham gia dạy nghề cho NLĐ theo chính sách BHTN, với 73 nghề đào tạo, tăng 12 nghề so năm 2019. Theo đó, NLĐ có thêm nhiều cơ hội lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với bản thân. Tính đến tháng 5-2020, tổng số người thất nghiệp được hỗ trợ học nghề tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại Cần Thơ là 430 người, tăng 106 người so năm 2019. Số người hoàn thành khóa học nghề là 426 và số người tìm được việc làm bằng nghề đã học là 255 người.
Theo bà Nguyễn Thị Bích Vân, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm TP Cần Thơ, để tăng sự lựa chọn nghề cho NLĐ, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã cố gắng đa dạng ngành nghề, xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với đối tượng tham gia về thời gian, chương trình học, lấy thực hành làm chính, vận dụng kiến thức khởi sự kinh doanh vào chương trình học, giúp học viên học xong có thể tự kinh doanh hoặc bảo đảm tay nghề khi tìm việc làm.
Tuy nhiên, khi triển khai đào tạo nghề cho lao động thất nghiệp cũng gặp không ít khó khăn. Ông Lê Đăng Thanh, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh Thanh Hóa cho biết: “Mặc dù trong năm 2020, số lượng lao động thất nghiệp đăng ký học nghề tăng cao so năm 2019, nhưng theo đánh giá vẫn còn quá thấp so lượng lao động hưởng trợ cấp thất nghiệp. Thực tế cho thấy, mặc dù Quyết định số 77/2014/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định chi tiết về thời gian và mức hỗ trợ học nghề cho lao động đã thông thoáng và thuận tiện hơn nhiều so Quyết định số 55/2013/QĐ-TTg, tuy nhiên, mức hỗ trợ vẫn rất thấp. Do đó chưa thu hút được NLĐ thất nghiệp tham gia học nghề”.
“Hiện nay, các cơ sở dạy nghề cũng chưa thể mở riêng lớp cho một vài lao động thất nghiệp. Nếu học chung với khóa đào tạo của trường nghề thì lại mất thời gian đến vài năm, trong khi lao động thất nghiệp cần học nghề trong thời gian sớm nhất để quay lại tìm việc làm. Hơn nữa, phần lớn lao động thất nghiệp là lao động phổ thông, đời sống vốn khó khăn, khi bị mất việc, tiền hưởng trợ cấp thất nghiệp mới chỉ bù được một phần khó khăn của cuộc sống. Nhưng thực tế, mức hỗ trợ học nghề đã phần nào giúp NLĐ được học một nghề thích hợp khả năng của mình, tăng thu nhập, nâng cao chất lượng cuộc sống cho bản thân và gia đình”, ông Thanh nói.
Hướng tới cải cách, đổi mới BHTN
Đánh giá việc thực hiện chính sách BHTN, Cục trưởng Việc làm Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) Vũ Trọng Bình cho biết, thời gian qua, chính sách BHTN đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Nhất là khi xảy ra đại dịch Covid-19, rủi ro về thị trường lao động tăng đột biến và chưa từng có tiền lệ. Trong bối cảnh đó, hệ thống BHTN đã đóng vai trò nổi bật. Trong thời gian giãn cách xã hội, mọi người hạn chế ra đường nhưng hệ thống thực hiện chính sách BHTN, nhất là ở những tỉnh, thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương… vẫn có hàng trăm nghìn người thất nghiệp đến các trung tâm dịch vụ việc làm đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp và tìm việc làm mới. Riêng Quỹ BHTN tính đến ngày 30-5 đã chi trực tiếp hơn 4.000 tỷ đồng cho NLĐ và dự kiến hết năm 2020 có thể sẽ có hơn chục nghìn tỷ đồng hỗ trợ cho NLĐ, hàng triệu NLĐ được tư vấn, giới thiệu việc làm để quay trở lại thị trường lao động.
Tuy nhiên, theo ông Vũ Trọng Bình, chính sách BHTN hiện nay mới làm tốt việc chi trả, để hỗ trợ NLĐ quay trở lại thị trường lao động. Thời gian tới, cần thiết phải xây dựng một đề án hướng tới cải cách, đổi mới về BHTN. Trong đó, sẽ thiết kế chính sách mới trong quản trị Quỹ BHTN để quỹ này không chỉ là công cụ an sinh xã hội mà thực chất là một công cụ quản trị thị trường lao động. Bộ LĐ-TB&XH sẽ nghiên cứu, xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung Luật Việc làm, trong đó có các nội dung về BHTN.
