Ý thức, trách nhiệm khi sử dụng AI

Giảng viên Khoa công nghệ điện tử Trường đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh hướng dẫn sinh viên học tập, nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm IoT and AI. (Ảnh: THANH VŨ)
Giảng viên Khoa công nghệ điện tử Trường đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh hướng dẫn sinh viên học tập, nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm IoT and AI. (Ảnh: THANH VŨ)

Hiện nay, AI đang tạo ra những biến đổi lớn trong hệ thống giáo dục đại học. Với sự trợ giúp của các nền tảng AI như ChatGPT, Gemini..., sinh viên có thể chủ động tiếp cận kiến thức theo tốc độ và nhu cầu bản thân, không còn bị phụ thuộc vào lịch học cố định hay sự hiện diện vật lý tại giảng đường. Sinh viên cũng có thể xây dựng lịch trình linh hoạt, truy cập tài liệu học thuật theo thời gian thực và tương tác với nội dung học qua các định dạng đa phương tiện.

Theo Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Phúc, ứng dụng AI trong giáo dục Việt Nam không còn là xu hướng mà là yêu cầu tất yếu. Thời gian qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành nhiều chính sách cụ thể nhằm đưa công nghệ vào thực tiễn giảng dạy. Cùng với đó, khung năng lực AI cho giáo viên và cán bộ quản lý được coi là tiêu chí bắt buộc trong chương trình bồi dưỡng nghề nghiệp cũng đang được xây dựng, triển khai.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hoàn thiện “Chiến lược trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo đến năm 2030, tầm nhìn 2035”, với mục tiêu tất cả người học, giáo viên và cán bộ quản lý được bồi dưỡng năng lực AI; hình thành hệ sinh thái giáo dục thông minh tích hợp AI - nơi mỗi người học đều có “trợ lý học tập ảo” riêng, an toàn và nhân văn.

Trường đại học Công nghệ Giao thông vận tải đã nghiên cứu phát triển nền tảng thông minh dựa trên “tác nhân AI” hỗ trợ toàn diện cho sinh viên trong quá trình học tập; phát triển kỹ năng mềm, tư duy sáng tạo, cá nhân hóa học tập (gia sư AI); tích hợp AI để theo dõi tiến độ học tập; đánh giá năng lực sinh viên tự động…

Nghiên cứu của tác giả Hà Minh Tiếp (Trường đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh) cho thấy có tới 72,9% số sinh viên được khảo sát xác nhận từng sử dụng AI trong quá trình nghiên cứu học thuật; các mục đích sử dụng chủ yếu gồm: Hỗ trợ viết bài nghiên cứu (78,5%), kiểm tra chính tả-ngữ pháp (61,2%), tìm kiếm tài liệu tham khảo (47,6%) và đề xuất ý tưởng nghiên cứu (31,9%).

Thực tế cũng cho thấy, ứng dụng AI một cách rộng rãi, nếu thiếu định hướng giáo dục rõ ràng và thiếu kiểm soát đạo đức, có thể dẫn đến những tác động tiêu cực đối với khả năng tư duy độc lập, tinh thần học tập chủ động và sự phát triển toàn diện của sinh viên. Trong nhiều trường hợp, sinh viên có xu hướng phụ thuộc vào công cụ AI để giải quyết các nhiệm vụ học tập thay vì tự mình tìm hiểu, phân tích và tổng hợp thông tin, dẫn đến suy giảm năng lực tư duy phản biện và sáng tạo của người học.

Các vấn đề như đạo văn, gian lận học thuật, hiểu lầm bản chất của tri thức... cũng gây lo ngại về tính công bằng và chất lượng giáo dục. Nghiên cứu của tác giả Hà Minh Tiếp cũng cho thấy trong số sinh viên được khảo sát chỉ có 21,3% cho biết, luôn kiểm tra tính chính xác và độ tin cậy của thông tin do AI cung cấp. Điều này cho thấy thói quen phụ thuộc vào AI và thiếu kiểm chứng thông tin đang là thực trạng phổ biến dẫn đến nguy cơ tái sử dụng thông tin sai lệch hoặc thiếu cơ sở học thuật. Cùng với đó, gần 64,7% số sinh viên được khảo sát thừa nhận hành vi sao chép cho thấy đang thiếu hướng dẫn về liêm chính học thuật và chuẩn mực trong sử dụng AI.

Vì vậy, các cơ quan quản lý nhà nước cần xây dựng khung pháp lý thống nhất nhằm điều chỉnh hoạt động học thuật trong môi trường số. Các cơ sở giáo dục đại học cần khẩn trương ban hành quy định rõ ràng về sử dụng AI trong nghiên cứu học thuật, đi kèm với các chương trình đào tạo đạo đức công nghệ và kỹ năng sử dụng AI có trách nhiệm; xây dựng cơ chế kiểm tra và giám sát việc tuân thủ đạo đức học thuật thông qua công cụ phát hiện nội dung tạo bởi AI.

Thạc sĩ Nguyễn Văn Hiếu (Khoa Khoa học liên ngành, Trường đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, các cơ sở đào tạo cần khuyến khích sinh viên tham gia phát triển các đề án khởi nghiệp có yếu tố AI, từ đó hình thành tư duy thực tiễn, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm hiệu quả; mở rộng sự liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp, trung tâm đổi mới sáng tạo và tổ chức quốc tế nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên hiện thực hóa ý tưởng.

Nhiều chuyên gia giáo dục, công nghệ cho rằng, các trường đại học và giảng viên cần chủ động tích hợp giáo dục đạo đức công nghệ và pháp lý về AI vào chương trình đào tạo chính thức; xây dựng cách đánh giá, hướng dẫn và kiểm soát sinh viên sử dụng AI; phát triển cho sinh viên các năng lực tư duy phản biện và khả năng đánh giá nguồn thông tin do AI cung cấp gắn với ý thức trách nhiệm, đạo đức và pháp lý, thông qua hành vi trích dẫn, trình bày trung thực để sử dụng công cụ AI thật sự hiệu quả

Có thể bạn quan tâm

Một hội thảo phổ biến, nâng cao nhận thức về các quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân cho doanh nghiệp.

Siết xử lý vi phạm trên không gian mạng

Từ 19/8/2026, Nghị định số 330/2026/NĐ-CP có hiệu lực, bổ sung chế tài xử phạt vi phạm hành chính về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Người vi phạm có thể bị phạt tiền, đình chỉ hoạt động, tịch thu phương tiện, thu hồi dữ liệu và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp. Nếu có dấu hiệu tội phạm sẽ xem xét xử lý hình sự.

Người dân cần kiểm tra kỹ tính pháp lý của nền tảng trước khi tham gia đầu tư tiền mã hóa.

Bẫy đầu tư tiền mã hóa trên mạng

Những lời mời đầu tư “việc nhẹ, sinh lời khủng”, có chuyên gia “bắn lệnh, bao lãi, bao lỗ” có thể là cạm bẫy công nghệ cao nhằm chiếm đoạt tài sản. Người dân cần nhận diện sớm dấu hiệu bất thường, bảo vệ thông tin cá nhân và nhanh chóng trình báo cơ quan Công an khi nghi ngờ bị lừa đảo.

Để chủ động phòng tránh, người dân không chuyển tiền vào tài khoản cá nhân khi chưa xác minh, không quét mã QR từ nguồn không rõ ràng.

Mạo danh trường học thu học phí, đặt hàng doanh nghiệp

Khi các cơ sở giáo dục trên cả nước bước vào năm học mới, cũng là lúc các đối tượng lừa đảo sử dụng công nghệ cao gia tăng hoạt động với nhiều thủ đoạn tinh vi. Không chỉ nhắm đến học sinh, sinh viên và phụ huynh, các đối tượng còn lợi dụng danh nghĩa của trường học để lừa đảo doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh nhằm chiếm đoạt tài sản.

Công an xã An Khánh, thành phố Hà Nội hướng dẫn người dân tích hợp tài khoản an sinh xã hội trên VNeID.

Chuẩn hóa, liên thông dữ liệu quốc gia

Thời gian qua, nhiều dịch vụ công được đưa lên môi trường số, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt mức cao, nhưng phía sau giao diện số vẫn còn khâu xử lý thủ công, yêu cầu hồ sơ giấy... 

Ông Nguyễn Anh Tuấn, chủ nhiệm đề tài “Bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn gen bò tót lai F1 giữa bò cái nhà và bò tót đực giai đoạn 2021-2025” chăm sóc những cá thể bò tót lai tại Vườn Quốc gia Núi Chúa-Phước Bình, tỉnh Khánh Hòa. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Bò tót lai ở Phước Bình: Dấu ấn đặc biệt trong bộ nhiễm sắc thể

Trong những đàn bò của người dân vùng đệm Vườn Quốc gia Phước Bình, tỉnh Khánh Hòa, từng xuất hiện những cá thể mang vóc dáng, màu lông và tập tính khác biệt rõ rệt so với bò nhà. Qua nghiên cứu hình thái và phân tích di truyền, các nhà khoa học xác định một số cá thể là con lai thế hệ thứ nhất (F1) giữa bò tót đực và bò nhà.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân làm việc với lãnh đạo Tập đoàn AFK Sistema. (Ảnh: Lưu Quý)

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Hợp tác công nghệ cần gắn với nghiên cứu, phát triển và đào tạo nhân lực

Trước đề xuất hợp tác của AFK Sistema trong các lĩnh vực công nghệ vệ tinh, UAV và Hydrogen, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng hợp tác quốc tế không chỉ hướng tới đầu tư, kinh doanh mà cần gắn với nghiên cứu, phát triển công nghệ, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.

UAV đưa vào vận chuyển bưu kiện qua biển. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Bưu kiện “bay” qua biển và bước chuyển của bưu chính số

UAV đã được đưa vào vận chuyển bưu kiện qua biển, robot tự hành bước vào giao nhận, trong khi dữ liệu kết nối toàn bộ hành trình. Công nghệ đang mở ra cách vận hành mới cho ngành bưu chính và đặt ra yêu cầu về một hành lang pháp lý đủ linh hoạt cho những phương thức chưa từng có.

Bưu chính số sẽ giúp khơi thông lượng bưu gửi khổng lồ hàng ngày. (Ảnh minh họa có sử dụng yếu tố AI)

Khi 4 tỷ bưu gửi làm thay đổi ngành bưu chính

Hơn 90% trong 4,1 tỷ bưu gửi năm 2025 là hàng hóa. Sự bùng nổ của thương mại điện tử đang kéo bưu chính tiến sâu vào logistics, đặt ra bài toán xác định lại ranh giới quản lý mà không làm hẹp không gian phát triển của doanh nghiệp.

(Ảnh minh họa có sử dụng yếu tố AI).

Sửa Luật Bưu chính để theo kịp thị trường 87.000 tỷ đồng

Sau hơn 15 năm thi hành, thị trường bưu chính đã thay đổi mạnh về quy mô, công nghệ và phương thức kinh doanh. Sự phát triển của thương mại điện tử đang đặt ra yêu cầu sửa đổi Luật Bưu chính theo hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm dựa trên dữ liệu, giảm chi phí tuân thủ và tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp.

Quang cảnh hội thảo. (Ảnh: NGUYỄN THU TRANG)

Kết nối hạ tầng chiến lược Việt Nam-Lào-Campuchia trong bối cảnh mới

Ngày 15/9, tại Nghệ An, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm - VASS) phối hợp Viện Hàn lâm Khoa học Kinh tế và Xã hội Quốc gia Lào (LASES), Viện Hàn lâm Hoàng gia Campuchia (RAC) tổ chức hội thảo thường niên lần thứ 13 với chủ đề “Kết nối hạ tầng chiến lược Việt Nam-Lào-Campuchia trong bối cảnh mới”.

Công tác gỡ điểm nghẽn về chuyển đổi số được các ban ngành, địa phương tại tỉnh Cà Mau thực hiện quyết liệt. (Ảnh: HỮU TÙNG)

Bài 2: Dồn nguồn lực gỡ “điểm nghẽn” chuyển đổi số

100 ngày xử lý điểm nghẽn chuyển đổi số được triển khai với yêu cầu không chỉ “làm cho xong”, mà phải xác định đúng điểm nghẽn, tập trung xử lý để tạo chuyển biến. Với 50 nhiệm vụ được triển khai trên phạm vi toàn quốc, khối lượng lớn, thời gian ngắn, đòi hỏi chúng ta phải có những cách làm quyết liệt, đồng bộ.

Hình ảnh bà con dân tộc thiểu số xã Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu livestream bán nông sản trên nền tảng công nghệ số.

Thay đổi tư duy để thu hẹp khoảng cách số

Hệ thống chính sách của Đảng và Nhà nước ta thời gian qua chú trọng đặc biệt vào công tác chuyển đổi số cho đồng bào các dân tộc thiểu số, tuy nhiên ở những cộng đồng chịu nhiều hạn chế về địa lý, kinh tế, giáo dục và ngôn ngữ đang bộc lộ nguy cơ gia tăng bất bình đẳng số. 

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trao tặng kỷ niệm chương vinh danh các nhà lãnh đạo, các nhà khoa học xuất sắc của JINR. (Ảnh: XUÂN KỲ)

Kỷ niệm 70 năm Việt Nam là thành viên chính thức Viện Liên hiệp nghiên cứu hạt nhân (JINR)

Ngày 15/9, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức Lễ kỷ niệm 70 năm Việt Nam là thành viên chính thức tham gia Viện Liên hiệp nghiên cứu hạt nhân (1956-2026); đồng thời tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế về những thành tựu đạt được và định hướng hợp tác trong bối cảnh mới. 

Một góc Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: QUỐC THANH)

Khoa học, công nghệ mở đường cho mô hình tăng trưởng mới

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 diễn ra mạnh mẽ, Thành phố Hồ Chí Minh không thể tiếp tục phát triển theo phương thức truyền thống, mà phải chủ động đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững. Trong đó, khoa học, công nghệ phải trở thành động lực quan trọng, góp phần hình thành mô hình tăng trưởng mới.