Ý thức, trách nhiệm khi sử dụng AI

Giảng viên Khoa công nghệ điện tử Trường đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh hướng dẫn sinh viên học tập, nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm IoT and AI. (Ảnh: THANH VŨ)
Giảng viên Khoa công nghệ điện tử Trường đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh hướng dẫn sinh viên học tập, nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm IoT and AI. (Ảnh: THANH VŨ)

Hiện nay, AI đang tạo ra những biến đổi lớn trong hệ thống giáo dục đại học. Với sự trợ giúp của các nền tảng AI như ChatGPT, Gemini..., sinh viên có thể chủ động tiếp cận kiến thức theo tốc độ và nhu cầu bản thân, không còn bị phụ thuộc vào lịch học cố định hay sự hiện diện vật lý tại giảng đường. Sinh viên cũng có thể xây dựng lịch trình linh hoạt, truy cập tài liệu học thuật theo thời gian thực và tương tác với nội dung học qua các định dạng đa phương tiện.

Theo Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Phúc, ứng dụng AI trong giáo dục Việt Nam không còn là xu hướng mà là yêu cầu tất yếu. Thời gian qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành nhiều chính sách cụ thể nhằm đưa công nghệ vào thực tiễn giảng dạy. Cùng với đó, khung năng lực AI cho giáo viên và cán bộ quản lý được coi là tiêu chí bắt buộc trong chương trình bồi dưỡng nghề nghiệp cũng đang được xây dựng, triển khai.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hoàn thiện “Chiến lược trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo đến năm 2030, tầm nhìn 2035”, với mục tiêu tất cả người học, giáo viên và cán bộ quản lý được bồi dưỡng năng lực AI; hình thành hệ sinh thái giáo dục thông minh tích hợp AI - nơi mỗi người học đều có “trợ lý học tập ảo” riêng, an toàn và nhân văn.

Trường đại học Công nghệ Giao thông vận tải đã nghiên cứu phát triển nền tảng thông minh dựa trên “tác nhân AI” hỗ trợ toàn diện cho sinh viên trong quá trình học tập; phát triển kỹ năng mềm, tư duy sáng tạo, cá nhân hóa học tập (gia sư AI); tích hợp AI để theo dõi tiến độ học tập; đánh giá năng lực sinh viên tự động…

Nghiên cứu của tác giả Hà Minh Tiếp (Trường đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh) cho thấy có tới 72,9% số sinh viên được khảo sát xác nhận từng sử dụng AI trong quá trình nghiên cứu học thuật; các mục đích sử dụng chủ yếu gồm: Hỗ trợ viết bài nghiên cứu (78,5%), kiểm tra chính tả-ngữ pháp (61,2%), tìm kiếm tài liệu tham khảo (47,6%) và đề xuất ý tưởng nghiên cứu (31,9%).

Thực tế cũng cho thấy, ứng dụng AI một cách rộng rãi, nếu thiếu định hướng giáo dục rõ ràng và thiếu kiểm soát đạo đức, có thể dẫn đến những tác động tiêu cực đối với khả năng tư duy độc lập, tinh thần học tập chủ động và sự phát triển toàn diện của sinh viên. Trong nhiều trường hợp, sinh viên có xu hướng phụ thuộc vào công cụ AI để giải quyết các nhiệm vụ học tập thay vì tự mình tìm hiểu, phân tích và tổng hợp thông tin, dẫn đến suy giảm năng lực tư duy phản biện và sáng tạo của người học.

Các vấn đề như đạo văn, gian lận học thuật, hiểu lầm bản chất của tri thức... cũng gây lo ngại về tính công bằng và chất lượng giáo dục. Nghiên cứu của tác giả Hà Minh Tiếp cũng cho thấy trong số sinh viên được khảo sát chỉ có 21,3% cho biết, luôn kiểm tra tính chính xác và độ tin cậy của thông tin do AI cung cấp. Điều này cho thấy thói quen phụ thuộc vào AI và thiếu kiểm chứng thông tin đang là thực trạng phổ biến dẫn đến nguy cơ tái sử dụng thông tin sai lệch hoặc thiếu cơ sở học thuật. Cùng với đó, gần 64,7% số sinh viên được khảo sát thừa nhận hành vi sao chép cho thấy đang thiếu hướng dẫn về liêm chính học thuật và chuẩn mực trong sử dụng AI.

Vì vậy, các cơ quan quản lý nhà nước cần xây dựng khung pháp lý thống nhất nhằm điều chỉnh hoạt động học thuật trong môi trường số. Các cơ sở giáo dục đại học cần khẩn trương ban hành quy định rõ ràng về sử dụng AI trong nghiên cứu học thuật, đi kèm với các chương trình đào tạo đạo đức công nghệ và kỹ năng sử dụng AI có trách nhiệm; xây dựng cơ chế kiểm tra và giám sát việc tuân thủ đạo đức học thuật thông qua công cụ phát hiện nội dung tạo bởi AI.

Thạc sĩ Nguyễn Văn Hiếu (Khoa Khoa học liên ngành, Trường đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, các cơ sở đào tạo cần khuyến khích sinh viên tham gia phát triển các đề án khởi nghiệp có yếu tố AI, từ đó hình thành tư duy thực tiễn, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm hiệu quả; mở rộng sự liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp, trung tâm đổi mới sáng tạo và tổ chức quốc tế nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên hiện thực hóa ý tưởng.

Nhiều chuyên gia giáo dục, công nghệ cho rằng, các trường đại học và giảng viên cần chủ động tích hợp giáo dục đạo đức công nghệ và pháp lý về AI vào chương trình đào tạo chính thức; xây dựng cách đánh giá, hướng dẫn và kiểm soát sinh viên sử dụng AI; phát triển cho sinh viên các năng lực tư duy phản biện và khả năng đánh giá nguồn thông tin do AI cung cấp gắn với ý thức trách nhiệm, đạo đức và pháp lý, thông qua hành vi trích dẫn, trình bày trung thực để sử dụng công cụ AI thật sự hiệu quả

Có thể bạn quan tâm

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu, giải trình làm rõ một số nội dung các đại biểu quan tâm. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Không để gián đoạn quyền lợi khi chuyển giao quản lý giống cây trồng

Giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định sẽ hoàn thiện cơ chế hậu kiểm, bảo đảm chất lượng giám định và không để gián đoạn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp khi chuyển giao chức năng quản lý.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng đoàn Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng phát biểu tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Bảo đảm chất lượng và tính độc lập của giám định sở hữu trí tuệ

Các đại biểu Quốc hội đề nghị hoàn thiện cơ chế kiểm soát chất lượng, bảo đảm tính độc lập và trách nhiệm trong hoạt động giám định sở hữu trí tuệ; đồng thời phân cấp thủ tục hành chính phù hợp với năng lực thực thi, tránh quá tải và bảo đảm giải quyết hồ sơ thống nhất, hiệu quả.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng; Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng và Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Công an đồng chủ trì hội nghị. (Ảnh: VĂN ÚT)

Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía nam

Ngày 2/11, tại thành phố Cần Thơ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Bộ Công an-Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương tổ chức Hội nghị Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía nam.

Lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ cùng lãnh đạo tỉnh Cà Mau tham dự lễ khai giảng. (Ảnh: HỮU TÙNG)

Cà Mau nâng cao tư duy, năng lực số cho cán bộ chủ chốt

Ngày 2/11, đồng chí Nguyễn Hồ Hải, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau cho biết, Tỉnh ủy Cà Mau vừa khai giảng lớp bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng dành cho các cán bộ là Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025-2030.

Bà Tôn Ngọc Hạnh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Đồng Nai, tham quan gian trưng bày tại triển lãm DigiFest Đồng Nai 2026. (ẢNH: TUẤN KHẢI)

Đồng Nai lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo làm động lực tăng trưởng

Đồng Nai đang đứng trước những cơ hội phát triển mới, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ, hành động quyết liệt để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển. Trong đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực tăng trưởng mới, góp phần trở thành cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia.

Hệ thống thử nghiệm lên men liên tục tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam. (Ảnh: ANH THƯ)

Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn từ xử lý chất thải hữu cơ

Mỗi năm, lượng chất thải hữu cơ thải ra môi trường tại nước ta khá lớn nhưng công tác xử lý còn hạn chế, gây ô nhiễm và lãng phí tài nguyên. Hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050, việc ứng dụng các công nghệ xử lý hiện đại, có khả năng chuyển hóa chất thải hữu cơ thành năng lượng tái tạo đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Người dân được cán bộ hướng dẫn thực hiện các thủ tục giao tiếp với "chính quyền số" tại Trung tâm Phục vụ hành chính công chi nhánh 1 Hà Nội. (Ảnh: GIANG NAM)

“Đường cao tốc số” kết nối doanh nghiệp và chính quyền Thủ đô

Hệ thống chuyển nhận văn bản điện tử dùng chung của thành phố Hà Nội được đưa vào vận hành chưa lâu, nhưng đã chứng minh là một “đường cao tốc số” rút ngắn thời gian, không gian tương tác giữa chính quyền và các doanh nghiệp, hộ kinh doanh; góp phần thiết thực thực hiện mô hình chính quyền số trên địa bàn Thủ đô.

Học sinh trải nghiệm thiết bị thực tế ảo (VR) tại Trung tâm trải nghiệm trí tuệ nhân tạo (AI) của một trường tiểu học ở thành phố Thiên Tân, miền bắc Trung Quốc, ngày 4/9/2025. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Giúp trẻ em tiếp cận AI đúng cách

Nghiên cứu do Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) công bố mới đây chỉ ra rằng, nhiều trẻ em đang tiếp cận và sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) với tốc độ nhanh gấp ba lần người lớn. Với mức độ “phủ sóng” ngày càng mạnh mẽ, AI có thể ảnh hưởng tuổi thơ của hàng triệu trẻ em trên thế giới, theo cả chiều hướng tích cực và tiêu cực.

Hệ thống giao thông tự hành của Công ty Phenikaa-X được thử nghiệm có kiểm soát tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. (Ảnh: ANH THƯ)

Không gian thử nghiệm công nghệ chiến lược

Hai dự án thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đầu tiên của Hà Nội tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc đặt ra yêu cầu vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp kiểm chứng công nghệ trong thực tế, vừa kiểm soát an toàn và rủi ro.

Đại diện lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ và lãnh đạo tỉnh Cà Mau ký kết Chương trình phối hợp giai đoạn 2026-2030 trước sự chứng kiến của lãnh đạo hai bên. (Ảnh: HỮU TÙNG)

Bộ Khoa học và Công nghệ đồng hành cùng Cà Mau mở không gian phát triển mới

Sáng 1/11, đồng chí Vũ Hải Quân, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ dẫn đầu đoàn công tác của Bộ buổi làm việc với lãnh đạo tỉnh Cà Mau, và ký kết Chương trình phối hợp với tỉnh về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2026-2030.