Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định dữ liệu là tư liệu sản xuất chủ yếu, động lực then chốt cho phát triển nhanh và bền vững. Cùng với đó, việc Quốc hội ban hành Luật Dữ liệu cùng các luật liên quan như Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo và các nghị định hướng dẫn của Chính phủ đã góp phần hình thành khung pháp lý đồng bộ cho quản trị, khai thác và bảo vệ dữ liệu.
Hành lang này không chỉ mở đường cho thị trường dữ liệu và cơ chế chia sẻ giữa Nhà nước-doanh nghiệp-xã hội, mà còn bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và quyền lợi chính đáng của người dân, doanh nghiệp.
Thực tế cho thấy, năm 2025, Việt Nam đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, trong đó cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư do Bộ Công an quản lý giữ vai trò hạt nhân. Đây không chỉ là công cụ quản lý hành chính mà còn là nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số.
Không dừng ở đó, các lĩnh vực như thương mại điện tử, tài chính số, y tế số, giáo dục số đều dựa trên hệ thống định danh điện tử để xác thực người dùng, phòng ngừa gian lận và củng cố niềm tin thị trường. Khi được khai thác bằng AI và Big Data, dữ liệu tạo ra giá trị gia tăng vượt trội, trở thành “nguồn tài nguyên” cho đổi mới sáng tạo, sản sinh sản phẩm, dịch vụ mới và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế.
Đáng chú ý, việc triển khai Quyết định số 06/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022- 2025, tầm nhìn đến năm 2030 cho thấy bước chuyển rõ nét.
Theo Bộ Công an, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã thu thập 107 triệu dữ liệu công dân, kết nối 15 bộ, ngành và 34 địa phương, xử lý hơn 2,1 tỷ lượt xác thực. Ứng dụng VNeID đạt khoảng 67 triệu tài khoản, tích hợp 50 tiện ích. Cổng Dịch vụ công quốc gia cung cấp khoảng 4.700 thủ tục, tiếp nhận 11,5 triệu hồ sơ trực tuyến trong năm 2025, tiết kiệm hơn 4.000 tỷ đồng chi phí xã hội.
Riêng VNeID đã hỗ trợ chi trả khoảng 33.000 tỷ đồng an sinh cho 675.000 người dân. Những kết quả nêu trên khẳng định khi dữ liệu chính xác, được chuẩn hóa và cập nhật thường xuyên là nền tảng để quản trị và hình thành một xã hội số minh bạch, hiệu quả và kết nối.
Từ thực tiễn địa phương, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Đà Nẵng Hồ Quang Bửu cho biết, thành phố đã lấy khơi thông dữ liệu công làm nhiệm vụ trung tâm. Nhờ đó, nhiều thông tin về quy hoạch, đất đai, môi trường được công khai, minh bạch, hỗ trợ tra cứu, giám sát và phát triển các ứng dụng thiết thực như phòng chống thiên tai, bản đồ dịch tễ, dữ liệu y tế… Từ nền tảng này, giai đoạn 2026-2030, Đà Nẵng định hướng phát triển Cổng dữ liệu mở không chỉ như một giải pháp công nghệ mà là phương thức quản trị mới, đồng thời là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Có thể khẳng định, dữ liệu là động lực tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, Việt Nam mới ở giai đoạn đầu xây dựng nền tảng kinh tế dữ liệu, chủ yếu dựa vào cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Việc thiếu hạ tầng số đồng bộ, cơ chế quản trị thống nhất và đầu tư chiến lược đang là những hạn chế, vướng mắc lớn, khiến cho dữ liệu chưa thật sự trở thành nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng.
Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia chỉ rõ, trong 12 cơ sở dữ liệu trọng điểm theo Quyết định số 02/QĐ-TTg còn tám cơ sở chưa có nền tảng dùng chung hoặc mức độ hoàn thiện thấp, điều này phản ánh nghịch lý “có dữ liệu nhưng thiếu dữ liệu sống”. Bên cạnh đó là tình trạng “có nền tảng nhưng thiếu hệ sinh thái”.
Ứng dụng VNeID đã đạt khoảng 67 triệu tài khoản, nhưng chưa trở thành siêu nền tảng với trải nghiệm liền mạch; cơ chế khai thác dữ liệu từ Trung tâm Dữ liệu quốc gia để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nhất là hợp tác công-tư còn hạn chế. Các chương trình vườn ươm và phát triển công nghiệp dữ liệu vẫn ở giai đoạn sơ khai. Quan trọng hơn, Việt Nam chưa định hình rõ mô hình kinh tế dữ liệu quốc gia, vẫn đang tìm kiếm con đường phù hợp.
Trong 12 cơ sở dữ liệu trọng điểm theo Quyết định số 02/QĐ-TTg còn tám cơ sở chưa có nền tảng dùng chung hoặc mức độ hoàn thiện thấp, điều này phản ánh nghịch lý “có dữ liệu nhưng thiếu dữ liệu sống”.
Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia
Trước thực tiễn nêu trên, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương cho rằng cần sớm tháo gỡ các điểm nghẽn hiện nay, trước hết cần xây dựng Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế dữ liệu. Đồng thời, cần xây dựng hệ sinh thái dữ liệu mở phục vụ doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo, nâng cấp VNeID thành siêu nền tảng số quốc gia - trung tâm kết nối liền mạch giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, thay vì chỉ dừng ở ứng dụng định danh.
Cùng với đó, cần triển khai chiến lược phát triển công dân số với cơ chế khuyến khích đủ mạnh nhằm giải quyết bài toán nguồn nhân lực cho xã hội số; hoàn thiện và thực thi hiệu quả khung kiến trúc dữ liệu quốc gia, làm cơ sở để các bộ, ngành và địa phương xây dựng kiến trúc dữ liệu đồng bộ, thống nhất.
Cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý quốc gia về dữ liệu mở, ông Hồ Quang Bửu đề xuất Chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Công an sớm ban hành Chiến lược quốc gia về dữ liệu mở cùng các hướng dẫn kỹ thuật chi tiết, tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật rõ ràng cho địa phương trong công bố, tái sử dụng dữ liệu. Bên cạnh đó, cần thúc đẩy ứng dụng công nghệ mới trong quản trị dữ liệu. Bộ Khoa học và Công nghệ nên ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật về cổng dữ liệu mở, định dạng, mức độ chi tiết và tần suất cập nhật, bảo đảm nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống” và dùng chung thống nhất.
Để xây dựng hiệu quả hệ sinh thái dữ liệu mở phục vụ doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo, hiện nay Bộ Công an đang tham mưu xây dựng Nghị định quy định về cơ chế đột phá phát triển cho hoạt động sáng tạo khai thác dữ liệu từ vườn ươm sáng tạo, khai thác dữ liệu thuộc Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Định hướng phát triển trung tâm là vườn ươm cung cấp hỗ trợ toàn diện cho các doanh nghiệp từ cơ sở vật chất, kết nối vốn đầu tư, tư vấn chuyên môn để tạo điều kiện khởi nghiệp và thương mại hóa sản phẩm.
Mô hình này đã thành công ở Singapore, Estonia và đang kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam hình thành các công nghiệp dữ liệu trị giá hàng tỷ USD để đóng góp trực tiếp vào kinh tế số, chiếm 30% GDP vào năm 2030.
