Khi lựa chọn chạm tới việc làm
Trong không gian của phiên giao dịch việc làm tại Ngày hội gắn kết giáo dục nghề nghiệp với thị trường lao động Thủ đô năm 2026, những câu hỏi về nghề nghiệp không còn dừng ở mức định hướng chung.
Học sinh đứng trước các gian hàng, không chỉ nghe giới thiệu, mà bắt đầu hỏi về vị trí công việc, yêu cầu kỹ năng, mức lương và cơ hội sau đào tạo. Ở đó, lựa chọn không còn là một khái niệm trừu tượng, mà bắt đầu chạm tới những điều cụ thể.
Từ hơn 3.000 vị trí tuyển dụng được đưa ra, gần 1.000 lượt phỏng vấn trực tiếp và hơn 250 trường hợp được doanh nghiệp tiếp nhận hồ sơ, phiên giao dịch đã phác ra một bức tranh khá rõ về thị trường lao động mà người học đang bước vào: cơ hội là có thật, nhưng để chạm tới cơ hội ấy không phải là một bước chuyển tự nhiên.
Với học sinh và phụ huynh, điều đáng quan tâm không chỉ là quy mô của con số, mà là khả năng những cơ hội đó có thể trở thành việc làm cụ thể, ổn định và phù hợp với năng lực của người học.
Nhìn sâu hơn vào cơ cấu doanh nghiệp tham gia, bức tranh ấy càng trở nên rõ nét. Trong 50 đơn vị có mặt, nhóm doanh nghiệp sản xuất trong các lĩnh vực cơ khí, công nghiệp, điện tử, may mặc chiếm khoảng 42%, trong khi dịch vụ chiếm khoảng 12%, phần còn lại thuộc các lĩnh vực thương mại-dịch vụ và xây dựng.
Đáng chú ý, có 12 doanh nghiệp là đơn vị sản xuất trực tiếp và 4 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tham gia, song phần lớn cơ hội việc làm vẫn đến từ khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm tới 92% tổng số đơn vị.
Điều này phản ánh một thực tế: nhu cầu tuyển dụng tập trung nhiều vào các vị trí sản xuất trực tiếp, đòi hỏi kỹ năng nghề cụ thể và khả năng thích nghi với môi trường làm việc, hơn là những lựa chọn “dễ tiếp cận” theo hình dung phổ biến.
Ở góc độ tổ chức, theo ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, các doanh nghiệp tham gia đều có nhu cầu tuyển dụng thực, phù hợp với ngành nghề đào tạo của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Tuy nhiên, một khó khăn dễ nhận thấy là nhiều học sinh, sinh viên vẫn còn bỡ ngỡ khi tiếp cận doanh nghiệp, chưa hiểu rõ yêu cầu công việc cũng như cách thức tham gia thị trường lao động. Điều này khiến quá trình kết nối, dù đã được tổ chức bài bản, vẫn cần thêm thời gian để chuyển hóa thành kết quả cụ thể.
Nhìn trong tổng thể quy mô của ngày hội, khoảng 15.000 người tham gia, số vị trí tuyển dụng khoảng 3.000, vậy mà số lượt phỏng vấn chưa đến 1.000 và số hồ sơ được tiếp nhận còn khiêm tốn hơn nữa. Sự chênh lệch này cho thấy phần lớn người tham dự vẫn đang ở giai đoạn tiếp cận thông tin và định hướng lựa chọn, chứ chưa bước vào quá trình tìm việc cụ thể. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc, dù cơ hội đã được “hiển thị” rõ ràng hơn, quá trình chuyển từ “tìm hiểu” sang “lựa chọn thực sự” vẫn là một bước chuyển không dễ dàng.
Đặt các dữ kiện này cạnh nhau - từ quy mô cơ hội, cấu trúc doanh nghiệp đến mức độ sẵn sàng của người học - có thể thấy rõ một khoảng cách: kết nối đã được tạo ra, nhưng khả năng chuyển hóa thành việc làm thực vẫn phụ thuộc vào nhiều điều kiện. Vì vậy, vấn đề không còn nằm ở chỗ có bao nhiêu vị trí tuyển dụng, mà ở việc bao nhiêu trong số đó trở thành việc làm cụ thể, và người học có bước qua được cánh cửa ấy hay không. Chính ở điểm chuyển hóa này, câu chuyện niềm tin không còn là khái niệm chung chung, mà trở thành một câu hỏi rất cụ thể, gắn với từng lựa chọn của mỗi gia đình.
Cơ hội đã hiện diện, nhưng để nắm được cơ hội, người học cần hành trang bị nhiều hơn: đó là năng lực, sự chuẩn bị và sẵn sàng thay đổi tư duy. Khoảng cách giữa “có cơ hội” và “nắm được cơ hội” không chỉ là một bước chuyển về kỹ năng, mà còn là nơi niềm tin được hình thành hoặc bị đánh mất.
Một hệ sinh thái đang hình thành
Những con số của phiên giao dịch việc làm không chỉ phản ánh một hoạt động kết nối đơn lẻ, mà là kết quả của một thiết kế chính sách có chủ đích. Ngày hội được tổ chức trong khuôn khổ các chương trình hành động nhằm thực hiện hiệu quả Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, với mục tiêu đặt hướng nghiệp, đào tạo và việc làm trong cùng một không gian. Điều đó cho thấy một chuyển động rõ ràng: hệ thống không còn dừng ở việc định hướng, mà đang từng bước tổ chức lại quá trình lựa chọn theo hướng gắn với thực tiễn.
Sự thay đổi ấy thể hiện rõ trong cách các doanh nghiệp tham gia. Tại một gian hàng nhỏ, Nguyễn Thế Anh, Giám đốc đào tạo của Châu Anh Hair Academy, không chỉ đứng vai trò là nhà tuyển dụng, mà còn trực tiếp giới thiệu chương trình đào tạo cho người học. Những cam kết được đưa ra cụ thể: Đào tạo chính quy 6 tháng, cấp chứng chỉ sơ cấp nghề, miễn học phí cho học viên có hoàn cảnh khó khăn, giảm học phí cho những người đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự. “Hôm nay tham gia ngày hội, bên em vừa tuyển người vừa tuyển sinh… những bạn đam mê ngành tóc sẽ được đào tạo hoàn toàn miễn phí”, anh chia sẻ.
Cách tiếp cận này phản ánh một thay đổi đáng chú ý: doanh nghiệp không còn chờ đợi nguồn nhân lực được đào tạo sẵn, mà chủ động tham gia từ đầu vào, từ khâu tuyển sinh đến đào tạo và sử dụng lao động. Với người học, điều đó đồng nghĩa với việc con đường nghề nghiệp không chỉ dừng lại ở việc chọn trường, mà gắn trực tiếp với câu hỏi “học để làm gì” và “làm ở đâu”.
Tuy nhiên, đằng sau những cơ hội cụ thể ấy vẫn là những băn khoăn không dễ giải tỏa. “Nghề không thể học trong vài ngày hay vài tuần là làm được… phải đào tạo bài bản trong nhiều tháng”, Thế Anh nói.
Thực tế đó cho thấy khoảng cách không chỉ nằm giữa đào tạo và việc làm, mà còn nằm giữa kỳ vọng nhanh chóng và yêu cầu tích lũy nghề nghiệp lâu dài.
Không chỉ từ phía doanh nghiệp, các cơ sở đào tạo cũng đang điều chỉnh theo hướng gắn chặt hơn với nhu cầu thị trường. Ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường cao đẳng Việt Nam-Hàn Quốc, cho biết nhu cầu nhân lực hiện nay đang tập trung vào hai nhóm chính: kỹ thuật và dịch vụ. Các ngành cơ khí, điện, điện tử, công nghệ ô-tô, công nghệ thông tin, tự động hóa tiếp tục giữ vai trò trụ cột, trong khi các ngành dịch vụ phát triển mạnh theo tốc độ đô thị hóa. “Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng tuyển học sinh tốt nghiệp trung cấp, cao đẳng và đào tạo thêm để đảm nhận các vị trí trong dây chuyền sản xuất”, ông nói.
Đáng chú ý, mức thu nhập của người học sau tốt nghiệp cũng dần trở nên cụ thể. Với các ngành kỹ thuật, mức lương trung bình có thể đạt khoảng 15 triệu đồng/tháng, trong khi một số lĩnh vực dịch vụ có thể đạt từ 17 đến 20 triệu đồng/tháng. Những con số này không còn mang tính ước đoán, mà đang trở thành dữ kiện để người học và phụ huynh cân nhắc trong quá trình lựa chọn.
Trong bối cảnh đó, môi trường làm việc cũng đang thay đổi theo hướng hiện đại hóa. Nhiều doanh nghiệp đã làm việc, sản xuất trên các dây chuyền tự động, giảm dần lao động thủ công, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về kỹ năng và kỷ luật lao động. Điều này đồng nghĩa với việc, con đường học nghề không còn gắn với những hình dung cũ về lao động nặng nhọc, mà đang mở ra những cơ hội nghề nghiệp ổn định, có thu nhập và có lộ trình phát triển rõ ràng hơn.
Khi thu nhập, môi trường làm việc và lộ trình nghề nghiệp bắt đầu được “hiển thị” rõ ràng, lựa chọn học nghề không còn là phương án dự phòng, mà dần trở thành một con đường có thể cân nhắc một cách nghiêm túc.
Từ “kết nối” đến “cơ hội” là một bước tiến của hệ thống. Nhưng từ “có cơ hội” đến “nắm được cơ hội” vẫn là một khoảng cách. Khoảng cách ấy không chỉ quyết định lựa chọn của mỗi học sinh, mà còn quyết định việc phụ huynh có dám tin vào những con đường ngoài cánh cổng phổ thông hay không, có trở thành lựa chọn đáng tin cậy, hay tiếp tục bị bỏ lại phía sau.
