Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần, mà được xác định là nền tảng cho sự phát triển toàn diện của xã hội, gắn với các lĩnh vực chính trị, kinh tế, giáo dục. Với Chương trình hành động cụ thể, có tầm nhìn dài hạn, có trọng tâm, trọng điểm, Hà Nội sẽ vươn tầm trở thành trung tâm văn hóa của khu vực.
Những năm qua, văn hóa Hà Nội ngày càng ghi dấu đậm nét hơn trong khu vực và thế giới. Ngoài việc gia nhập Mạng lưới Thành phố Sáng tạo của UNESCO; các làng nghề gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc trở thành thành viên Mạng lưới các Thành phố Thủ công sáng tạo thế giới. Những di sản như: Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu-Quốc Tử Giám, ca trù, Hội Gióng... không chỉ được UNESCO vinh danh mà còn được bạn bè quốc tế mến mộ, trở thành nguồn lực quan trọng phát triển công nghiệp văn hóa.
Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt ra những mục tiêu cao hơn. Cụ thể, đến năm 2035, văn hóa giữ vai trò trung tâm trong phát triển Thủ đô, gắn với kinh tế và lấy người dân làm trung tâm; Hà Nội trở thành trung tâm văn hóa-sáng tạo khu vực, là điểm đến sự kiện quốc tế; công nghiệp văn hóa đóng góp 10% GRDP... Đến năm 2045, Hà Nội là trung tâm văn hóa lớn của châu Á và thế giới. Công nghiệp văn hóa là ngành chủ lực đóng góp 12% GRDP... Hà Nội là thành phố sáng tạo uy tín trên thế giới và là đô thị kết nối toàn cầu.
Đây là lần đầu tiên Hà Nội đặt mục tiêu trở thành trung tâm văn hóa lớn của châu Á và thế giới. Bởi thế, Hà Nội đặt ra từng giai đoạn phát triển, với những mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể, trước mắt là giai đoạn từ nay đến 2030. Các chỉ tiêu bao quát mọi mặt đời sống văn hóa, từ bảo tồn, phát huy giá trị di sản cho đến xây dựng đời sống, thị trường hay rộng hơn là phát triển công nghiệp văn hóa...
Trong đó, Hà Nội sẽ xây dựng những công trình, thương hiệu văn hóa mang tính điểm nhấn tầm quốc gia, quốc tế. Chương trình cũng nhấn mạnh vấn đề huy động các nguồn lực để phục vụ phát triển. Trong 10 giải pháp để hiện thực hóa những mục tiêu trên, có những giải pháp rất đáng chú ý như: Hoàn thiện thể chế chính sách; xây dựng văn hóa công vụ, trách nhiệm nêu gương; đẩy mạnh số hóa; sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển văn hóa...
Từ những định hướng lớn đến hành động cụ thể, có thể thấy Hà Nội hướng tới trở thành trung tâm văn hóa khu vực và thế giới, nhưng không hướng tới danh hiệu mà đi vào thực chất. Phát triển văn hóa không chỉ để gìn giữ bản sắc, mà còn để tạo động lực cho tăng trưởng và nâng cao chất lượng sống người dân. Việc xác lập văn hóa là trụ cột còn mở ra yêu cầu thay đổi trong cách phân bổ nguồn lực. Nếu trước đây đầu tư cho văn hóa thường mang tính bổ trợ, thì nay cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư cho phát triển lâu dài.
Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Phạm Tuấn Long cho rằng, để làm tốt điều này, cần sự tham gia mạnh mẽ hơn của cả khu vực công và tư, từ xây dựng thiết chế văn hóa, phát triển không gian sáng tạo đến thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa. Khi nguồn lực được khơi thông đúng hướng, văn hóa không chỉ góp phần làm giàu đời sống tinh thần, mà còn trực tiếp tạo ra giá trị kinh tế và nâng cao sức cạnh tranh của Thủ đô.
Để tiếp cận và chinh phục thế giới, số hóa là con đường tất yếu phải trải qua. Đánh giá về vấn đề này, Giám đốc Công ty CMYK Việt Nam Phạm Trung Hưng cho biết, hiện Hà Nội đang rất thành công trong việc sử dụng công nghệ số như một ngôn ngữ mới để kể chuyện di sản. Các công nghệ như 3D Mapping hay thực tế ảo tái hiện sống động những chi tiết đã bị bào mòn bởi thời gian giúp du khách có thể trực tiếp tương tác, chạm vào quá khứ. Sự chuyển mình này đã giúp di sản trở nên gần gũi, sống động, từ đó, thu hút mạnh mẽ du khách và nhất là chinh phục được thị hiếu của giới trẻ.
Tuy nhiên, hiện nay, vẫn còn những cách hiểu về số hóa đơn giản. Trưởng phòng Quản lý di sản (Sở Văn hóa và Thể thao) Phạm Thị Lan Anh nhấn mạnh, số hóa là một quy trình đồng bộ, bao gồm kiểm kê, thu thập, chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu và ứng dụng công nghệ... mục đích là để giúp di sản tiếp cận công chúng tốt hơn, từ đó nâng cao khả năng nhận thức và hiểu biết về giá trị văn hóa.
Việc thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam tại Hà Nội còn nhiều khó khăn, thách thức. Song, với việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW về “Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới”; Quốc hội khóa XVI thảo luận, xem xét thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi), có thể khẳng định, “đường lớn” đã mở để văn hóa Hà Nội khẳng định vị thế dẫn dắt văn hóa Việt Nam, tiến tới tầm vóc trung tâm văn hóa châu lục và thế giới.
(Hết)
(Xem Trang Hà Nội, Báo Nhân Dân từ số ra ngày 14/4/2026)