Truy xuất nguồn gốc nông sản: Nền tảng số nâng cao giá trị nông sản Việt

Đặt nền móng cho hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp quốc gia

Sau 6 tháng thí điểm truy xuất nguồn gốc đối với sản phẩm sầu riêng, việc đưa hệ thống vào vận hành thể hiện quyết tâm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong việc lấy dữ liệu làm nền tảng phục vụ quản lý chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm, phát triển thị trường và xây dựng hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp quốc gia.

Không chỉ giúp người dân và doanh nghiệp dễ dàng tra cứu, xác thực thông tin sản phẩm, hệ thống còn hình thành nền tảng dữ liệu dùng chung, bảo đảm kết nối, chia sẻ và liên thông với các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và các đơn vị cung cấp giải pháp truy xuất nguồn gốc.

Theo kết quả kiểm thử, hệ thống có khả năng đáp ứng khoảng 1.000 lượt tra cứu/giây; 30.000 người quét tem truy xuất đồng thời; hơn 85 triệu lượt quét tem mỗi ngày và khoảng 50 bản tin dữ liệu dung lượng 2 MB/giây, tạo nền tảng kỹ thuật để mở rộng triển khai trên phạm vi toàn quốc.

Đến nay, hệ thống đã tích hợp dữ liệu truy xuất nguồn gốc của hơn 18.500 sản phẩm thuộc 181 nhóm sản phẩm của 170 doanh nghiệp tại 24/34 tỉnh, thành phố. Đối với sản phẩm sầu riêng xuất khẩu, đã có 16 doanh nghiệp tham gia thí điểm; bước đầu 6 container được xuất khẩu thành công sang thị trường Trung Quốc thông qua việc áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử trên hệ thống của Bộ.

Hệ thống cũng đang được kết nối với các doanh nghiệp sản xuất, chế biến, xuất khẩu, nhập khẩu nông sản; các địa phương đã có hệ thống truy xuất nguồn gốc; đồng thời bảo đảm yêu cầu kết nối, liên thông với các bộ, ngành và Trung tâm Dữ liệu quốc gia thuộc Bộ Công an theo quy định về an toàn thông tin, an ninh mạng.

Đại diện đơn vị xây dựng hệ thống, ông Tô Nguyễn Thành, Công ty Cổ phần Technology Convergence Corporation (Netacom), cho biết hệ thống đã được bàn giao, cài đặt, đánh giá an toàn thông tin và chuyển giao toàn vẹn cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý từ ngày 1/7/2026.

Theo ông Thành, toàn bộ dữ liệu trên hệ thống là tài sản của Nhà nước và Bộ Nông nghiệp và Môi trường; việc đưa hệ thống vào vận hành là bước khẳng định quyết tâm thực hiện chuyển đổi số quốc gia và nâng tầm nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, truy xuất nguồn gốc là yêu cầu tất yếu khi các thị trường trong nước và quốc tế ngày càng coi trọng chất lượng, tính minh bạch, trách nhiệm chuỗi cung ứng và an toàn thực phẩm. Việc đưa hệ thống vào hoạt động sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; hỗ trợ doanh nghiệp và người sản xuất chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao giá trị sản phẩm; đồng thời tăng cường năng lực quản lý nhà nước trong giám sát, cảnh báo, truy xuất và xử lý các vấn đề về chất lượng, an toàn thực phẩm.

Hệ thống cũng tạo nền tảng để các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất từng bước chuẩn hóa, cập nhật và chia sẻ dữ liệu về vùng trồng, cơ sở sản xuất, đóng gói, chế biến, phân phối, xuất khẩu và tiêu thụ sản phẩm, góp phần hình thành hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp thống nhất, phục vụ chuyển đổi số ngành nông nghiệp và phát triển kinh tế số nông nghiệp.

Trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và các đơn vị công nghệ để mở rộng phạm vi triển khai; ưu tiên các nhóm sản phẩm nông, lâm, thủy sản chủ lực, sản phẩm xuất khẩu và các sản phẩm có yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm, minh bạch nguồn gốc. Đồng thời, tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân khai thác, sử dụng hiệu quả hệ thống.

Góp phần nâng tầm vị thế nông sản Việt

Phát biểu tại Lễ công bố Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đánh giá cao nỗ lực của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong việc xây dựng và đưa hệ thống vào vận hành theo chỉ đạo của Ban Bí thư và Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Theo Phó Thủ tướng, đây là bước tiến quan trọng trong chuyển đổi số của ngành nông nghiệp và môi trường, góp phần minh bạch hóa toàn bộ chuỗi sản xuất, truy xuất được nguồn gốc xuất xứ nông sản, qua đó bảo đảm chất lượng, giữ vững uy tín và nâng cao giá trị nông sản Việt Nam.

Phó Thủ tướng cho biết, trong bối cảnh nông nghiệp tiếp tục là trụ đỡ của nền kinh tế, 5 tháng đầu năm kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt gần 31 tỷ USD, tăng 9,2%; xuất siêu hơn 8,4 tỷ USD. Tuy nhiên, mục tiêu xuất khẩu trên 74 tỷ USD trong năm 2026 đặt ra yêu cầu ngày càng cao về minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc.

Theo Phó Thủ tướng, truy xuất nguồn gốc không còn là yêu cầu riêng lẻ mà đã trở thành xu thế tất yếu trong quản lý chất lượng và bảo vệ người tiêu dùng. Muốn phát triển bền vững, nông sản Việt Nam phải xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Bên cạnh thuận lợi, việc triển khai hệ thống cũng đối mặt nhiều khó khăn do sản xuất nông nghiệp trong nước vẫn chủ yếu quy mô nhỏ lẻ, phân tán. Vì vậy, cần có lộ trình phù hợp, triển khai từ trọng tâm đến mở rộng để bảo đảm hiệu quả và tính khả thi.

Trước mắt, Phó Thủ tướng đề nghị ưu tiên triển khai truy xuất nguồn gốc đối với các ngành hàng chủ lực, sản phẩm có sản lượng lớn, giá trị kinh tế cao, phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, đặc biệt hướng tới các thị trường trọng điểm như Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU) và Hoa Kỳ. Đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tiêu chuẩn, hạ tầng dữ liệu và hệ thống truy xuất nguồn gốc; từng bước mở rộng sang các nhóm sản phẩm có yêu cầu quản lý cao hoặc phải đáp ứng các quy định nghiêm ngặt của từng thị trường.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công thương, Bộ Tài chính cùng các địa phương tăng cường phối hợp, chuẩn hóa cơ chế kết nối, chia sẻ và xác thực dữ liệu; hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất tham gia hệ thống, coi truy xuất nguồn gốc là công cụ nâng cao chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam thay vì trở thành thủ tục hành chính phát sinh. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành tiếp tục rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính, không "hành chính hóa" các điều kiện kỹ thuật và quy trình nội bộ.

Thực tiễn triển khai bước đầu cho thấy hệ thống đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Tại Hà Nội, hơn 3.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh đã được cấp tài khoản; hơn 12.000 sản phẩm được gắn mã QR, góp phần hỗ trợ cơ quan quản lý kiểm soát chất lượng, doanh nghiệp minh bạch thông tin và người tiêu dùng dễ dàng truy xuất nguồn gốc.

Đại diện Công ty Masan MEATLife cho biết doanh nghiệp đã áp dụng truy xuất nguồn gốc đối với 100% sản phẩm thịt, số hóa toàn bộ dữ liệu chuỗi sản xuất và sẵn sàng kết nối với hệ thống của Bộ nhằm nâng cao tính minh bạch và giá trị sản phẩm.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản được xây dựng với ba hợp phần gồm: cổng tra cứu dành cho người dân; hệ thống quản trị phục vụ cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các chủ thể tham gia chuỗi; ứng dụng trên thiết bị di động. Được phát triển theo kiến trúc hiện đại, hướng dịch vụ và có khả năng mở rộng linh hoạt, hệ thống bảo đảm vận hành liên tục, đáp ứng yêu cầu của nền tảng dùng chung cấp quốc gia trong lĩnh vực nông nghiệp.

Điểm mới của hệ thống là khả năng xác thực, bảo đảm tính toàn vẹn dữ liệu thông qua ký số điện tử và công nghệ chuỗi khối; định danh sản phẩm theo chuẩn GS1 quốc tế, mã QR theo chuẩn GS1 Digital Link; trao đổi dữ liệu theo chuẩn thống nhất, tạo điều kiện để nhiều đơn vị cung cấp giải pháp cùng tham gia mà không phụ thuộc vào một nhà cung cấp công nghệ.