Ngày 17/6, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức họp báo nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2026). Tại họp báo, lãnh đạo Vụ Khoa học và Công nghệ đã thông tin về kết quả triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản trên phạm vi cả nước, đồng thời khẳng định truy xuất nguồn gốc không phải là cơ chế ưu tiên riêng cho hàng hóa xuất khẩu.
Từng bước hoàn thiện hệ sinh thái truy xuất nguồn gốc nông sản
Theo ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ, (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), truy xuất nguồn gốc đã được quy định trong Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và các văn bản pháp luật chuyên ngành từ nhiều năm nay. Sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Đề án 100 về triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc vào năm 2019, các bộ, ngành và địa phương đã từng bước tổ chức thực hiện.
Tuy nhiên, hoạt động này trước đây chủ yếu được triển khai ở quy mô nhỏ tại một số doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất. Dữ liệu còn phân tán, thiếu tính liên thông, chưa hình thành được hệ thống thống nhất phục vụ công tác quản lý, giám sát cũng như đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Trước yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng ngành nông nghiệp và xây dựng nền sản xuất minh bạch, hiện đại, năm 2025, lãnh đạo Đảng và Nhà nước đã chỉ đạo đẩy mạnh triển khai truy xuất nguồn gốc đối với nhóm hàng nông, lâm, thủy sản. Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành nhiều kế hoạch, văn bản hướng dẫn và tổ chức triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước.
Để hoàn thiện hành lang pháp lý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan liên quan rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Trong đó, Bộ Công an được giao chủ trì xây dựng nghị định về xác thực sản phẩm, bao gồm nội dung truy xuất nguồn gốc; Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục hoàn thiện quy trình, tiêu chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật phục vụ triển khai.
Cùng với hoàn thiện thể chế, Bộ đã tổ chức nhiều hội nghị, cuộc họp với các địa phương, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ nhằm thống nhất phương án thực hiện. Nhiều doanh nghiệp lớn trong các lĩnh vực lúa gạo, chăn nuôi, rau quả, thủy sản, chè và cà phê đã tham gia xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm.
Đến ngày 12/6/2026, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản đã ghi nhận 18.500 sản phẩm thuộc 112 nhóm sản phẩm, 919 lô hàng; kết nối dữ liệu của 547 nông hộ, 255 vùng trồng và 149 doanh nghiệp tại 26 trong tổng số 34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Hệ thống hiện được vận hành trên nền tảng trực tuyến và đang phát triển ứng dụng trên thiết bị di động nhằm tạo thuận lợi cho người sản xuất, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong quá trình cập nhật, khai thác và xác thực thông tin.
Đối với ngành hàng sầu riêng - mặt hàng được lựa chọn thí điểm đầu tiên, đến nay đã có 3 container xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc với đầy đủ dữ liệu truy xuất nguồn gốc được cập nhật trên hệ thống. Theo kế hoạch, từ ngày 1/7/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ mở rộng triển khai đối với nhiều ngành hàng chủ lực khác như lúa gạo, thịt, trứng, sữa, dứa, chanh leo, chè và các sản phẩm nông nghiệp phục vụ tiêu thụ trong nước cũng như xuất khẩu.
Truy xuất nguồn gốc không tạo “luồng xanh” cho xuất khẩu
Tại họp báo, một trong những nội dung được nhiều cơ quan báo chí quan tâm là việc triển khai truy xuất nguồn gốc có đồng nghĩa với việc hình thành cơ chế “luồng xanh” cho hàng hóa xuất khẩu hay không.
Làm rõ vấn đề này, ông Nguyễn Văn Long khẳng định đây là cách hiểu chưa đầy đủ. Theo ông, hoạt động xuất khẩu nông sản của Việt Nam hiện được thực hiện trên cơ sở tuân thủ pháp luật Việt Nam, các quy định quốc tế và các nghị định thư đã ký kết với từng thị trường nhập khẩu.
Trong hệ thống pháp luật hiện hành cũng như các nghị định thư về xuất khẩu nông sản không tồn tại khái niệm “luồng xanh” như một cơ chế ưu tiên riêng dành cho các sản phẩm đã thực hiện truy xuất nguồn gốc.
“Truy xuất nguồn gốc chỉ là một trong những công cụ giúp chứng minh sản phẩm được sản xuất theo đúng quy trình, được kiểm soát chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng”, ông Nguyễn Văn Long nhấn mạnh.
Theo lãnh đạo Vụ Khoa học và Công nghệ, truy xuất nguồn gốc không thay thế các yêu cầu về kiểm dịch, kiểm nghiệm hay tiêu chuẩn kỹ thuật mà các thị trường nhập khẩu đang áp dụng. Doanh nghiệp muốn xuất khẩu vẫn phải đáp ứng đầy đủ các quy định liên quan đến an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật, kiểm dịch động vật và các yêu cầu kỹ thuật khác.
Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiều thị trường ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về chất lượng, tính minh bạch và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu gần như bắt buộc đối với nhiều nhóm hàng nông sản.
Thông qua hệ thống truy xuất nguồn gốc, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đối tác nhập khẩu có thể theo dõi toàn bộ quá trình sản xuất của sản phẩm, từ vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất, thu hoạch, sơ chế, chế biến đến vận chuyển và phân phối. Điều này không chỉ góp phần nâng cao niềm tin của người tiêu dùng mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc xử lý các vấn đề phát sinh liên quan đến chất lượng sản phẩm.
Đáng chú ý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã gửi công hàm tới Tổng cục Hải quan Trung Quốc nhằm giới thiệu Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Việt Nam, thúc đẩy kết nối dữ liệu, xác thực thông tin và từng bước hướng tới công nhận dữ liệu truy xuất nguồn gốc phục vụ hoạt động xuất khẩu.
Trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống theo hướng liên thông với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, bảo đảm khả năng xác thực dữ liệu, an toàn thông tin và kết nối với các nền tảng quản lý quốc gia. Đồng thời, đẩy mạnh tập huấn, hướng dẫn doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân tham gia hệ thống; phối hợp với các bộ, ngành liên quan hoàn thiện cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu, từng bước xây dựng hệ sinh thái truy xuất nguồn gốc đồng bộ, hiện đại.
Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường quốc tế, truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ quản lý mà còn là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu và gia tăng giá trị cho nông sản Việt Nam. Việc hình thành hệ thống truy xuất nguồn gốc thống nhất trên phạm vi cả nước sẽ góp phần thúc đẩy chuyển đổi số ngành nông nghiệp, tăng cường minh bạch thị trường và tạo nền tảng cho phát triển bền vững trong dài hạn.
