Bốn nền kinh tế công nghệ lớn nhất châu Phi đã soạn thảo các chiến lược về trí tuệ nhân tạo (AI) trong bối cảnh họ thừa nhận phụ thuộc quá nhiều vào các công ty công nghệ Mỹ về cơ sở hạ tầng. Với sự hỗ trợ của công nghệ phương Tây, các công ty châu Phi đang bắt đầu xây dựng cơ sở hạ tầng AI. Giới khoa học và nhà hoạch định chính sách châu lục muốn thiết lập một chiến lược khoa học, công nghệ mang tầm lục địa.
Châu Phi chiếm 18% số dân thế giới, nhưng lục địa này chỉ chiếm chưa đến 1% công suất trung tâm dữ liệu toàn cầu. Hầu hết các quốc gia châu Phi đều dựa vào các công ty công nghệ Mỹ về sức mạnh tính toán, tài trợ vốn và chuyên môn. Trong bối cảnh đó, các nước châu Phi đang đẩy mạnh phát triển trong nước nhằm thúc đẩy an ninh chủ quyền dữ liệu và có được các điều khoản tốt hơn từ các nhà cung cấp nước ngoài.
Các chính phủ châu Phi hướng tới các thiết lập dữ liệu “phân đoạn”, trong đó việc xử lý diễn ra ở nước ngoài nhưng dữ liệu vẫn được lưu trữ trong biên giới quốc gia. Nigeria, Ai Cập, Kenya và Nam Phi đã đưa ra các dự thảo chính sách về AI, trong đó xác định những rủi ro khi phải phụ thuộc vào các công ty công nghệ Mỹ như Google, Microsoft, Nvidia và Meta. Việc châu Phi thúc đẩy chủ quyền kỹ thuật số không có nghĩa là hoàn toàn độc lập khỏi chuỗi cung ứng AI toàn cầu, tuy nhiên châu lục này muốn kiểm soát mạnh mẽ hơn đối với các dữ liệu nhạy cảm và trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn đối với các nhà cung cấp AI nước ngoài.
Cassava được thành lập bởi doanh nhân người Zimbabwe Strive Masiyiwa, đã ra mắt nhà máy AI đầu tiên của châu Phi tại Nam Phi với sự hợp tác của Nvidia vào tháng 3 vừa qua. Nhà cung cấp trung tâm dữ liệu Đông Phi iXAfrica đang hợp tác với Oracle để cung cấp khu vực điện toán đám mây công cộng đầu tiên của Kenya. Một số sáng kiến AI mã nguồn mở của châu Phi nhận được tài trợ từ Meta và hoạt động trên Google Cloud.
Hướng tới xây dựng năng lực số có chủ quyền và tăng cường khả năng chống chịu dài hạn của châu Phi, Ủy ban Liên minh châu Phi (AUC) và Tập đoàn công nghệ Google (Mỹ) đã ký Bản ghi nhớ (MoU) về thúc đẩy AI và chuyển đổi số cho châu Phi. Sự hợp tác này được triển khai theo định hướng của Chiến lược AI lục địa của Liên minh châu Phi và Chiến lược Chuyển đổi số cho châu Phi giai đoạn 2020-2030, trong đó tập trung vào phát triển hạ tầng AI và điện toán đám mây, đào tạo nhân lực, thúc đẩy nghiên cứu-đổi mới sáng tạo, hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp và xây dựng khung quản trị AI có trách nhiệm.
Tuy nhiên, những tham vọng của châu Phi trong việc phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao tự chủ vẫn gặp nhiều trở ngại, từ chênh lệch năng lực giữa các quốc gia đến bài toán huy động nguồn vốn bền vững cho các quỹ khu vực. Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý, nhất là khi đã có nhiều cảnh báo về các rủi ro như deepfake, mạo danh và lừa đảo trên nền tảng số. Đưa khoa học, công nghệ trở thành nền tảng cho chủ quyền phát triển trong thế kỷ 21 là mục tiêu quan trọng, song cũng đầy thách thức đối với Lục địa Đen.
