Từ nâng hạng đến phát triển bền vững: Hoàn thiện hạ tầng công nghệ cho thị trường chứng khoán Việt Nam

Nhìn lại năm 2025 và hướng tới năm bản lề 2026, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam đứng trước những nhiệm vụ chiến lược trong việc hoàn thiện hạ tầng thị trường. Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, TS. Tạ Thanh Bình, Tổng Giám đốc, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VDSC) chia sẻ góc nhìn về dấu ấn năm qua, yêu cầu sau nâng hạng và lộ trình xây dựng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP).

Phóng viên: Nhìn lại năm 2025, năm được xem là mang tính nền tảng đối với thị trường chứng khoán Việt Nam, bà đánh giá như thế nào về những dấu ấn nổi bật dưới góc độ thay đổi về hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin cho thị trường chứng khoán?

Bà Tạ Thanh Bình: Năm 2025, với cá nhân tôi và với VSDC, không chỉ là một năm có nhiều sự kiện, mà là một năm đánh dấu sự chuyển đổi của thị trường chứng khoán Việt Nam từ giai đoạn “mở rộng quy mô” sang giai đoạn “nâng cao chất lượng vận hành”. Trong bối cảnh thanh khoản thị trường tăng mạnh, số lượng nhà đầu tư gia nhập thị trường đạt mức kỷ lục, hệ thống công nghệ vừa phải đảm bảo vận hành thông suốt, đồng thời cũng cần đáp ứng các tiêu chí về an toàn hệ thống và quản trị rủi ro.

Việc hệ thống công nghệ thông tin mới - KRX chính thức đi vào vận hành trong năm 2025 là một dấu mốc rất quan trọng. Trên nền tảng hệ thống mới, các quy trình đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán được chuẩn hóa và minh bạch hơn, tạo điều kiện để VSDC và các thành viên thị trường chủ động hơn trong kiểm soát rủi ro và xử lý các tình huống phát sinh.

Năm 2025 cũng cho thấy rất rõ vai trò của sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, các Sở giao dịch, VSDC và các thành viên thị trường. Dưới góc độ hạ tầng, chúng tôi nhận thức rằng chỉ khi hệ thống sau giao dịch vận hành ổn định, an toàn thì niềm tin của thị trường mới được củng cố một cách bền vững. Năm 2025 không chỉ là năm ghi nhận kết quả, mà còn là năm đặt nền móng cho một cách thức vận hành thị trường theo chuẩn mực cao hơn trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Đối với một thị trường chứng khoán hiện đại, hạ tầng công nghệ không chỉ đóng vai trò hỗ trợ, mà ngày càng trở thành một cấu phần trung tâm trong bảo đảm an toàn và ổn định của toàn hệ thống. Việc hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật là điều kiện nền tảng để thị trường duy trì niềm tin, nâng cao khả năng chống chịu trước biến động và phát triển theo chiều sâu trong giai đoạn mới.

Năm 2025 cũng cho thấy rất rõ vai trò của sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, các Sở giao dịch, VSDC và các thành viên thị trường. Dưới góc độ hạ tầng, chúng tôi nhận thức rằng chỉ khi hệ thống sau giao dịch vận hành ổn định, an toàn thì niềm tin của thị trường mới được củng cố một cách bền vững. Năm 2025 không chỉ là năm ghi nhận kết quả, mà còn là năm đặt nền móng cho một cách thức vận hành thị trường theo chuẩn mực cao hơn trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

TS. Tạ Thanh Bình, Tổng Giám đốc, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VDSC)

Phóng viên: Việc thị trường chứng khoán Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu nâng hạng có ý nghĩa như thế nào đối với yêu cầu hoàn thiện hạ tầng thị trường trong giai đoạn mới?

Bà Tạ Thanh Bình: Việc thị trường chứng khoán Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu nâng hạng là sự ghi nhận quan trọng của cộng đồng quốc tế đối với những nỗ lực cải cách trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, từ góc nhìn của đơn vị trực tiếp tham gia vận hành hạ tầng thị trường, tôi cho rằng nâng hạng không phải là đích đến, mà là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu cao hơn rất nhiều.

Khi thị trường bước vào nhóm có tiêu chuẩn cao hơn, kỳ vọng của nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài, sẽ thay đổi rõ rệt. Họ không chỉ quan tâm đến khả năng tiếp cận thị trường, mà còn đặc biệt chú trọng tới mức độ an toàn của hệ thống, khả năng quản trị rủi ro và tính ổn định của hệ thống công nghệ thông tin trong những giai đoạn thị trường biến động. Đây chính là áp lực, nhưng đồng thời cũng là động lực để hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ cho hoạt động đăng ký, lưu ký, thanh toán bù trừ chứng khoán tại VSDC phải tiếp tục được nâng cấp một cách thực chất.

Đối với VSDC, yêu cầu đặt ra không chỉ là đáp ứng các tiêu chí nâng hạng tại một thời điểm nhất định, mà là xây dựng một nền tảng hạ tầng đủ vững để thị trường có thể phát triển bền vững trong dài hạn. Điều đó có nghĩa là hệ thống phải vận hành hiệu quả không chỉ khi thị trường thuận lợi, mà cả trong những giai đoạn căng thẳng, khi rủi ro có thể lan truyền nhanh nếu không được kiểm soát tốt.

Trên thực tế, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc được nâng hạng chỉ mang lại tác động tích cực bền vững khi đi kèm với năng lực vận hành hạ tầng tương xứng. Đối với các thị trường đang phát triển, giai đoạn sau nâng hạng thường đặt ra áp lực lớn hơn về chuẩn mực quản trị, yêu cầu minh bạch và khả năng kiểm soát rủi ro ở cấp độ hệ thống. Nếu hạ tầng công nghệ không được củng cố kịp thời, sự gia tăng quy mô và tốc độ giao dịch có thể làm gia tăng rủi ro tiềm ẩn, ảnh hưởng tới sự ổn định dài hạn của thị trường. Do đó, hoàn thiện hệ thống công nghệ thông tin cần được nhìn nhận như một quá trình liên tục, gắn chặt với mục tiêu phát triển bền vững, thay vì chỉ phục vụ một mốc đánh giá ngắn hạn.

Phóng viên: Trong lộ trình hoàn thiện hạ tầng, việc xây dựng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được nhấn mạnh như một trọng tâm lớn. Theo bà, ý nghĩa của CCP đối với thị trường chứng khoán Việt Nam là gì?

Bà Tạ Thanh Bình: Trong toàn bộ lộ trình hoàn thiện hạ tầng thị trường, tôi cho rằng việc xây dựng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Với chúng tôi, CCP là một bước chuyển có tính cấu trúc trong cách thức vận hành thị trường.

Về bản chất, CCP cho phép tập trung quản lý rủi ro đối tác ở cấp độ toàn thị trường, thay vì phân tán rủi ro giữa các thành viên như trước đây. Khi CCP đứng ra làm đối tác trung tâm cho các giao dịch, các cơ chế ký quỹ, bù trừ và bảo đảm thanh toán được thiết kế và vận hành theo những chuẩn mực chặt chẽ, qua đó giảm rủi ro hệ thống.

Đối với thị trường chứng khoán Việt Nam, trong bối cảnh quy mô giao dịch ngày càng mở rộng và mức độ tham gia của nhà đầu tư tổ chức ngày càng sâu, việc chuyển sang mô hình bù trừ tập trung là một yêu cầu tất yếu. CCP không chỉ nâng cao mức độ an toàn và minh bạch của việc thanh toán, bù trừ giao dịch chứng khoán, mà còn là một trong những nền tảng quan trọng để thị trường từng bước đáp ứng các chuẩn mực nâng hạng và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Phóng viên: Năm 2026 được xác định là năm bản lề cho thị trường chứng khoán Việt Nam. VSDC sẽ tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm nào liên quan đến CCP và hạ tầng sau giao dịch?

Bà Tạ Thanh Bình: Năm 2026 được chúng tôi xác định là năm bản lề trong quá trình chuẩn bị và triển khai các bước đi quan trọng cho sự phát triển của thị trường chứng khoán. Trong năm này, VSDC sẽ tập trung hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, mô hình tổ chức và cơ chế quản trị rủi ro cho CCP trên thị trường chứng khoán cơ sở, trên cơ sở sự chỉ đạo chặt chẽ từ phía Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và sự phối hợp với các đơn vị liên quan.

Song song với đó là công tác chuẩn bị về hạ tầng công nghệ, nguồn nhân lực và quy trình nghiệp vụ. Mục tiêu của chúng tôi là đưa hệ thống vào vận hành từ Quý I/2027 thực sự an toàn, hiệu quả và đủ sức đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường trong trung và dài hạn.

Bên cạnh CCP, trong năm 2026, VSDC cũng sẽ phối hợp với Sở giao dịch chứng khoán để nghiên cứu triển khai các sản phẩm mới theo chỉ đạo của Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, như sàn giao dịch tín chỉ carbon, giao dịch phái sinh vàng, sàn giao dịch cho chứng khoán của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo…. Ngoài ra, VSDC sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong triển khai các nghiệp vụ, cung cấp giải pháp tăng cường kết nối giữa công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký thông qua hệ thống chuyển mạch điện nghiệp vụ, qua đó nâng cao hiệu quả xử lý giao dịch và cải thiện khả năng tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài.

Việc chuyển đổi sang mô hình đối tác bù trừ trung tâm CCP cũng phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy phát triển thị trường theo hướng hiện đại phù hợp với thông lệ quốc tế. Đây cũng là xu hướng chung của nhiều thị trường chứng khoán trong khu vực và trên thế giới, khi yêu cầu bảo đảm an toàn tài chính ngày càng được đặt lên hàng đầu. Đối với Việt Nam, việc tiếp cận lộ trình CCP một cách thận trọng, bài bản được xem là bước đi cần thiết để tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Phóng viên: Bước sang năm mới, bà muốn gửi gắm thông điệp gì tới thị trường và cộng đồng nhà đầu tư?

Bà Tạ Thanh Bình: Bước sang năm 2026, tôi cho rằng thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ tiếp tục đứng trước nhiều cơ hội phát triển, song cũng không ít thách thức trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động.

Với vai trò là đơn vị thành viên cốt lõi của thị trường chứng khoán, VSDC xác định rõ trách nhiệm đồng hành cùng thị trường trong suốt quá trình phát triển. Chúng tôi không chỉ hướng tới việc đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật, mà quan trọng hơn là góp phần xây dựng một nền tảng vận hành an toàn, minh bạch và bền vững cho thị trường chứng khoán.

Tôi tin rằng, với sự chỉ đạo và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, các Sở giao dịch, VSDC và cộng đồng thành viên thị trường, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển theo hướng ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, qua đó không chỉ thu hút hiệu quả các dòng vốn trong nước và quốc tế, mà còn góp phần củng cố vai trò của thị trường chứng khoán như một trụ cột quan trọng của hệ thống tài chính quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

Phóng viên: xin trân trọng cảm ơn bà!

---

Chỉ đạo: Kim Phương Bình

Tổ chức: Xuân Bách

Nội dung: Mai Thư-Khánh Giang

Thiết kế: Bảo Minh