Thế cờ khó giải của châu Âu

Các chính sách mới của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đặt châu Âu vào tình thế "tiến thoái lưỡng nan". Từ nguy cơ bị gạt ra lề trong giải quyết xung đột Nga-Ukraine cho đến sự lạnh nhạt trong mối quan hệ với Mỹ, các vấn đề xảy ra dồn dập khiến châu Âu nhận ra rằng, đã đến lúc cần đóng vai trò chủ động hơn trong cấu trúc an ninh khu vực thay vì phụ thuộc vào "chiếc ô an ninh" của Washington, dù điều này không dễ thực hiện.

Bầu không khí tích cực trong các cuộc đàm phán gần đây giữa Mỹ và Nga về tình hình Ukraine ngày càng khiến Liên minh châu Âu (EU) lo ngại. Hai Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ và Nga mới đây có cuộc điện đàm bàn về cuộc xung đột ở Ukraine, mở đường cho cuộc thảo luận quan trọng giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Nga Vladimir Putin.

Kịch bản về việc các nước đạt được thỏa hiệp mà không có sự can dự của EU khiến châu Âu lo lắng, bởi khu vực này sẽ phải gánh chịu tác động từ kết quả đàm phán. Vị thế, tiếng nói của châu Âu cũng bị suy yếu nghiêm trọng trong bối cảnh địa chính trị thay đổi nhanh chóng.

Hơn lúc nào hết, EU ưu tiên nâng cao năng lực phòng thủ của mình, khi đồng minh lâu năm là Mỹ có những cách tiếp cận mới. Ông Donald Trump nhiều lần tuyên bố châu Âu phải gánh vác trách nhiệm an ninh nhiều hơn và đặt ra câu hỏi rằng, liệu Mỹ có nên duy trì vai trò trung tâm trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) hay không? Bóng đen thuế quan với các đòn "ăn miếng trả miếng" cũng phủ bóng quan hệ đồng minh.

Kịch bản về việc các nước đạt được thỏa hiệp mà không có sự can dự của EU khiến châu Âu lo lắng, bởi khu vực này sẽ phải gánh chịu tác động từ kết quả đàm phán. Vị thế, tiếng nói của châu Âu cũng bị suy yếu nghiêm trọng trong bối cảnh địa chính trị thay đổi nhanh chóng.

Ủy ban châu Âu (EC) tuyên bố áp thuế đối với tổng lượng hàng hóa của Mỹ trị giá 26 tỷ euro, nhằm đáp trả quyết định của Xứ Cờ hoa áp thuế 25% lên các mặt hàng thép, nhôm từ EU. Gần đây, ông Donald Trump vẫn khẳng định, ông không có ý định tạo ra ngoại lệ đối với vấn đề thép và nhôm.

Tham vọng tự chủ quốc phòng và gia tăng sức ảnh hưởng với tình hình ở Ukraine của EU đang vấp phải hàng loạt khó khăn như vấn đề tài chính, sự chia rẽ nội khối. EU đề xuất tăng viện trợ quân sự cho Ukraine lên tới 40 tỷ euro trong năm 2025, song điều này càng làm bùng nổ tranh cãi trong khối.

Thủ tướng Hungary Viktor Orban nhiều lần thẳng thừng từ chối gửi vũ khí cho Ukraine và cho rằng, thay vì kéo dài xung đột, châu Âu nên ủng hộ nỗ lực đàm phán hòa bình do Tổng thống Donald Trump đề xuất.

Nhằm củng cố khả năng phòng thủ, các nhà lãnh đạo EU đã nhất trí về kế hoạch tái vũ trang châu Âu với ngân sách 800 tỷ euro. Pháp, Italia cũng xác nhận đặt mua các tên lửa phòng không mới. Tuy nhiên, triển khai kế hoạch nêu trên không phải điều dễ dàng.

Truyền thông Mỹ nhận định, về lâu dài, tăng chi tiêu quân sự đồng nghĩa với việc các quốc gia châu Âu phải giảm chương trình hỗ trợ xã hội. Cắt giảm chi tiêu chính phủ cho lương hưu và chăm sóc y tế là một nhiệm vụ đặc biệt khó khăn bởi châu Âu đang là khu vực có tỷ lệ dân số già ở mức cao nhất thế giới.

Dù ủng hộ kế hoạch tái vũ trang châu Âu, một số thành viên EU được cho là vẫn do dự trước áp lực tài chính, trong đó có Italia-quốc gia có tỷ lệ nợ công trên GDP ở mức 137% vào năm 2024. Chưa kể, tờ RIA Novosti cho biết, với công suất sản xuất hiện tại, châu Âu sẽ cần ít nhất 6 đến 7 năm để bắt kịp mức đóng góp đạn dược của Mỹ trong 3 năm qua.

Sự dịch chuyển chiến lược sâu sắc từ đồng minh ở bên kia bờ Đại Tây Dương là Mỹ đang đặt EU vào một thế cờ khó. Kết quả thăm dò mới đây của NBC News cho thấy, mức độ hài lòng mà người dân Mỹ dành cho Tổng thống Donald Trump lên tới 47%, mức cao nhất từ trước đến nay của ông với tư cách Tổng thống.

Và nếu Washington duy trì chính sách ưu tiên lợi ích riêng như hiện nay, thì Brussels buộc phải tìm lối đi riêng dù có nhiều thách thức, từng bước tái định vị vai trò của mình trong tình hình thế giới bất ổn, khó lường.

Có thể bạn quan tâm

(Ảnh minh họa: Xinhua)

Cánh cửa khó mở

Thượng viện Mỹ lại vừa tiến hành bỏ phiếu về dự luật ngân sách cho Bộ An ninh nội địa (DHS), nhưng kết quả cũng chẳng khác những lần trước. Sự phản đối của phe Dân chủ tại Thượng viện khiến đảng Cộng hòa khó lòng mở cánh cửa ngân sách để giúp DHS nối lại hoạt động sau ba tuần tê liệt vì cạn kiệt ngân khố.

Hiện trường một vụ tấn công nhà tù ở Abuja, Nigeria. (Ảnh: Xinhua)

ECOWAS và nhiệm vụ không dễ hoàn tất trong triển khai lực lượng dự bị khu vực

Cộng đồng Kinh tế các quốc gia Tây Phi (ECOWAS) vừa nhất trí huy động lực lượng dự bị khu vực, với kế hoạch triển khai đợt đầu khoảng 2.000 binh sĩ trong năm 2026. Quyết định không mấy dễ dàng và cũng khá tốn kém của ECOWAS được kỳ vọng sẽ giúp ngăn ngừa làn sóng bạo lực và xung đột lan rộng ở Lục địa đen.

Những ngôi nhà tại tỉnh Nangarhar, Afghanistan bị phá hủy sau cuộc không kích của Pakistan, ngày 22/2. (Ảnh: THX/TTXVN)

Bước ngoặt nguy hiểm

Những tháng đầu năm 2026, những đốm lửa căng thẳng âm ỉ giữa các nước bất ngờ bùng phát thành ngọn lửa xung đột, có nguy cơ lan rộng . Khi những “lằn ranh đỏ” căng thẳng liên tục bị vượt qua, các tính toán lợi ích chiến lược lấn át lòng tin và thế giới đối mặt nhiều cuộc khủng hoảng, giải pháp ngoại giao càng trở nên cấp bách.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen. (Ảnh: THX/TTXVN)

EU vừa phải nỗ lực cân bằng giữa tự do hóa thương mại, vừa phải bảo vệ lợi ích của người nông dân

Ủy ban châu Âu (EC) vừa quyết định triển khai tạm thời Hiệp định thương mại tự do (FTA) với Khối thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR), bất chấp những thách thức pháp lý phải đối mặt. Động thái này cho thấy EU đang nỗ lực thực thi chiến lược đa dạng hóa đối tác, tăng cường tự chủ và củng cố chuỗi cung ứng.

Một bé gái đang lấy nước tại một trại người tị nạn nội địa (IDP) ở Mogadishu, thủ đô Somalia, năm 2017. (Ảnh: Xinhuanet)

Trách nhiệm nhân đạo

Liên minh châu Âu (EU) vừa công bố khoản viện trợ nhân đạo trị giá 63 triệu euro (hơn 74 triệu USD) cho Somalia. Gói tài chính dành cho những mảnh đời khốn khổ ở quốc gia Đông Phi nghèo đói thắp lên hy vọng cho người dân Somalia.

Tổng thống Mỹ Donald Trump trình bày Thông điệp liên bang tại Tòa nhà Quốc hội ở Washington DC., ngày 24/2/2026. (Ảnh: whitehouse.gov)

Củng cố niềm tin

Không đơn thuần là bản tổng hợp thành tích chèo lái đất nước trong hơn 1 năm qua, Thông điệp Liên bang năm 2026 mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra được coi là chiến lược chính trị nhằm củng cố niềm tin của giới lãnh đạo và người dân vào các quyết sách của chính quyền, cũng như tái khẳng định các ưu tiên trong thời gian tới.

Cơ sở dự trữ khí đốt tự nhiên tại Zsana, Hungary. (Ảnh: THX/TTXVN)

Vết rạn và chiếc van ống dẫn dầu

Cuộc xung đột tại Ukraine đã bước sang năm thứ 5 và vẫn chưa thấy tia hy vọng nào để chấm dứt. Đại hội đồng Liên hợp quốc vừa thông qua nghị quyết kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức và vô điều kiện, nhưng cuộc xung đột kéo dài này lại bộc lộ những vết rạn nứt ngay trong lòng châu Âu.

Các tay súng và người ủng hộ lực lượng Houthi tại Yemen tham gia một cuộc tuần hành vũ trang phản đối Israel ở huyện Arhab, phía bắc thủ đô Sanaa, Yemen, ngày 3/11/2025. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Vòng xoáy bất ổn ở Yemen

Chính phủ mới của Yemen vừa tổ chức cuộc họp nội các đầu tiên tại Aden, dưới sự chủ trì của Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Shayea Al-Zindani. Việc các bộ trưởng trở về nước đảm nhiệm công việc được xem là bước đi nhằm củng cố an ninh, khôi phục dịch vụ công và thúc đẩy ổn định kinh tế với sự hỗ trợ từ Saudi Arabia.

Các đại biểu chụp ảnh chung tại Hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp Liên đoàn Arập (AL) và Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) ở Doha, Qatar ngày 15/9/2025. Ảnh: AA/TTXVN

Tăng cường kết nối khu vực

Mới đây các Bộ trưởng Giao thông vận tải thuộc Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) đã nhóm họp tại Thổ Nhĩ Kỳ để tìm biện pháp thúc đẩy hành lang đường sắt và đường bộ kết nối vùng Vịnh với châu Âu và châu Phi. Hội nghị đã phản ánh nỗ lực của OIC trong việc tăng cường kết nối khu vực, củng cố chuỗi cung ứng và logistics nhân đạo.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky phát biểu tại Hội nghị An ninh Munich 2026. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

“Mỏ neo” cho hòa bình tại Ukraine

Đề xuất từ phía Kiev tại Hội nghị An ninh Munich đã làm nóng trở lại câu hỏi cốt lõi về tương lai an ninh của Ukraine và cấu trúc ổn định tại châu Âu. Yêu cầu được bảo đảm an ninh tối thiểu 20 năm trước khi ký hòa ước không chỉ phản ánh nỗi lo của Kiev, mà còn là phép thử đối với mức độ cam kết dài hạn của phương Tây.

Hội nghị An ninh Munich 2024 khai mạc tại khách sạn Bayerischer Hof. (Nguồn: Mạng xã hội X)

Bài toán tự chủ chiến lược

Hội nghị An ninh Munich 2026, diễn ra từ ngày 13 đến 15/2, được dự báo là bị phủ bóng bởi mây đen căng thẳng do những chia rẽ, rạn nứt sâu sắc trong mối quan hệ đồng minh xuyên Đại Tây Dương giữa Mỹ và châu Âu. 

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi. (Ảnh: Xinhua)

Bức tranh hợp tác nhiều màu sắc

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi vừa có chuyến thăm ngắn ngày tới Malaysia. Dù chỉ gói gọn trong hai ngày nhưng chuyến công du của nhà lãnh đạo quốc gia Nam Á được đánh giá là thành công hơn mong đợi, thổi luồng gió mới cho quan hệ Ấn Độ-Malaysia, đồng thời tô điểm thêm vào bức tranh hợp tác đa dạng và nhiều màu sắc của New Delhi.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi tại cuộc gặp ở Nhà Trắng, Washington, DC, ngày 13/2/2025. (Ảnh: XINHUA)

Phép thử từ thỏa thuận thương mại Ấn Độ-Mỹ

Thỏa thuận thương mại mới đạt được giữa Ấn Độ và Mỹ thoạt nhìn là một thỏa thuận “đôi bên cùng thắng”, giúp thúc đẩy quan hệ thương mại song phương. Thế nhưng, phía sau đó là những câu hỏi còn bỏ ngỏ, nhất là về mức độ cắt giảm nhập khẩu dầu từ Nga mà New Delhi sẽ thực hiện. 

Lực lượng an ninh Somalia được triển khai tại Thủ đô Mogadishu. Ảnh (tư liệu): THX/TTXVN

Điểm nóng trên “bản đồ an ninh” của Mỹ

Tư lệnh Bộ Chỉ huy châu Phi của Mỹ (AFRICOM), Tướng Michael Anderson lên tiếng cảnh báo về nguy cơ gia tăng các mối đe dọa từ hai nhóm khủng bố là tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) và Al-Qaeda, đặc biệt tại khu vực Sahel và Tây Phi.

Người dân mua sắm tại siêu thị ở Vienna, Áo. Ảnh: THX/TTXVN

Kinh tế châu Âu phục hồi ấn tượng

Kinh tế Khu vực đồng euro (Eurozone) ghi nhận dấu hiệu phục hồi ấn tượng khi tăng trưởng vượt các dự báo. Với mức 1,5% trong năm 2025, đây là năm tăng trưởng thứ hai liên tiếp của Eurozone, bất chấp một năm đầy biến động với những thách thức từ tranh chấp thương mại và căng thẳng địa chính trị toàn cầu.