Theo đánh giá của tổ chức xếp hạng tín nhiệm FiinRatings, Nghị định 65 có nhiều thay đổi tác động mạnh mẽ đến thị trường, với những quy định nâng cao tiêu chuẩn nhà đầu tư đủ năng lực; tăng cường minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư; yêu cầu thêm về hồ sơ chào bán trái phiếu và phương thức phát hành; xếp hạng tín nhiệm bắt buộc trong một số điều kiện nhất định.
Với quy định về nhà đầu tư đủ năng lực, ngoài việc có danh mục đầu tư ít nhất hai tỷ đồng, doanh nghiệp cần duy trì con số này trên cơ sở trung bình động 180 ngày. Yêu cầu này sẽ ảnh hưởng đáng kể đến cấu trúc hiện tại của các nhà đầu tư trái phiếu doanh nghiệp. Nghị định cũng có quy định chặt chẽ về việc báo cáo và công bố thông tin, có các điều khoản liên quan quyền biểu quyết và tỷ lệ tán thành 65% tổng số trái phiếu đang lưu hành giúp trái chủ chủ động nắm bắt thông tin doanh nghiệp và dự án mà họ đang đầu tư.
Quy định mới cũng giải tỏa lo ngại của thị trường về việc doanh nghiệp được phép phát hành trái phiếu để cơ cấu lại nợ. Tuy nhiên, hồ sơ chào bán trái phiếu và phương thức phát hành có yêu cầu khắt khe hơn. Do đó, tổ chức phát hành phải có năng lực tài chính và có hồ sơ minh bạch để tham gia đợt phát hành trái phiếu. Xếp hạng tín nhiệm bắt buộc trong một số điều kiện nhất định cũng là quy định phù hợp bối cảnh thị trường Việt Nam, giúp thị trường hoạt động hiệu quả.
Với những quy định mới, Nghị định 65 sẽ tháo gỡ nút thắt huy động vốn thông qua trái phiếu doanh nghiệp. Mặc dù hạn mức tín dụng đối với kênh cho vay của ngân hàng đã được mở rộng ở mức độ nhất định nhưng chưa thể đáp ứng được nhu cầu vốn của doanh nghiệp, đặc biệt là các ngành có nhu cầu vốn trung và dài hạn như bất động sản, năng lượng. Lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành trong các ngành này rất thấp, vì vậy Nghị định 65 sẽ tạo động lực cho các doanh nghiệp phát hành có năng lực nhanh chóng xây dựng kế hoạch chào bán trái phiếu.
Nghị định 65 sửa đổi và bổ sung các quy định nhằm bảo đảm sự phát triển của thị trường trong dài hạn, trong đó Điều 15 và Điều 16 bổ sung điều kiện doanh nghiệp chào bán cổ phiếu phát hành riêng lẻ phải đăng ký lưu ký tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDCC) và đăng ký giao dịch trên hệ thống giao dịch trái phiếu doanh nghiệp phát hành công khai tại Sở Giao dịch chứng khoán. Nghị định cũng ấn định thời gian hoạt động của hệ thống lưu ký và giao dịch là giữa năm 2023. Điều này sẽ biến các giao dịch trái phiếu doanh nghiệp rời rạc thành một thị trường giao dịch có tổ chức và hệ thống. Từ đó, quy trình phát hành trái phiếu có thể được điều chỉnh từ đầu đến cuối. Việc hình thành thị trường giao dịch trái phiếu riêng sẽ tăng cường phân phối trái phiếu doanh nghiệp, hạn chế các hành vi chào bán tràn lan, vi phạm quy định.
Khác với các dự thảo trước, Nghị định 65 vẫn cho phép doanh nghiệp phát hành trái phiếu doanh nghiệp để vay nợ tái cấp vốn nhưng chỉ cho chính doanh nghiệp. Điều đó sẽ củng cố nhu cầu các doanh nghiệp tìm kiếm các kênh khác để tái cấp vốn, đặc biệt là các doanh nghiệp bất động sản sở hữu nhiều công ty con và công ty liên kết để phát triển dự án.
Theo số liệu của Bộ Tài chính, thị trường trái phiếu doanh nghiệp sơ cấp bảy tháng đầu năm 2022 ghi nhận 46,14% nhà đầu tư là tổ chức tài chính, 22,43% là công ty chứng khoán, trong khi nhà đầu tư chuyên nghiệp chiếm chỉ 10,11% tổng giá trị mua hàng. Tuy nhiên, số liệu từ thị trường thứ cấp cho thấy, tỷ lệ trái phiếu doanh nghiệp do cá nhân nắm giữ lên tới 32,6%, chủ yếu do mua bán qua trung gian với các công ty chứng khoán. Có thể thấy, có hiện tượng môi giới, lôi kéo nhà đầu tư không chuyên nghiệp đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp như một hình thức gửi tiền tiết kiệm lãi suất cao.
Để kiểm soát rủi ro của tình huống nói trên, Nghị định cũng đã sửa đổi Điều 8 về đánh giá tư cách nhà đầu tư đủ năng lực. Cụ thể, nhà đầu tư đủ điều kiện cần bảo đảm danh mục chứng khoán niêm yết và đăng ký phải đạt giá trị bình quân ít nhất hai tỷ đồng trong thời hạn sáu tháng liên tục, không bao gồm giá trị khoản vay ký quỹ và mua lại chứng khoán. Tư cách nhà đầu tư chuyên nghiệp cá nhân sẽ có hiệu lực trong ba tháng kể từ ngày xác định.
Đối với nhu cầu trái phiếu doanh nghiệp, nhà đầu tư không chuyên nghiệp buộc phải mua trái phiếu chào bán ra công chúng có giấy chứng nhận đăng ký bán do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp hoặc chuyển sang mua chứng chỉ quỹ của quỹ đầu tư. Do đó, mục đích mua trái phiếu doanh nghiệp được quy định chặt chẽ hơn, khiến thị trường phát hành riêng lẻ không chỉ thay đổi về quy mô mà còn về sự đa dạng hóa đối tượng tham gia.
Từ đầu quý II/2022, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã chững lại do những vụ phát hành trái phiếu bất động sản sai quy định. Nghị định 65 được kỳ vọng sẽ sớm hỗ trợ nhu cầu vốn của thị trường. Mặc dù vậy, thị trường cần thời gian để điều chỉnh theo quy định mới và phát hành chứng khoán để đáp ứng nhu cầu vốn. Hiện tại, các chuyên gia đang kỳ vọng phát hành trái phiếu doanh nghiệp sẽ tăng đáng kể bắt đầu từ năm 2023.
Với yêu cầu ngày càng cao về hồ sơ chào bán trái phiếu và quy trình phát hành, chỉ những doanh nghiệp có năng lực và hồ sơ minh bạch mới có thể đáp ứng các quy định mới trong Nghị định 65. Do đó, vẫn sẽ có những công ty gặp khó khăn trong việc cơ cấu lại các khoản nợ, dẫn đến mất khả năng thanh toán.
