Tiềm ẩn rủi ro lớn về an toàn dân sinh
Báo cáo tại cuộc họp, đồng chí Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, theo kế hoạch thực hiện đề án, Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến triển khai 40 dự án vốn ngân sách và 4 dự án vốn xã hội hóa với tổng số lượng di dời 23.429 căn nhà. Trong đó, một số địa phương có số lượng các căn nhà cần di dời lớn là địa bàn các phường Chánh Hưng, Bình Đông, Phú Định thuộc Quận 8 (cũ) với hơn 15.200 căn nhà cần di dời, chiếm tới 65,14% khối lượng toàn thành phố.
Theo đánh giá của Giám đốc Sở Xây dựng thành phố, từ thực tiễn cho thấy, việc tồn tại hàng chục nghìn căn nhà tạm bợ lấn chiếm hành lang sông ngòi trong thời gian dài không chỉ gây áp lực lên hạ tầng, ô nhiễm môi trường nghiêm trọng mà còn tiềm ẩn rủi ro lớn về an toàn dân sinh trước biến đổi khí hậu.
Trong đó, thực tế tại xã Nhà Bè, hiện nay đang có hơn 2.500 căn nhà, khu đất trên và ven kênh rạch cần di dời với chiều dài 33,684km trải đều khắp địa bàn xã. Những căn nhà này tập trung chủ yếu dọc các tuyến sông, kênh rạch như Kênh Cây Khô, Rạch Ông Lớn, Rạch Xóm Đình, Rạch Bần Bọng, Rạch Cá Tra, Rạch Tư Chấp, Rạch Đình…phổ biến tình trạng nhà chân cọc gỗ lỏng lẻo đang đứng trước nguy cơ sạt lở cấp bách khi mùa mưa bão 2026 đang đến gần.
Chia sẻ tại cuộc họp, các đại biểu đều thống nhất cho rằng, việc di dời những căn nhà này không còn là nhiệm vụ chỉnh trang đô thị đơn thuần, mà là một chương trình lớn, liên quan trực tiếp đến sinh mệnh và đời sống của hàng chục nghìn hộ dân trên địa bàn, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.
Tháo gỡ "điểm nghẽn" bằng cơ chế phân cấp và giao quyền
Tại cuộc họp, các đại biểu đã chia sẻ các vấn đề liên quan từ thực trạng, vấn đề pháp lý, giải pháp cụ thể. Theo đó, các đại biểu đã chỉ rõ, những rào cản khiến cho việc di dời những căn nhà này trong thời gian qua chưa được triển khai dứt điểm là do những vướng mắc pháp lý đất đai và áp lực nguồn lực tài chính khổng lồ.
Để hiện thực hóa mục tiêu, Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Võ Văn Minh nhấn mạnh cần phải vận dụng Nghị quyết 260/2025/QH15 để thực hiện bước đột phá trong quản lý đó là việc giao quyền mạnh mẽ cho lãnh đạo xã, phường trong đầu tư công.
Theo đó, Bí thư Đảng ủy các xã, phường phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo Chủ tịch Ủy ban nhân dân cùng cấp thực hiện lập dự án, chịu trách nhiệm về tiến độ và chất lượng thực hiện tại địa phương.
Việc ủy quyền cho lãnh đạo cấp cơ sở, đặc biệt là tại các "điểm nóng" như xã Nhà Bè hay các phường thuộc Quận 8 (cũ), được xem là "chìa khóa" để rút ngắn quy trình thủ tục. Khi lãnh đạo xã, phường được chủ động trong công tác khảo sát, lập dự toán hỗ trợ và trực tiếp điều hành các dự án hạ tầng kỹ thuật phục vụ tái định cư tại chỗ, tiến độ sẽ được đẩy nhanh đáng kể. Điều này giúp địa phương phản ứng tức thời với các tình huống sạt lở nguy hiểm, đồng thời bảo đảm tính sát thực trong việc hiệp thương bồi thường.
Về vấn đề nguồn vốn, trong bối cảnh nguồn vốn đầu tư công cần được phân bổ hài hòa, thành phố xác định tận dụng nguồn vốn BT (Xây dựng-Chuyển giao) theo mô hình thế hệ mới là giải pháp chiến lược để "vượt rào" về thời gian. Đồng chí Võ Văn Minh yêu cầu bằng mọi cách phải huy động nguồn lực xã hội hóa để kiến tạo quỹ nhà tái định cư trong thời gian sớm nhất, không để dân phải chờ dự án quá lâu.
Song song với việc kêu gọi đầu tư, đồng chí Võ Văn Minh cũng giao nhiệm vụ cho lãnh đạo các địa phương phải khẩn trương rà soát triệt để quỹ đất công và các quy hoạch xây dựng hiện hữu để ưu tiên quỹ đất này cho nhà ở xã hội. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí giải phóng mặt bằng mà còn bảo đảm người dân được tái định cư tại chỗ, không làm xáo trộn sinh kế và các mối quan hệ xã hội lâu đời của cộng đồng cư dân ven kênh.
Đồng chí Võ Văn Minh nhấn mạnh: Chương trình di dời nhà ven kênh rạch là thước đo hiệu quả của cả hệ thống chính trị trong nhiệm kỳ này. Đồng chí yêu cầu các đơn vị thực hiện nghiêm phương châm: “Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ nguồn lực”.
Tại cuộc họp, các đại biểu đều nhất trí đề xuất giao Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường, cùng các sở, ngành có liên quan phối hợp chặt chẽ với các phường: Chánh Hưng, Bình Đông, Phú Định (thuộc Quận 8 cũ) và xã Nhà Bè để rà soát tổng thể nhu cầu tái định cư. Việc di dời phải gắn với mục tiêu người dân có nơi ở mới "bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ". Quỹ Nhà ở xã hội phải được quy hoạch đồng bộ về hạ tầng giao thông, điện nước, trường học và y tế.
Bên cạnh đó cũng có những trường hợp khó khăn về pháp lý đất đai, vốn là đặc thù của nhà ven kênh, thành phố sẽ có cơ chế hỗ trợ đặc thù để bảo đảm mọi hộ dân đều có quyền tiếp cận suất tái định cư tối thiểu, ổn định cuộc sống lâu dài.
