Hàng trăm dự án kéo dài nhiều năm được xử lý, nguồn lực đất đai và vốn đầu tư được khơi thông, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Trần Văn Bảy, giai đoạn 2024-2026, công tác xử lý các dự án tồn đọng của thành phố nhận được sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương thông qua hàng loạt kết luận, nghị quyết và cơ chế đặc thù của Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.
Đây được xem là nền tảng pháp lý quan trọng giúp địa phương tháo gỡ những “nút thắt” tồn tại nhiều năm, nhất là các dự án liên quan đất đai, đầu tư, quy hoạch, xây dựng và tài sản công.
Chuyển biến rõ nét trước và sau sáp nhập
Trước thời điểm sáp nhập đơn vị hành chính (trước tháng 7/2025), Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu đã đồng loạt rà soát các dự án tồn đọng theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Riêng Thành phố Hồ Chí Minh đã tháo gỡ được 80 dự án, đồng thời loại bỏ 16 dự án trùng lặp sau rà soát chuyên môn. Bình Dương tiếp tục tháo gỡ 19 dự án, trong khi Bà Rịa-Vũng Tàu rà soát, phân loại và xử lý các trường hợp thuộc thẩm quyền.
Tuy nhiên, sau hợp nhất, khối lượng công việc tăng đột biến với 838 công trình, dự án và khu đất tồn đọng được thống kê, đưa Thành phố Hồ Chí Minh trở thành một trong những địa phương có số lượng dự án vướng mắc lớn nhất cả nước.
Trước thực tế đó, Thành phố đã ban hành Kế hoạch số 34/KH-UBND, ngày 7/8/2025 về xử lý vướng mắc cho các công trình, dự án, khu đất tồn đọng năm 2025. Đồng thời thực hiện kiện toàn Tổ công tác đặc biệt do Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố đứng đầu, tổ chức xử lý theo từng nhóm lĩnh vực như đất đai, đầu tư, quy hoạch, xây dựng, tài chính. Mô hình điều hành này giúp giải quyết đồng thời nhiều vướng mắc chồng chéo, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và nâng cao trách nhiệm người đứng đầu.
Ông Trần Văn Bảy nhấn mạnh: Thành phố đã hoàn thành tháo gỡ hoặc có hướng chỉ đạo xử lý đối với toàn bộ 838/838 dự án thuộc diện rà soát, đạt tỷ lệ 100%. Trong đó, 417 dự án đã được xử lý dứt điểm; 393 dự án cơ bản hoàn thành các nội dung tháo gỡ; 28 dự án còn lại đang tiếp tục được xử lý theo lộ trình cụ thể.
Qua quá trình tháo gỡ, các cơ quan chức năng cũng nhận diện nhiều vướng mắc phổ biến. Đối với 34 dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước: Các vướng mắc tập trung ở thủ tục đầu tư (chấp thuận chủ trương, điều chỉnh quy mô, lựa chọn nhà thầu, ký kết hợp đồng, thủ tục môi trường, đất đai, giải ngân và điều chỉnh dự án); một số trường hợp chồng lấn ranh dự án.
Bên cạnh đó, vướng mắc lớn thuộc công tác giải phóng mặt bằng như chậm bàn giao mặt bằng, chậm chi trả bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; phát sinh tranh chấp đất đai; thiếu quỹ tái định cư; sai sót trong xác định giá đất, thu hồi đất và chi trả bồi thường.
Đối với 26 dự án vốn ngoài ngân sách, khó khăn, vướng mắc chủ yếu liên quan công tác giải phóng mặt bằng (chậm bàn giao, chậm bồi thường, phát sinh tranh chấp; chưa hoàn tất nghĩa vụ tài chính; vướng xử lý đất kênh, mương) và các vấn đề pháp lý, quy hoạch, đầu tư (hồ sơ đất đai phức tạp; chậm điều chỉnh quy hoạch, giấy chứng nhận đầu tư; chậm xác định nghĩa vụ tài chính; vướng giao đất, đấu nối hạ tầng, điều chỉnh công suất; quy hoạch chưa đồng bộ).
Hiệu quả từ các cơ chế đặc thù của Trung ương
Một trong những điểm đáng chú ý là hiệu quả rõ rệt từ các nghị quyết, kết luận và cơ chế đặc thù được Trung ương ban hành dành cho Thành phố Hồ Chí Minh.
Trong nhóm 54 dự án thuộc thẩm quyền giải quyết của Trung ương, đến nay toàn bộ đều đã được tháo gỡ, không còn vướng mắc. Đây là kết quả cho thấy sự phối hợp hiệu quả giữa Thành phố với Ban Chỉ đạo 751, Thanh tra Chính phủ, Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan.
Đối với 12 dự án được Văn phòng Chính phủ yêu cầu rà soát, Thành phố đã cơ bản hoàn thành tháo gỡ hoặc xử lý các bước tiếp theo. Trong đó có nhiều dự án quy mô lớn từng đình trệ nhiều năm.
Tiêu biểu là dự án Giải quyết ngập do triều khu vực Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 1, có tổng vốn đầu tư gần 10.000 tỷ đồng. Sau thời gian dài vướng mắc cơ chế thanh toán quỹ đất, dự án đã được thống nhất phương án xử lý, tái khởi động từ đầu năm 2026 và dự tính hoàn thành trong năm nay.
Tương tự, khu đất công rộng hơn 4,4ha tại số 1 Lý Thái Tổ từng bỏ trống nhiều năm cũng đã được bàn giao để xây dựng công viên công cộng, góp phần tăng không gian xanh và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công.
Một điểm nhấn khác là việc kết hợp giữa công tác thanh tra và tháo gỡ vướng mắc. Trong đó, Thành phố đã phối hợp thanh tra 20 dự án và trực tiếp thanh tra 94 dự án khác. Qua rà soát, Thành phố đề xuất không thanh tra 34 dự án do đã được xử lý hoặc không còn vướng mắc, tập trung thanh tra 60 dự án còn lại.
Đến nay, các đơn vị đã nêu ra 302 kiến nghị đối với 60 dự án, Thành phố đã hoàn thành 163 kiến nghị, đạt 54%; đồng thời hoàn thành kết luận thanh tra đối với 16 dự án. Công tác xử lý kinh tế cũng đạt kết quả tích cực khi đã thu hồi gần 7.886 tỷ đồng trên tổng số hơn 10.085 tỷ đồng phải thu hồi, tương đương hơn 78%.
Kết quả quan trọng nhất từ quá trình tháo gỡ vướng mắc là nguồn lực phát triển được khơi thông mạnh mẽ.
Theo báo cáo, sau gần một năm triển khai Kế hoạch số 34, Thành phố đã giải phóng và đưa vào khai thác hơn 17.000ha đất, đồng thời khơi thông hơn 206.000 tỷ đồng vốn đầu tư đang bị “đóng băng” trong các dự án tồn đọng.
Nhiều dự án hạ tầng trọng điểm được tái khởi động, nhiều dự án bất động sản, công nghiệp, giáo dục, y tế tiếp tục triển khai sau thời gian dài đình trệ. Hoạt động của Tổ công tác đặc biệt cũng góp phần thúc đẩy GRDP những tháng đầu năm 2026 của Thành phố đạt 8,27%.
Với tỷ lệ 100% dự án đã được tháo gỡ hoặc có hướng xử lý, Thành phố Hồ Chí Minh vượt xa mức bình quân 81,39% của các địa phương thí điểm trên cả nước và được Trung ương đánh giá là điểm sáng trong công tác xử lý dự án tồn đọng.
Kết quả này không chỉ góp phần chống lãng phí nguồn lực đất đai, tài sản công mà còn củng cố niềm tin của doanh nghiệp, nhà đầu tư vào môi trường đầu tư kinh doanh, tạo nền tảng để Thành phố tiếp tục thực hiện mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn phát triển mới.
