Thực tế đó đang buộc thành phố phải thay đổi tư duy phát triển nhà ở, chuyển từ trọng tâm “nhà để bán” sang phát triển đồng thời nhà ở sở hữu và nhà ở cho thuê. Mục tiêu xây dựng khoảng 50.000 căn nhà ở xã hội cho thuê trong giai đoạn 2026-2030 được xem là bước đi chiến lược nhằm giải quyết nhu cầu an cư, ổn định nguồn nhân lực và tạo động lực cho tăng trưởng bền vững.
Nguồn cung chưa theo kịp thực tế
Là đầu tàu kinh tế cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh nhiều năm qua luôn thu hút lượng lớn lao động từ các địa phương đến sinh sống và làm việc. Tuy nhiên, tốc độ phát triển nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của người dân vẫn chưa theo kịp nhu cầu thực tế.
Tại hội nghị triển khai, xúc tiến đầu tư và phát triển nhà ở cho thuê trên địa bàn thành phố do Sở Xây dựng và Hội Khoa học kỹ thuật xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp chiều 9/6, nhiều chuyên gia, doanh nghiệp và nhà quản lý đã chỉ ra những bất cập của thị trường nhà ở hiện nay.
Ông Phan Trần Huy Hùng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Giá nhà tăng cao trong thời gian qua đã làm thay đổi hành vi và lựa chọn nhà ở của người dân, nhất là nhóm lao động có thu nhập trung bình và thấp.
Ông Hùng cho rằng, một đô thị phát triển bền vững không chỉ được đo bằng giá trị bất động sản hay chiều cao các công trình, mà còn phải được đánh giá qua khả năng giúp người dân có thể sinh sống, làm việc và gắn bó lâu dài với đô thị.
Nhu cầu nhà ở tại Thành phố Hồ Chí Minh đang ở mức rất lớn. Ông Khải Quốc Bình, Phó Giám đốc Sở Xây dựng thành phố cho biết: Thành phố xác định nhu cầu nhà ở xã hội khoảng 1 triệu căn hộ.
Theo Đề án đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội của Chính phủ, Thành phố Hồ Chí Minh được giao chỉ tiêu phát triển 199.400 căn nhà ở xã hội trong giai đoạn 2021-2030. Trong đó, riêng giai đoạn 2026-2030 phải hoàn thành thêm 181.257 căn.
Dù đã đạt nhiều kết quả tích cực, nguồn cung hiện nay vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu. Giai đoạn 2021-2025, thành phố mới hoàn thành 17.902 căn nhà ở xã hội. Từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố có thêm một dự án với 580 căn hoàn thành, ba dự án khởi công và 14 dự án đang thi công với khoảng 11.600 căn.
Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Văn Được, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Thị trường bất động sản hiện đang tồn tại một nghịch lý lớn.
“Nhu cầu nhà ở là hiển nhiên, tất yếu nhưng hiện nay có đến 70% là nhà cao cấp, 30% là nhà trung bình, còn lại một ít là nhà ở xã hội. Điều này dẫn đến nghịch lý, người có nhu cầu thì không mua được nhà, người có nhà lại không có nhu cầu nên thị trường méo mó, đầu cơ là chính, nhiều dự án người về ở rất ít”, ông Nguyễn Văn Được nhận định.
Đây là sự lệch pha cần được điều chỉnh để đưa thị trường trở về đúng với nhu cầu thực tế của người dân.
Gỡ các điểm nghẽn để phát triển nhà ở cho thuê
Trong bối cảnh giá nhà ngày càng vượt xa khả năng chi trả của đa số người lao động, phát triển nhà ở xã hội cho thuê đang được xem là hướng đi phù hợp.
Theo đó, Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026-2030 sẽ tạo lập khoảng 50.000 căn nhà ở xã hội cho thuê. Thành phố cũng dự tính chuyển đổi công năng một phần quỹ nhà tái định cư và tài sản công dôi dư sang nhà ở cho thuê nhằm tối ưu hóa nguồn lực hiện có.
Theo Sở Xây dựng, trong tổng số 181.257 căn nhà ở xã hội cần phát triển giai đoạn 2026-2030 sẽ có khoảng 50.000 căn nhà ở xã hội cho thuê.
Ngoài nguồn cung từ các dự án xã hội của doanh nghiệp, thành phố còn triển khai nhiều chương trình đầu tư khác, gồm 10.000 căn từ nguồn vốn đầu tư công; 35.000 căn từ mô hình Quỹ nhà ở quốc gia; 15.000 căn nhà lưu trú công nhân và khoảng 8.000 căn từ việc chuyển đổi quỹ nhà tái định cư sang mục đích cho thuê.
Tuy nhiên, một trong các điểm nghẽn lớn khiến công tác này gặp khó là những cơ chế hiện hành vẫn chưa đủ mạnh để tạo bước đột phá.
Áp lực phát triển nhà ở xã hội trong giai đoạn tới cao gấp khoảng 10 lần giai đoạn trước, đòi hỏi phải có các cơ chế vượt trội về vốn tín dụng, lãi suất ưu đãi khoảng 3-4%/năm, rút ngắn thủ tục đầu tư và bổ sung các ưu đãi về thuế, đất đai.
Thành phố cũng đang nghiên cứu đưa nhiều chính sách đặc thù vào Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt trình Quốc hội và Chính phủ. Thành phố kiến nghị được trao thẩm quyền ban hành các cơ chế riêng về quy hoạch, giá thuê, miễn giảm thuế và tiền sử dụng đất trong thời gian 25-30 năm đối với các dự án nhà ở xã hội cho thuê.
Với quyết tâm của chính quyền thành phố, sự tham gia của doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và những cơ chế đặc thù đang được nghiên cứu, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước định hình một hệ sinh thái nhà ở cho thuê hiện đại, phù hợp với khả năng chi trả của người dân.
Nếu các giải pháp về quỹ đất, vốn tín dụng, ưu đãi thuế và cải cách thủ tục được triển khai đồng bộ, nhà ở xã hội cho thuê sẽ trở thành một trong những trụ cột quan trọng của chính sách an sinh đô thị, góp phần giải quyết căn cơ bài toán an cư, giữ chân nguồn nhân lực và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của Thành phố Hồ Chí Minh trong những năm tới.