Từ tăng tốc đầu tư hạ tầng lưới điện, thúc đẩy tiết kiệm điện, đến phát triển năng lượng tái tạo, những nỗ lực này không chỉ thể hiện quyết tâm cao của ngành điện mà còn đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội.
Áp lực kép từ nhu cầu phụ tải và nguồn cung
Năm 2026 được dự báo tiếp tục là một năm đầy thách thức đối với ngành điện nói chung và ngành điện miền nam nói riêng. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, đây là năm thứ 12 liên tiếp ghi nhận nhiệt độ cao và nắng nóng kỷ lục, nhất là nguy cơ xuất hiện nhiều đợt nắng, nóng cực đoan. Tại khu vực Đông Nam Bộ được dự báo có nền nhiệt cao hơn so với năm 2025 do tác động của biến đổi khí hậu và chu kỳ El Nino, kéo theo tình trạng ít mưa, khô hạn và nguy cơ thiếu hụt nguồn nước cho sản xuất điện.
Trong bối cảnh đó, hệ thống điện quốc gia đang phải đối diện với áp lực rất lớn. Ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) cho biết, ngày 31/3, sản lượng điện tiêu thụ đã đạt mốc 1 tỷ kWh/ngày. Đáng chú ý, trong những ngày đầu tháng 4, mức tiêu thụ bình quân tiếp tục duy trì hơn 1 tỷ kWh/ngày, trong đó ngày 8/4 vừa qua đã xác lập kỷ lục mới với 1,092 tỷ kWh, công suất cực đại đạt 52.225 MW.
Theo dự báo của NSMO, mốc 1,1 tỷ kWh/ngày hoàn toàn có thể được thiết lập trong thời gian tới. Nếu nắng nóng kéo dài 4 đến 5 ngày, nhu cầu điện có thể tăng thêm 800-1.000 MW mỗi ngày.
Tại miền nam, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp, đô thị và hoạt động thương mại thì áp lực về điện thương phẩm càng trở nên rõ nét. Theo ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực Miền Nam (EVNSPC), sản lượng điện nhận tháng 4 (tính đến ngày 19/4) ước đạt 4,08 tỷ kWh, tăng 10,94% so cùng kỳ năm 2025. Đỉnh điểm tiêu thụ dự tính rơi vào tháng 6 và 7, khi nhu cầu sinh hoạt và sản xuất cùng tăng cao.
Không chỉ chịu áp lực từ phía cầu, ngành điện còn đối diện thách thức từ nguồn cung, nhất là nguy cơ thiếu hụt nguồn nước cho thủy điện trong mùa khô. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có các giải pháp ứng phó kịp thời, hiệu quả và mang tính dài hạn.
Nhiều giải pháp chủ động từ ngành điện
Trước những thách thức đó, Tổng công ty Điện lực Miền Nam (EVNSPC) đã triển khai hàng loạt giải pháp đồng bộ, từ quản trị điều hành, đầu tư hạ tầng đến vận động xã hội tham gia tiết kiệm điện.
Theo ông Bùi Quốc Hoan, các chỉ đạo của Chính phủ đã đặt ra yêu cầu rất cụ thể đối với ngành điện. Trong đó, mục tiêu tiết kiệm điện được nâng từ 1% lên 2%, riêng các tháng cao điểm nắng nóng phải đạt tới 10%. Đồng thời, các giải pháp như điều chỉnh phụ tải, dịch chuyển phụ tải và phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ cũng rất được quan tâm, chỉ đạo.
Đáng chú ý, mục tiêu đặt ra là hằng năm có khoảng 10% mái nhà hộ dân và doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời, tương ứng khoảng 50% trong giai đoạn 2026-2030. Đây là mục tiêu đầy tham vọng, đòi hỏi sự vào cuộc mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Hiện EVNSPC đã triển khai nhiều giải pháp cụ thể: làm việc với khách hàng để ký cam kết tiết kiệm ít nhất 3% điện năng; ký thỏa thuận điều chỉnh phụ tải với các doanh nghiệp lớn, nhất là khối công nghiệp và FDI; đẩy mạnh tuyên truyền và hỗ trợ lắp đặt điện mặt trời mái nhà.
Đến nay, đã có 1.581 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ được đưa vào vận hành, với tổng công suất 443MWp, tương đương khoảng 1% sản lượng điện thương phẩm. Riêng trong quý I/2026, các hệ thống này đã phát hơn 161 triệu kWh, góp phần giảm tải đáng kể cho lưới điện.
Song song đó, EVNSPC cũng tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, tư vấn kiểm toán năng lượng, hướng dẫn thủ tục đăng ký lắp đặt hệ thống điện mặt trời cho cá nhân, doanh nghiệp và cơ quan hành chính, cả trực tiếp lẫn trực tuyến.
Đối với công tác đầu tư xây dựng hạ tầng điện, trong 4 tháng đầu năm 2026, EVNSPC đã hoàn thành đóng điện 51 công trình, trong đó riêng hai ngày 29 và 30/4 đã đóng điện thêm 4 công trình 110kV. Kết quả này góp phần nâng cao năng lực cung ứng điện, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế hai con số tại các tỉnh phía nam.
Ông Hoan cho biết, ngay từ đầu năm, EVNSPC đã xác định đầu tư xây dựng là nhiệm vụ trọng tâm. Lãnh đạo tổng công ty làm việc với tinh thần “không có ngày nghỉ”, thường xuyên có mặt tại công trường để đôn đốc tiến độ, tháo gỡ vướng mắc.
Quá trình triển khai, các giải pháp: phối hợp chặt chẽ với địa phương trong giải phóng mặt bằng; kiểm soát chặt chẽ toàn bộ vòng đời dự án; đa dạng hóa nguồn vốn; ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý,… được triển khai đồng bộ.
Nhờ đó, nhiều công trình quan trọng như: Trạm biến áp 110kV Tân Trụ, Tân Thạnh, Lại Sơn; các đường dây 110kV tại Đồng Tháp, Lâm Đồng, Vĩnh Long; nâng công suất Trạm biến áp Giang Điền (Đồng Nai)… đã đưa vào vận hành đúng và vượt tiến độ, góp phần trực tiếp nâng cao độ tin cậy cung cấp điện.
Bà Võ Phương Thủy, Giám đốc Sở Công thương tỉnh Đồng Tháp, việc EVNSPC đầu tư đồng bộ hạ tầng điện đã tạo nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt trong bối cảnh địa phương đẩy mạnh thu hút đầu tư công nghiệp và nông nghiệp công nghệ cao.
Tại Tây Ninh, ông Trần Thanh Toản, Phó Giám đốc Sở Công thương tỉnh cho biết ngành điện đã chủ động dự báo phụ tải, đầu tư nâng cấp lưới điện kịp thời, đáp ứng nhu cầu phát triển của địa phương, đồng thời phối hợp hiệu quả với các sở, ngành trong quá trình triển khai dự án.
Một điểm đáng chú ý khác là tinh thần thi công “xuyên lễ” của ngành điện. Trong kỳ nghỉ Lễ 30/4 và 1/5 này, hàng nghìn cán bộ, kỹ sư vẫn bám trụ công trường, duy trì tiến độ thi công. Lãnh đạo EVNSPC trực tiếp có mặt tại 100% công trường để động viên, kiểm tra, thể hiện quyết tâm cao độ trong việc hoàn thành các mục tiêu đề ra.
Những nỗ lực này cho thấy một cách tiếp cận chủ động, toàn diện và linh hoạt của ngành điện trước yêu cầu của thực tiễn. Từ tăng tốc đầu tư hạ tầng, tối ưu vận hành hệ thống, đến thúc đẩy tiết kiệm điện và phát triển năng lượng tái tạo, các giải pháp đang được triển khai đồng bộ, sát với thực tiễn.
