Hạm đội tàu phá băng tại Bắc Cực
Tàu phá băng hạt nhân đầu tiên trên thế giới cũng là của Nga được đặt tên “Lenin”, đưa vào hoạt động ngày 3/12/1959 và hiện nay con tàu đã trở thành một bảo tàng. Đô đốc Stepan Osipovich Makarov của Nga đã từng nói: “Nước Nga nằm đối diện với Bắc Băng Dương và do đó không quốc gia nào quan tâm đến tàu phá băng hơn chúng ta. Thiên nhiên đã trói buộc chúng ta trong băng giá và chúng ta càng sớm thoát khỏi sự phong tỏa này, chúng ta càng sớm tạo cơ hội cho sức mạnh của Nga được bộc lộ”. Nước Nga định hình chính xác vị thế của mình tại Bắc Cực, trong đó hạm đội tàu phá băng có tầm quan trọng đối với nước Nga.
Hiện, Nga có tám tàu phá băng chạy bằng năng lượng hạt nhân đang hoạt động trong hạm đội và Nga là quốc gia duy nhất sở hữu hạm đội tàu phá băng hạt nhân. Các tàu phá băng bao gồm Arktika, Sibir, Ural, Yakutia, Yamal, 50 Let Pobedy, Taimyr và Vaigach. Những con tàu mới nhất thuộc Dự án 22220, có khả năng thay đổi mớn nước độc đáo để hoạt động cả trên biển và sông nông.
Tàu phá băng chạy bằng năng lượng hạt nhân thời kỳ đầu như Arktika, được hạ thủy vào năm 1989. Vào thời điểm đó, nó vẫn được gọi là Oktyabrskaya Revolyutsiya. Khi được đưa vào hoạt động vào năm 1992, tàu phá băng đã được đổi tên thành Yamal. Con tàu này được thiết kế để vượt qua lớp băng phẳng có độ dày tối đa 2,8m, với tốc độ ổn định từ 1-2 hải lý. Tàu được trang bị hệ thống định vị vệ tinh và thông tin liên lạc hiện đại, bao gồm cả truy cập internet.
Ban đầu, tàu phá băng không được thiết kế để vận chuyển khách du lịch. Tuy nhiên, hiện nay nó cũng được sử dụng như một tàu du lịch. Cả thủy thủ đoàn và khách du lịch đều có phòng tập thể dục, hồ bơi, phòng xông hơi khô, bệnh viện và các điều kiện cần thiết khác cho một kỳ nghỉ thoải mái. Vào năm 2000, tàu phá băng đã thực hiện một chuyến thám hiểm đến Bắc Cực và trở thành con tàu thứ 7 trên thế giới đến được điểm này trên Trái đất.
Taimyr thuộc lớp tàu phá băng hạt nhân do Liên Xô (trước đây) sản xuất, được đưa vào vận hành năm 1989. Nhờ công suất 50.000 mã lực, Taimyr có thể phá lớp băng dày tới 1,77m với tốc độ 2 hải lý/giờ. Tàu phá băng Vaigach được đóng tại Phần Lan, hoàn thành tại Nga và được đưa vào hoạt động năm 1990. Giống tàu Taimyr, tàu phá băng hạt nhân Vaigach có công suất 50.000 mã lực, phá băng dày 1,77m với tốc độ 2 hải lý/giờ. Tàu Sevmorput được đưa vào hoạt động năm 1988. Ban đầu, tàu hoạt động trên các tuyến đường giữa Odessa và Vladivostok. Vào những năm 2000, con tàu này thậm chí đã bị cho ngừng hoạt động. Sau khi được tái trang bị toàn diện, tàu đã hoạt động trở lại vào năm 2016. Hiện nay, tàu vận chuyển hàng hóa dọc theo tuyến đường biển phía bắc giữa St.Petersburg và Petropavlovsk-Kamchatsky. Ngoài việc vận chuyển hàng hóa thương mại, Vaigach còn được sử dụng để hỗ trợ vật chất cho các đơn vị đồn trú tại Bắc Cực của Bộ Quốc phòng Nga.
Các tàu phá băng chạy bằng năng lượng hạt nhân mới nhất của Dự án 22220 của Nga rất đặc biệt, với thiết kế bao gồm các khoang chứa nước dằn cho phép tàu thay đổi độ mớn nước. Một tàu phá băng chạy bằng năng lượng hạt nhân như vậy có thể hoạt động ở cả phía tây Bắc Cực, bao gồm các biển Barents, Pechora, Kara và trên các vùng nước nông. Tháng 5/2025, Tập đoàn năng lượng nguyên tử đa ngành của Nga Rosatom đã khánh thành hệ thống mô phỏng dẫn đường trên băng tiên tiến nhất thế giới tại Trường đại học Hàng hải và vận tải đường sông.
Lợi ích chiến lược về kinh tế và môi trường
Tàu phá băng thuộc Dự án 22220 của Nga hiện là tàu lớn nhất và mạnh nhất thế giới. Chiều rộng thân tàu được tăng lên cho phép chúng đi cùng các tàu chở dầu khổng lồ có sức chở lên tới 100 nghìn tấn và phá vỡ lớp băng dày tới 3m. Tuyến đường của tàu chạy bằng năng lượng hạt nhân giúp rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa giữa châu Âu và châu Á từ 30-40% so tuyến đường truyền thống qua kênh đào Suez.
Mục đích chính của tàu phá băng hạt nhân là cung cấp khả năng dẫn đường cho các tàu khác trên tuyến đường biển phía bắc - tuyến đường ngắn nhất giữa phương Tây và phương Đông. Việc sử dụng tàu phá băng hạt nhân là một lựa chọn nhanh chóng, an toàn và có lợi thế kinh tế nhất. Cùng với việc vận chuyển hàng hóa, tàu phá băng hạt nhân của Nga còn tham gia các chuyến thám hiểm, đôi khi tham gia các hoạt động cứu hộ và thậm chí vận chuyển khách du lịch.
Tuyến đường biển phía bắc lại quan trọng không chỉ đối với Nga mà còn cả đối với các quốc gia khác, cho phép xây dựng các tuyến đường hậu cần bền vững và tiết kiệm chi phí hơn. Khi chủ tàu và người vận chuyển có quyền lựa chọn, họ sẽ dễ dàng xây dựng một mô hình kinh tế hiệu quả.
Trong lời chúc mừng gửi tới những người lao động và cựu chiến binh của ngành đóng tàu năm 2025, Tổng thống Nga Vladimir Putin lưu ý rằng, ưu tiên đặc biệt cho sự phát triển của hạm đội Nga là tăng cường nhóm tàu phá băng hạt nhân đa năng, loại tàu cần thiết cho hoạt động hàng hải quanh năm dọc theo hành lang vận tải xuyên Bắc Cực và tuyến đường biển phía bắc.
Hiện nay, Nga đang đóng hai tàu phá băng hạt nhân thuộc Dự án 22220 là Chukotka và Leningrad và tàu phá băng hạt nhân Stalingrad sẽ được khởi công vào tháng 11/2025. Tàu phá băng hạt nhân mạnh nhất sẽ là Rossiya, đang được đóng tại tổ hợp đóng tàu Zvezda. Con tàu khổng lồ này sẽ được trang bị hai lò phản ứng RITM-400, mỗi lò có công suất 315 MW. Dự kiến, chiếc đầu tiên sẽ được đưa vào hoạt động năm 2027, thiết lập một tiêu chuẩn mới cho việc dẫn tàu ở Bắc Cực.
Năm 2024 được xem là năm kỷ lục về lưu lượng hàng hóa dọc theo tuyến đường biển phía bắc với 37,9 triệu tấn. Số liệu này trở nên ấn tượng khi năm 2017, lưu lượng hàng hóa dọc theo tuyến đường biển phía bắc chỉ khoảng 10 triệu tấn. Phạm vi hàng hóa chủ yếu là các nguồn năng lượng từ các dự án Bắc Cực, chủ yếu là khí đốt tự nhiên hóa lỏng và các sản phẩm dầu mỏ. Đến năm 2030, khối lượng vận chuyển dự kiến sẽ đạt 110 triệu tấn.
Ngoài những lợi ích về kinh tế, đối với môi trường, tàu phá băng hạt nhân có lượng khí thải CO₂ thấp hơn 20 lần so tàu phá băng chạy bằng dầu diesel. Một tàu phá băng hạt nhân tiêu thụ khoảng 45 gram nhiên liệu uranium mỗi ngày, khiến tuyến đường biển phía bắc trở thành tuyến đường bền vững với môi trường, trong khi một tàu phá băng chạy bằng diesel-điện tiêu thụ tới 3 tấn nhiên liệu mỗi giờ.
