Sự kiện kích thích kinh tế
Không chỉ là biểu tượng văn hóa của sự thịnh vượng và chiến thắng cái ác, Deepavali còn là động lực kích thích kinh tế khổng lồ, thúc đẩy tiêu dùng nội địa và thương mại điện tử tại Ấn Độ. Theo dự báo từ các tổ chức nghiên cứu quốc tế, mùa lễ hội năm nay có thể mang lại doanh thu lên đến 4.500 tỷ rupee (hơn 50 tỷ USD), chiếm khoảng 2% GDP của Ấn Độ, với sự hỗ trợ từ cải cách Thuế hàng hóa và dịch vụ (GST) 2.0 được Thủ tướng Narendra Modi công bố như một “món quà Deepavali kép”. Những con số này phản ánh sức sống của nền kinh tế Ấn Độ, dù đối mặt với thách thức từ lạm phát thực phẩm, giá vàng kỷ lục và sức ép thuế quan từ Mỹ.
Theo The Guardian, lịch sử Deepavali gắn liền với truyền thuyết thần Rama trở về thành phố Ayodhya sau 14 năm lưu đày, được dân làng thắp đèn chào đón, tượng trưng cho ánh sáng xua tan bóng tối. Từ một nghi lễ gia đình, lễ hội đã phát triển thành hiện tượng kinh tế từ những năm 1990, khi Ấn Độ mở cửa thị trường.
Bên cạnh đó, Deepavali còn mang ý nghĩa đa dạng ở các vùng miền Ấn Độ, từ lễ kỷ niệm nữ thần Lakshmi ở miền bắc đến lễ hội Kali Puja ở Bengal. Lễ hội không chỉ thắp sáng hàng triệu diyas (đèn dầu), mà còn thúc đẩy các hoạt động cộng đồng như trao quà và ăn uống, tạo nên vòng tròn kinh tế địa phương. Đến nay, với dân số Ấn Độ vượt 1,4 tỷ người, lễ hội trở thành dịp để các thương hiệu nổi tiếng toàn cầu như Coca-Cola và Unilever khai thác, với chiến dịch quảng cáo trị giá hàng trăm triệu USD nhắm đến chủ đề “ánh sáng và hy vọng” thời kỳ hậu Covid-19.
Theo báo cáo từ nền tảng dữ liệu và thống kê toàn cầu Statista, có trụ sở tại Đức, công bố tháng 6/2025, doanh thu từ Deepavali và mùa cưới năm 2024 đã đạt 3.000 tỷ rupee (31 tỷ USD) mỗi loại, dự kiến sẽ tăng 15-20% trong năm nay. Các chuyên gia trong nước như Pradeep Singh, nhà kinh tế tại Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI), nhận định: “Deepavali không chỉ là lễ hội, mà là sự kiện kích thích tự nhiên cho tiêu dùng, giúp bù đắp sự suy giảm ở các quý khác”. Ông nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh tăng trưởng GDP dự kiến 7,2% năm tài chính 2024-2025, lễ hội có thể đẩy mạnh nhu cầu nội địa, giảm phụ thuộc xuất khẩu.
Dự báo chi tiêu năm 2025 cho thấy sự lạc quan của người tiêu dùng Ấn Độ. Khảo sát của JioStar Festive Sentiment Survey vào tháng 8/2025 cho biết, 92% người tham gia dự định giữ nguyên hoặc tăng chi tiêu trong dịp lễ hội Deepavali, với ngân sách trung bình 16.500 rupee/hộ gia đình (khoảng 197 USD). Các hạng mục tiêu dùng hàng đầu bao gồm thời trang và phụ kiện (33%), điện thoại di động (27%), thiết bị điện tử (18%), tiếp theo là du lịch, trang sức và mỹ phẩm. Gần 50% người được hỏi dự định mua sắm cho người khác, phản ánh tinh thần chia sẻ của lễ hội.
Sự khác biệt khu vực nổi bật trong dịp lễ hội này khi miền bắc chiếm 35% tổng chi tiêu, miền tây là 28%, trong khi miền nam tập trung vào hàng xa xỉ. Phụ nữ dẫn đầu về sự đa dạng trong mua sắm dịp lễ hội, trong khi thế hệ millennials (hay còn gọi là thế hệ Y, là những người sinh ra trong khoảng thời gian từ đầu những năm 1980 đến giữa những năm 1990) và nam giới chi tiêu cao hơn. Mahesh Shetty, Giám đốc Công ty thu nhập giải trí JioStar, bình luận: “Triển vọng lễ hội Deepavali năm nay đánh dấu sự lạc quan mạnh mẽ của người tiêu dùng nội địa và sự thay đổi trong tiêu dùng truyền thống. Các nhà tiếp thị đang tìm cách tương tác với khán giả qua các nền tảng đa ngôn ngữ”. Khảo sát cũng chỉ ra 85% người dân cảm thấy tài chính ổn định hoặc cải thiện so năm ngoái, với 61% ưu tiên thanh toán không tiền mặt và 52% mua sắm trực tuyến.
Động lực thúc đẩy Deepavali
Một yếu tố then chốt thúc đẩy “cơn sốt Deepavali” năm nay đó là cải cách GST 2.0, được công bố ngày 15/8/2025 như “món quà Deepavali” từ Thủ tướng Modi để đối phó mức thuế quan lên đến 50% từ Mỹ đối với hàng hóa xuất khẩu của Ấn Độ. Cụ thể, mức thuế GST cao nhất giảm từ 28% xuống 18%, làm giá xe hơi, máy lạnh và tủ lạnh giảm 5-10%, đồng thời đơn giản hóa tuân thủ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, qua đó kích cầu tiêu dùng trong nước.
Theo tờ South China Morning Post, động thái cải cách này từ ông Modi dự kiến giúp tiết kiệm cho hộ gia đình trung bình 20.000-30.000 rupee/năm, trực tiếp tăng chi tiêu lễ hội. Các nhà kinh tế Ấn Độ ước tính mất mát doanh thu nhà nước khoảng 1.100 tỷ rupee (0,3% GDP) nhưng lợi ích dài hạn từ tăng trưởng tiêu dùng sẽ bù đắp.
Ông Devendra Pant, Giám đốc phụ trách mảng nghiên cứu tại Công ty India Ratings & Research, đánh giá: “GST 2.0 không chỉ giảm gánh nặng thuế cho hàng tiêu dùng đại chúng mà còn củng cố vị thế Ấn Độ như một thị trường hấp dẫn, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng thương mại toàn cầu”. Điều này đặc biệt quan trọng cho Deepavali, khi doanh số bán lẻ dự kiến đạt 3.750 tỷ rupee, theo LinkedIn Economic Insights tháng 9/2025.
Thương mại điện tử nổi lên là “ngôi sao” của kinh tế Deepavali 2025, với dự báo doanh số 14 tỷ USD, tăng 20% so năm trước, theo Hãng tư vấn Redseer Strategy Consultants. Các nền tảng bán hàng trực tuyến như Amazon và Flipkart dự kiến khởi động chương trình khuyến mãi từ đầu tháng 10/2025, tập trung vào thành phố cấp 2 và 3 của Ấn Độ, nơi có tới gần 80% lượng khách hàng mới. Tuy nhiên, giá thực phẩm tăng cao đang kìm hãm chi tiêu ban đầu, khiến người tiêu dùng ưu tiên hàng thiết yếu hơn xa xỉ.
Trong lĩnh vực vàng, vốn là biểu tượng thịnh vượng của Deepavali, nhu cầu dự kiến giảm 10-15% về khối lượng do giá địa phương chạm kỷ lục 109.840 rupee/10 gram (tăng 42% từ đầu năm), theo Reuters. Ông Amit Modak, Tổng Giám đốc điều hành (CEO) Hãng tài chính PN Gadgil & Sons, cho biết: “Người tiêu dùng có ngân sách cố định, không theo kịp giá tăng. Chúng tôi dự kiến nhu cầu giảm 10-15% về khối lượng”.
Ngược lại, Sachin Jain, CEO hoạt động Ấn Độ của Hội đồng Vàng thế giới, lạc quan: “Về giá trị, nhu cầu vẫn cao hơn nhờ giá tăng và đầu tư qua ETF đang bùng nổ vì vàng vượt trội các tài sản khác”. Còn ông Harshad Ajmera từ JJ Gold House bổ sung rằng, việc cắt giảm GST sẽ tăng thu nhập khả dụng, thúc đẩy mua sắm vàng.
Các chuyên gia quốc tế nhấn mạnh Deepavali như một mô hình kinh tế lễ hội bền vững. Pramit Pal, nhà phân tích tại Eurasia Group, nhận định trên tờ Financial Times: “Lễ hội như Deepavali minh họa sức mạnh của tiêu dùng nội địa Ấn Độ, giúp nền kinh tế chống chọi suy thoái toàn cầu bằng cách kích hoạt chuỗi cung ứng địa phương”. Báo cáo của EY-FICCI Entertainment tháng 6/2025 dự báo ngành sự kiện, giải trí lễ hội tăng 15%, vượt 100 tỷ rupee nhờ vé sự kiện và quảng cáo kỹ thuật số.
Dù lạc quan, Deepavali 2025 vẫn đối mặt thách thức như lạm phát và bất bình đẳng, có thể làm giảm chi tiêu ở tầng lớp thấp. Căng thẳng thương mại với Mỹ, với thuế quan lên đến 50%, có thể ảnh hưởng xuất khẩu nhưng GST 2.0 được thiết kế để bù đắp bằng tiêu dùng nội địa. Các chuyên gia dự báo GDP Ấn Độ tăng 6,3-6,8% trong năm tài chính 2025-2026 nhờ sự đóng góp chi tiêu đáng kể tại lễ hội. Giới chuyên gia nhấn mạnh, cải cách sẽ thúc đẩy tiêu dùng (chiếm 60% GDP) tại Ấn Độ.
Giới phân tích quốc tế nhận định, Deepavali 2025 không chỉ thắp sáng hàng triệu ngôi nhà mà còn chiếu rọi hy vọng cho kinh tế Ấn Độ, với cải cách GST và tinh thần lạc quan người tiêu dùng làm động lực chính. Như lời Thủ tướng Modi, “Deepavali kép” gồm một bên là ánh sáng văn hóa, bên kia là tăng trưởng kinh tế. Với dự báo tăng trưởng 7-8% GDP, lễ hội có thể giúp củng cố vị thế Ấn Độ như nền kinh tế lớn thứ ba thế giới vào năm 2030, miễn là các chính sách hỗ trợ tiếp tục được duy trì.
