Biểu tượng của sức mạnh
Đấu trường La Mã (Colosseum) là một đấu trường hình elip ở trung tâm thành Rome, thủ đô của Đế chế La Mã cổ đại và nước Italy ngày nay. Cái tên Colosseum bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ “kolossos”, ám chỉ những bức tượng hay công trình khổng lồ, tầm cỡ. Colosseum đúng như tên gọi ấy, là đấu trường cổ đại lớn nhất thế giới, biểu tượng của La Mã, quốc gia lớn nhất thời bấy giờ.
Đấu trường Colosseum được xây dựng từ năm 71 sau CN, hoàn thành vào năm 80, được sửa chữa thêm từ khoảng năm 81 tới 96, xuyên qua ba đời Hoàng đế La Mã khác nhau. Cũng bởi thế, công trình được giới sử học gọi là Đấu trường Flavian, ám chỉ thời đại của ba vị Hoàng đế đã xây dựng nó. Theo trang tin Vox City, đấu trường La Mã được Hoàng đế Vespasian xây dựng sau cuộc chiến tranh Do Thái - La Mã lần thứ nhất vào nửa sau thế kỷ 1, như một biểu tượng cho “sức mạnh và sự vĩ đại của La Mã”.
Hàng nghìn công nhân, kỹ sư, kiến trúc sư và đặc biệt là rất nhiều nô lệ La Mã đã góp sức cho công trình. Thiết kế của đấu trường La Mã chú trọng yếu tố độ bền. Bê-tông và đá được vận chuyển về từ những vùng đất xa xôi. Bê-tông tạo sự chắc chắn, đồng thời cho phép gắn kết những khối đá lớn, tạo nhiều cấu trúc khổng lồ, các hành lang, cột lớn, khán đài và đặc biệt là hệ thống ngầm phức tạp ngay phía dưới đấu trường.
Khi hoàn thành, đấu trường Colosseum dài 189 m, rộng 156 m, diện tích đáy lên tới 24.000 m2. Chiều cao của các bức tường là 48 m, khiến nó trở nên đặc biệt kỳ vĩ giữa thành Rome vào thời đó. Riêng vùng trung tâm, tức khu sân đấu chính, dài 87 m, rộng 55 m, nghĩa là gần với kích thước một sân bóng đá hiện đại, bao quanh bởi những bức tường cao 5 m, ngăn mọi con người và sinh vật có thể bỏ chạy. Bởi thế mới có câu nói nổi tiếng từ các đấu sĩ khi bước vào đấu trường: “Chào Hoàng đế, những người sắp chết xin chào”.
Phần phía trên đấu trường là các hành lang, những khu ngồi dành cho giới quý tộc và thường dân. Đấu trường có hệ thống mái che, kéo ra và thu vào được, vận hành bởi những lính hải quân La Mã chuyên nghiệp. Đấu trường có 80 lối vào, được đánh số. Lối vào chính ở phía bắc dành riêng cho Hoàng đế La Mã mang tên Commodus. Đây chính là vị hoàng đế đã xuất hiện trong bộ phim “Gladiator” đoạt 5 giải Oscar, vốn được xem là tác phẩm nổi tiếng nhất liên quan tới đấu trường Colosseum.
Nhiều tài liệu cổ cho rằng đấu trường Colosseum có thể chứa 87.000 người, nhưng giới sử học hiện đại cho biết con số chỉ khoảng 50.000 người, chỗ ngồi được sắp xếp theo đẳng cấp xã hội La Mã.
Không chỉ phần trên đấu trường, hệ thống hầm ngầm bên dưới còn là một kỳ quan kỹ thuật phức tạp hơn. Đây là nơi các võ sĩ giác đấu và động vật bị giam giữ. Nơi này có hai tầng, được bố trí liên thông với vô số cửa sập, hầm ngầm dẫn vào đấu trường theo một hệ thống cực kỳ phức tạp, là cơ sở cho những màn xuất hiện hoành tráng và bất ngờ của võ sĩ và thú vật. Hầm ngầm này có rất nhiều phòng tập luyện, phòng giam, phòng chờ, nơi chăm sóc y tế, chuồng ngựa, hầm lương thực, giếng nước ngầm... Đấu trường cũng có nhiều loại máy móc, thang máy, ròng rọc... Các nghiên cứu khảo cổ cho thấy có 28 thang máy dưới đấu trường, mỗi thang máy cần tám công nhân để vận hành.
Phía dưới sàn đấu vì thế thực chất là một cỗ máy kỹ thuật - hậu cần khổng lồ, một kỳ quan về công tác tổ chức mà người La Mã đã xây dựng trong thời cổ đại. Nhiều sử liệu cho thấy người La Mã có thể nhanh chóng làm ngập toàn bộ đấu trường thông qua hệ thống quản lý thủy lực, từ đó tái hiện được cả những trận hải chiến quy mô.
Bên ngoài đấu trường, người La Mã tạo nên cả một hệ thống hỗ trợ. Một trường huấn luyện võ sĩ giác đấu được nối với Colosseum bằng đường ngầm. Bên cạnh đó là trường huấn luyện động vật, kho vũ khí, kho máy móc, các cơ sở y tế và cả Spoliarium (nơi lo hậu sự cho các đấu sĩ tử vong).
Tổ chức các cuộc chiến giữa những võ sĩ giác đấu cũng là chức năng quan trọng nhất của đấu trường La Mã. Họ thường là nô lệ, tù binh chiến tranh, đôi khi là võ sĩ tự do tìm kiếm tiền bạc, vinh quang. Đây là các buổi biểu diễn miễn phí, công cộng. Võ sĩ sẽ đánh nhau tới chết trong các sự kiện mô phỏng những chiến công lịch sử của quân đội La Mã. Các trận chiến này có thể diễn ra trên cạn hoặc trên thuyền, giữa người với người hoặc có sự tham gia của thú vật. Đôi khi, những võ sĩ giác đấu đặc biệt sẽ có các trận chiến cá nhân. Một số trận đấu còn được sử dụng như là sự kiện hành quyết, nơi tử tù được trao thêm một cơ hội trên đấu trường.
Các trận chiến không chỉ mang tính giải trí, đây còn là nơi Hoàng đế La Mã chứng tỏ quyền lực, đo lường sự ủng hộ của người dân. Đấu trường La Mã vì thế là hoạt động sinh hoạt văn hóa quan trọng của thành Rome. Nó là không gian văn hóa, nơi chứng kiến giới quý tộc tranh giành ảnh hưởng, nơi họ bàn bạc, trao đổi các kế hoạch cho đô thị và đế chế.
Hình tượng đấu trường Colosseum đã gây ảnh hưởng sâu sắc tới toàn đế chế và các công trình tương tự sau này. Trên khắp La Mã, nhiều đấu trường tương tự nhưng với quy mô nhỏ hơn đã được xây dựng. Một số công trình trung đại sau này cũng chịu ảnh hưởng từ phong cách kiến trúc Colosseum.
Điểm du lịch đáng chú ý
Khi La Mã bước vào thời kỳ suy vong, đấu trường Colosseum không còn nhận được sự quan tâm đặc biệt. Nó trải qua nhiều biến động, bị phá hoại vì hỏa hoạn, động đất, cướp bóc, bị thay đổi mục đích sử dụng nhiều lần và đặc biệt bị cấm tổ chức võ sĩ giác đấu (trong giai đoạn cuối của Đế chế La Mã, khoảng thế kỷ 4).
Khi Thiên Chúa giáo phát triển và dần biến Rome thành trung tâm quyền lực của mình, đấu trường La Mã cũng bị ảnh hưởng theo. Giáo hội Công giáo tin rằng có những liên hệ nhất định giữa tôn giáo này với đấu trường huyền thoại, cho rằng đây là nơi nhiều người Công giáo đã “tử vì đạo” trong lịch sử.
Colosseum từng bao gồm một nhà nguyện nhỏ bên cạnh và theo thời gian ngày càng chịu ảnh hưởng sâu sắc hơn từ Giáo hội Vatican, tổ chức ban đầu không hề có liên hệ với đấu trường và những ý nghĩa nguyên bản của nó. Nhiều đời Giáo hoàng đã cho sửa chữa và sử dụng đấu trường vì những mục đích khác nhau. Vài thế kỷ gần đây, một số nghi lễ hiện đại của Giáo hội vẫn được tổ chức ở đấu trường.
Mỗi năm một lần, thường vào khoảng tháng 3 hoặc 4 dương lịch, Giáo hoàng sẽ tham gia rước thánh giá quanh đấu trường La Mã. Đây là dịp tưởng nhớ Chúa Giê-su, sự kiện lớn của Công giáo toàn cầu, thường được phát trực tiếp ở cả trăm quốc gia.
Bên cạnh đó, Colosseum cũng là một điểm du lịch đáng chú ý của Rome. Đấu trường 2.000 năm tuổi được bình chọn là một trong bảy kỳ quan thế giới mới, ngang hàng với kim tự tháp Giza (Ai Cập) hay Vạn Lý Trường Thành (Trung Quốc). Nó là một trong những công trình cổ nhất còn giữ được phần lớn hình hài, biểu tượng cho một nền văn minh vĩ đại trong quá khứ.
Đấu trường La Mã ngày nay vẫn mở cửa hằng ngày từ 8 giờ 30 phút mỗi sáng tới 19 giờ 15 phút chiều. Du khách có thể tham quan cả phần nổi và phần ngầm của đấu trường, có thể trực tiếp ngồi lên các hàng ghế quý tộc hay trải nghiệm con đường tối dưới các hầm ngầm. Nó đã và vẫn sẽ là niềm tự hào, biểu tượng của Italy.
