Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio đang có chuyến công du vùng Vịnh. Trong bối cảnh các nước vùng Vịnh nghi ngại về những điều khoản khó kiềm chế được “tham vọng của Tehran”, sứ mệnh của ông Rubio là xóa tan nghi ngại, củng cố sự ủng hộ của các nước vùng Vịnh đối với tiến trình ngoại giao giữa Mỹ và Iran trong giai đoạn nhạy cảm hiện nay.
Với các điểm dừng chân là Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Kuwait và Bahrain, đây là chuyến thăm đầu tiên của Bộ trưởng Ngoại giao Rubio tới Trung Đông kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát hồi cuối tháng 2. Nội dung chính của các cuộc trao đổi giữa ông Rubio với lãnh đạo các nước vùng Vịnh là bản ghi nhớ vừa được Mỹ và Iran ký kết, những nỗ lực bảo đảm tự do hàng hải qua Eo biển Hormuz, cũng như các biện pháp duy trì hòa bình và ổn định tại Trung Đông.
Đặc biệt, trong chặng dừng chân tại Bahrain, Bộ trưởng Rubio còn tham dự cuộc họp với Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) để thảo luận với các đồng minh về ưu tiên chung trong các lĩnh vực hợp tác an ninh, kinh tế.
Chuyến thăm diễn ra vào thời điểm nhạy cảm đối với khu vực vùng Vịnh. Mặc dù xuất khẩu dầu mỏ và giao thông vận tải qua eo biển Hormuz đã bắt đầu phục hồi sau nhiều ngày gián đoạn, nhưng căng thẳng vẫn ở mức cao. Các quan chức Iran đã cáo buộc một số nước vùng Vịnh âm thầm tạo điều kiện cho các hoạt động quân sự của Mỹ trong các cuộc xung đột gần đây, đồng thời cảnh báo rằng Tehran sẽ tiếp tục gây sức ép nhằm giảm sự hiện diện quân sự của Mỹ trên khắp khu vực này.
Trong khi đó, các quốc gia vùng Vịnh từ lâu đã cảnh giác với tầm ảnh hưởng của Iran, lo ngại khuôn khổ ngừng bắn cuối cùng giữa Mỹ và Iran có thể khiến Tehran trở nên mạnh hơn hoặc để lại những vấn đề chưa được giải quyết như chương trình tên lửa đạn đạo, các lực lượng dân quân trong khu vực bị cáo buộc do Iran hậu thuẫn và an ninh hàng hải ở vùng Vịnh.
Cả UAE, Saudi Arabia, Kuwait, Bahrain và Qatar đều là nơi đặt các căn cứ quân sự của Mỹ, tạo nên xương sống cho cấu trúc an ninh của Mỹ ở Trung Đông, nếu bất kỳ quốc gia nào trong số đó xem xét lại mối quan hệ an ninh với Mỹ đều có thể tác động đáng kể đến chiến lược quân sự.
Bởi thế, trong chuyến thăm này, ông Rubio mang sứ mệnh ngoại giao quan trọng là phải xoa dịu lo ngại của các nước vùng Vịnh về an ninh khu vực, khẳng định Mỹ tiếp tục là “chiếc ô an ninh” vững chắc cho các đồng minh nhằm bảo đảm lợi ích của Mỹ ở khu vực có vị trí địa chính trị chiến lược này.
Bảo đảm an ninh hàng hải cũng là một trọng tâm trong các cuộc thảo luận của Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ với các nước vùng Vịnh sau cảnh báo gần đây của những người theo đường lối cứng rắn ở Iran về việc tiếp tục làm gián đoạn giao thông qua Eo biển Hormuz. Bất chấp việc Mỹ và Iran đã đồng ý thiết lập các đường liên lạc để giữ cho eo biển này mở cửa trở lại, nhà đàm phán hàng đầu của Tehran Mohammad Bagher Ghalibaf mới đây tuyên bố, Eo biển Hormuz “sẽ không bao giờ trở lại” hiện trạng trước chiến tranh.
Trước vấn đề này, trong các cuộc gặp, ông Rubio khẳng định, đây là tuyến đường thủy quốc tế và không quốc gia nào được phép thu phí hoặc lệ phí, nhằm trấn an các nhà sản xuất vùng Vịnh có nền kinh tế phụ thuộc vào dòng chảy vận chuyển dầu khí không bị gián đoạn. Dòng chảy xuất khẩu dầu thô qua eo biển quan trọng này lưu thông sẽ giúp khởi động lại ngành công nghiệp dầu mỏ Trung Đông.
Hiện các cuộc đàm phán Mỹ-Iran đang được thúc đẩy hướng tới một thỏa thuận toàn diện hơn về chương trình hạt nhân của Tehran và các vấn đề an ninh khu vực. Theo các nhà phân tích, một trong những câu hỏi mà các nước vùng Vịnh đặt ra hiện nay là liệu khuôn khổ ngừng bắn có thể phát triển thành một thỏa thuận an ninh khu vực bền vững hay không, hay chỉ đơn thuần là tạm dừng một cuộc đối đầu. An ninh khu vực và việc mở cửa trở lại Eo biển Hormuz vẫn là những vấn đề khiến đồng minh ở vùng Vịnh trăn trở nhất hiện nay, cũng là thách thức lớn đối với Mỹ.
