Net Zero và cơ hội tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam

Cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 thường được nhìn nhận như một mục tiêu khí hậu hay nghĩa vụ quốc tế. Nhưng ở góc độ phát triển, Net Zero còn là cơ hội để Việt Nam đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và kiến tạo những động lực phát triển mới cho nền kinh tế.

Thứ Sáu, ngày 05/06/2026 - 10:12

Việt Nam cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. (Ảnh: Netzero.vn)

Vấn đề không phải là Việt Nam có thực hiện chuyển đổi xanh hay không, mà là thực hiện nhanh đến đâu để nắm bắt cơ hội trong cuộc cạnh tranh phát triển đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu.

[Video] Tăng cường hợp tác quốc tế về mục tiêu Net Zero

19/04/2026 13:32

Từ cam kết khí hậu đến chiến lược phát triển

Trong nhiều năm, các mục tiêu về môi trường và khí hậu thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ bảo vệ tài nguyên, giảm ô nhiễm hoặc thực hiện các cam kết quốc tế. Tuy nhiên, những biến động sâu sắc của kinh tế thế giới trong những năm gần đây đang cho thấy một thực tế mới: khí hậu và phát triển ngày càng gắn kết chặt chẽ với nhau.

Hàng loạt quốc gia đã ban hành các chiến lược trung hòa carbon, thúc đẩy năng lượng tái tạo, phát triển công nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và tài chính xanh. Các tiêu chuẩn môi trường đang dần trở thành một phần của thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều thị trường lớn không chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm mà còn quan tâm đến dấu chân carbon, mức độ phát thải và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Trong bối cảnh đó, cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 của Việt Nam tại Hội nghị COP26 không chỉ thể hiện trách nhiệm đối với cộng đồng quốc tế mà còn phản ánh tầm nhìn phát triển dài hạn của đất nước.

Nếu trước đây tăng trưởng chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ và mở rộng quy mô sản xuất thì trong tương lai, lợi thế cạnh tranh sẽ ngày càng được quyết định bởi trình độ công nghệ, hiệu quả sử dụng tài nguyên, năng suất lao động và khả năng giảm phát thải.

Net Zero vì thế không chỉ là cam kết về môi trường hay trách nhiệm quốc tế. Quan trọng hơn, đây là cơ hội để Việt Nam đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và chủ động thích ứng với những thay đổi đang diễn ra trong nền kinh tế toàn cầu.

Giai đoạn 2021-2025 ghi nhận sự phục hồi và tăng trưởng tích cực của nền kinh tế Việt Nam. Theo Báo cáo tổng quan hiện trạng môi trường quốc gia giai đoạn 2021-2025, tốc độ tăng trưởng GDP năm 2025 đạt khoảng 8,02%, thuộc nhóm cao trong khu vực.

Tuy nhiên, cùng với tăng trưởng là áp lực ngày càng lớn lên tài nguyên và môi trường. Dân số cả nước đã vượt 102 triệu người; tỷ lệ đô thị hóa đạt khoảng 43%; lượng chất thải rắn sinh hoạt tiếp tục tăng trung bình từ 4-5% mỗi năm.

Những con số đó phản ánh một thực tế: Mô hình tăng trưởng hiện nay đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi để thích ứng với các sức ép mới về năng lượng, tài nguyên, môi trường và khí hậu.

Nếu tiếp tục phát triển theo phương thức truyền thống, chi phí môi trường, chi phí năng lượng và chi phí thích ứng sẽ ngày càng gia tăng. Điều đó có thể làm suy giảm hiệu quả tăng trưởng trong dài hạn.

Yêu cầu đặt ra hiện nay là tăng trưởng không chỉ cần nhanh hơn mà còn phải hiệu quả hơn, tiết kiệm tài nguyên hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc về môi trường và khí hậu.

Đây cũng là lý do chuyển đổi xanh đang trở thành một bộ phận quan trọng của chiến lược phát triển quốc gia.

Rừng đóng vai trò quan trọng trong chiến lược đạt phát thải ròng bằng 0. (Ảnh: Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học)

Tái cấu trúc nền kinh tế từ yêu cầu chuyển đổi xanh

Một trong những ý nghĩa lớn nhất của mục tiêu Net Zero là tạo động lực thúc đẩy quá trình tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiện đại và bền vững hơn.

Trong lĩnh vực năng lượng, yêu cầu giảm phát thải đang mở ra cơ hội phát triển mạnh mẽ các nguồn năng lượng tái tạo, lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng và các mô hình năng lượng phân tán. Đây không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là một ngành kinh tế mới với dư địa tăng trưởng lớn trong tương lai.

Trong lĩnh vực công nghiệp, các tiêu chuẩn phát triển xanh đang ngày càng trở thành điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Các cơ chế như CBAM của Liên minh châu Âu hay các tiêu chuẩn ESG đang tạo ra sức ép nhưng đồng thời cũng mở ra động lực đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Đối với nông nghiệp, chuyển đổi xanh mở ra cơ hội phát triển các mô hình sản xuất phát thải thấp, kinh tế tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm và nâng cao giá trị gia tăng. Đây cũng là lĩnh vực có nhiều tiềm năng tham gia thị trường carbon trong tương lai.

Đối với đô thị, Net Zero không chỉ là câu chuyện giảm phát thải mà còn là cơ hội xây dựng những đô thị đáng sống hơn, với giao thông xanh, hạ tầng xanh, chất lượng không khí tốt hơn và khả năng chống chịu cao hơn trước thiên tai và biến đổi khí hậu.

Nhìn ở góc độ rộng hơn, chuyển đổi xanh không chỉ làm thay đổi từng ngành, từng lĩnh vực mà đang tạo ra động lực để tái cấu trúc toàn bộ mô hình phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững hơn.

Thị trường carbon, tín dụng xanh, trái phiếu xanh, các quỹ đầu tư khí hậu và dòng vốn ESG đang trở thành một bộ phận ngày càng quan trọng của nền kinh tế toàn cầu. Nhiều định chế tài chính quốc tế đang ưu tiên các dự án đáp ứng các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị.

Đối với Việt Nam, đây là cơ hội quan trọng để huy động nguồn lực phục vụ chuyển đổi năng lượng, đổi mới công nghệ, phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Trên thực tế, nhiều tập đoàn toàn cầu hiện đã đưa tiêu chí phát thải thấp, sử dụng năng lượng tái tạo và minh bạch dữ liệu môi trường trở thành điều kiện trong lựa chọn đối tác và chuỗi cung ứng. Điều đó cho thấy chuyển đổi xanh không còn là xu hướng của tương lai mà đang trở thành yêu cầu của hiện tại đối với mọi nền kinh tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, năng lực cạnh tranh của một quốc gia sẽ không chỉ được đo bằng quy mô GDP hay chi phí sản xuất, mà còn bởi khả năng thích ứng với các xu hướng phát triển mới, trình độ đổi mới công nghệ và mức độ tham gia vào các chuỗi giá trị xanh toàn cầu.

Lịch sử phát triển cho thấy, những quốc gia biết biến thách thức thành động lực đổi mới thường là những quốc gia bứt phá mạnh mẽ nhất.

Cuộc chuyển đổi xanh đang mở ra một không gian phát triển mới cho thế giới và cho Việt Nam. Trong bối cảnh đó, Net Zero không chỉ là một cam kết khí hậu hay một đích đến về môi trường.

Quan trọng hơn, đây là cơ hội để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và xây dựng một nền kinh tế hiện đại, xanh và có khả năng chống chịu cao hơn trước những biến động của tương lai.

Ngọc Anh