Áp lực vận hành lưới truyền tải
Nam Trung Bộ và Tây Nguyên là những khu vực có điều kiện tự nhiên thuận lợi, tạo đà cho sự bùng nổ của các dự án điện mặt trời và điện gió trong những năm gần đây. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh này cũng đặt lưới điện truyền tải trước áp lực lớn khi nhu cầu truyền tải tăng cao và diễn ra thường xuyên.
Theo Công ty Truyền tải điện 3 (PTC3), đến nay đơn vị đang phụ trách quản lý lưới điện khu vực trên, hiện có 105 nhà máy điện năng lượng tái tạo với tổng công suất lắp đặt 7.138,89MW được tiếp nhận vận hành với lưới điện đơn vị đang phụ trách. Trong đó, các địa phương có mật độ dự án cao gồm Khánh Hòa (31 nhà máy), Lâm Đồng (27 nhà máy), Gia Lai (24 nhà máy) và Đắk Lắk (23 nhà máy).
Việc các nhà máy đấu nối với nhiều hình thức khác nhau: từ chuyển tiếp vào lưới truyền tải, đấu nối trực tiếp tại thanh cái trạm biến áp đến đấu nối vào lưới 110kV của các điện lực địa phương đã làm gia tăng đáng kể độ phức tạp trong công tác quản lý, vận hành hệ thống.
Phó Giám đốc PTC3 Hồ Công cho biết, lưới điện truyền tải khu vực hiện nay chủ yếu được thiết kế theo cấu trúc truyền thống, phục vụ giải tỏa công suất cho các cụm nhà máy nhiệt điện và thủy điện quy mô lớn. Mặc dù hạ tầng lưới điện đã và đang được đầu tư mở rộng, song khả năng truyền tải linh hoạt để thích ứng với đặc tính phát điện biến thiên, phụ thuộc thời tiết của năng lượng tái tạo vẫn còn hạn chế.
Hệ quả là tình trạng khó khăn trong giải tỏa công suất thường xuyên xảy ra, nhất là vào các khung giờ cao điểm khi bức xạ mặt trời và cường độ gió đạt mức cao. Nhu cầu truyền tải vì thế tăng đột biến, gây áp lực lớn lên thiết bị và lực lượng quản lý, vận hành lưới điện.
An toàn hệ thống điện là nguyên tắc xuyên suốt
Trước những thách thức này, Phó Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) Nguyễn Quốc Trung nhấn mạnh yêu cầu giữ vững kỷ luật vận hành hệ thống điện, tốc độ gia tăng nguồn điện, đặc biệt là năng lượng tái tạo, đang nhanh hơn tiến độ đầu tư, nâng cấp lưới truyền tải. Tình trạng “lệch pha” này đã xuất hiện từ năm 2019 và được dự báo sẽ còn tiếp diễn trong thời gian tới.
và thị trường điện quốc gia (NSMO).
Quan điểm nhất quán của cơ quan điều độ là coi an toàn hệ thống điện quốc gia là “giới hạn cứng”, tuyệt đối không đánh đổi an toàn vì mục tiêu giải tỏa công suất, tiến độ dự án hay lợi ích kinh tế riêng lẻ. Khi một nhà máy điện đã đấu nối vào lưới truyền tải, nhà máy đó trở thành bộ phận hữu cơ của hệ thống điện quốc gia; mọi tồn tại, sai sót kỹ thuật trong vận hành tại nhà máy cũng chính là tồn tại của toàn hệ thống và cần được xử lý nghiêm túc, kịp thời.
Thực tế cho thấy, chất lượng vận hành hệ thống không chỉ phụ thuộc vào năng lực của đội ngũ điều độ viên mà còn gắn chặt với ý thức chấp hành kỷ luật kỹ thuật và trách nhiệm của từng chủ thể tham gia. Đại diện nhiều nhà máy điện mặt trời cho rằng, việc tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ dữ liệu dự báo công suất và chuẩn hóa quy trình phối hợp giữa điều độ-truyền tải-nhà máy điện là giải pháp căn cơ nhằm hạn chế rủi ro, giảm thiểu thiệt hại do cắt giảm công suất.
Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, ông Nguyễn Lê Anh Khoa, Phó Giám đốc Nhà máy Điện gió Nhơn Hòa 1 cho biết, năm 2025 là giai đoạn cao điểm khi nhà máy vừa phải bảo đảm vận hành an toàn, ổn định, vừa triển khai các hạng mục kỹ thuật phức tạp liên quan đến nâng cấp kết nối từ lưới 220kV lên cấp điện áp 500kV. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, hỗ trợ kỹ thuật sát sao từ các cấp điều độ và đơn vị truyền tải.
Trong khi đó, ông Hồ Ngọc Quân, đại diện Nhà máy Điện mặt trời Nhị Hà cho rằng, việc tuân thủ nghiêm lệnh điều độ, đồng thời duy trì cơ chế đối thoại, trao đổi định kỳ đã giúp đơn vị chủ động phòng ngừa nguy cơ sự cố, rút ngắn thời gian cắt điện sửa chữa và tối ưu hóa sản lượng điện.
Để từng bước tháo gỡ nút thắt giải tỏa công suất, năm 2025, PTC3 tập trung nguồn lực triển khai 10 dự án hạ tầng điện trọng điểm, được xem là những “mạch máu” quan trọng nhằm khơi thông dòng chảy năng lượng sạch tại khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
Song song với đầu tư hạ tầng, ngành điện cũng đẩy mạnh các giải pháp công nghệ và quản trị. Trọng tâm là kiểm soát chặt chẽ thông số chỉnh định rơ-le bảo vệ, nâng cao độ tin cậy tín hiệu hệ thống SCADA, tăng cường bảo đảm an toàn, an ninh thông tin. Thành viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia Trần Đăng Khoa cho biết, đến nay 100% trạm biến áp 220kV đã vận hành theo mô hình không người trực; EVNNPT đang triển khai lộ trình vận hành trạm biến áp 500kV không người trực, đồng thời ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các thiết bị công nghệ hiện đại trong giám sát đường dây, qua đó nâng cao hiệu quả vận hành lưới điện.
Tại Hội nghị phối hợp điều độ, quản lý vận hành các nhà máy điện với lưới điện truyền tải thường niên, tổ chức sáng 30/1, 96/105 nhà đầu tư năng lượng kết nối vào lưới điện khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên đã cùng trao đổi, đánh giá chặng đường 5 năm phối hợp vận hành. Hội nghị tập trung rà soát công tác kiểm soát chỉnh định rơ-le bảo vệ, lộ trình tự động hóa trạm biến áp và giải pháp nâng cao độ tin cậy tín hiệu SCADA.
Những ý kiến đóng góp từ 96 đại diện các nhà máy điện đã giúp đơn vị điều độ và truyền tải có cái nhìn toàn diện hơn về khó khăn tại thực địa, từ đó điều chỉnh phương thức vận hành phù hợp. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm vận hành hệ thống điện quốc gia an toàn, kinh tế, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và giữ vững an ninh năng lượng trong giai đoạn mới.
