Quảng Ngãi, với hạt nhân là Khu kinh tế Dung Quất, tập trung nhiều dự án công nghiệp quy mô lớn nhất khu vực miền trung. Nhiều dự án có tổng vốn đầu tư lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng, được kỳ vọng tạo hiệu ứng lan tỏa cho tăng trưởng kinh tế, công nghiệp địa phương.
Mặt bằng và thủ tục chi phối tiến độ
Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất 2 có tổng vốn đầu tư đăng ký 88.400 tỷ đồng, giá trị thực hiện đến nay đạt khoảng 69.900 tỷ đồng, tương đương 79% tổng mức đầu tư. Dự án đã vận hành thử nghiệm phân kỳ I với công suất 2,8 triệu tấn/năm nhưng chưa thể vận hành đồng bộ toàn bộ dây chuyền theo kế hoạch.
Theo kết quả kiểm tra thực tế của Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm địa phương, hiện vẫn còn khoảng 25,5 ha đất trong phạm vi dự án chưa hoàn tất bồi thường. Một số hộ dân dù đã được chi trả bồi thường theo phương án được phê duyệt nhưng chưa bàn giao mặt bằng.
Bên cạnh dự án gang thép, dự án sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất, có tổng vốn đầu tư 10 nghìn tỷ đồng. Sau khi được khởi công vào giữa tháng 12/2025, dự án đến tháng 4/2026 ghi nhận giá trị thực hiện mới đạt khoảng 877 tỷ đồng, tương đương chưa tới 9% tổng mức đầu tư.
Không chỉ các dự án của Hòa Phát, một số đại dự án công nghiệp khác tại Quảng Ngãi cũng chưa ghi nhận chuyển biến đáng kể về tiến độ trong thời gian gần đây. Đáng chú ý là dự án Nâng cấp, mở rộng Nhà máy lọc dầu Dung Quất, tổng vốn đầu tư hơn 31.200 tỷ đồng, do Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) làm chủ đầu tư.
Theo báo cáo, BSR đã khởi công hạng mục san lấp mặt bằng của dự án vào tháng 2/2026, đồng thời triển khai các bước đóng, mở thầu gói thầu EPC và đang trong quá trình chấm thầu. Trước đó, dự án đã trải qua bốn lần mời thầu nhưng không có nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu. Theo kế hoạch, BSR dự kiến hoàn thiện việc ký kết hợp đồng EPC trong quý II/2026!
Một dự án công nghiệp quy mô lớn khác là Nhà máy bột giấy VNT19 của Vietracimex, với tổng vốn đầu tư khoảng 10 nghìn tỷ đồng, cũng đang gặp vướng mắc. Cơ quan chức năng cho biết, chủ đầu tư đã được cho thuê đất khoảng 103 ha trên tổng số 117 ha theo quy hoạch dự án và đã thực hiện các thủ tục liên quan. Tuy nhiên, dự án vẫn đối diện tình trạng một bộ phận người dân chưa đồng thuận đối với việc thi công tuyến ống xả thải ra vịnh Việt Thanh, đồng thời một phần diện tích đất trong phạm vi dự án chưa hoàn tất công tác giải phóng mặt bằng.
Không riêng các dự án sản xuất, hạ tầng khu công nghiệp cũng đang gặp nhiều khó khăn trong quá trình triển khai. Trường hợp điển hình là dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng Khu công nghiệp VSIP II Quảng Ngãi, có quy mô gần 500 ha và tổng vốn đầu tư hơn 3.700 tỷ đồng, do VSIP làm chủ đầu tư.
Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng phục vụ dự án VSIP II mới hoàn tất khoảng 100 ha, tương đương hơn 20% tổng diện tích. Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm của tỉnh cho biết, dự án hiện vẫn chưa được giao đất, cho thuê đất. Nhu cầu tái định cư của dự án lên tới khoảng 530 lô cho 390 hộ dân, trong khi các khu tái định cư hiện hữu chưa đáp ứng kịp yêu cầu về tiến độ.
Việc chậm hoàn thiện hạ tầng khu công nghiệp khiến kế hoạch triển khai các dự án sản xuất dự kiến đầu tư vào khu vực này chưa thể xác định mốc thời gian cụ thể. Bên cạnh đó, trong danh mục các dự án sử dụng đất lớn đang được theo dõi tiến độ tại Quảng Ngãi, một số dự án của các chủ đầu tư bất động sản cũng đang gặp nhiều khó khăn.
Gỡ nút thắt giá đất và chi phí triển khai
Đánh giá của Sở Xây dựng Quảng Ngãi cho thấy, khó khăn lớn nhất đối với các dự án trọng điểm hiện nay vẫn nằm ở công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Việc chậm xác định giá đất cụ thể, thiếu quỹ tái định cư hoặc hạ tầng tái định cư chưa hoàn chỉnh là những nguyên nhân trực tiếp ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các dự án.
Theo Sở Xây dựng Quảng Ngãi, từ đầu năm 2026 đến nay, vướng mắc trong việc xác định giá đất cụ thể để tính tiền bồi thường do không tiếp tục sử dụng các chứng thư đã thực hiện trong các năm trước đã làm chậm tiến độ bồi thường, giải phóng mặt bằng so với kế hoạch đề ra. Bên cạnh đó, biến động giá xăng dầu tăng cao từ cuối tháng 2/2026 cũng tác động đến chi phí và tiến độ thi công của một số dự án.
Đối với các dự án công nghiệp quy mô lớn, chỉ cần một phần diện tích chưa thể bàn giao cũng có thể làm gián đoạn kế hoạch thi công và lắp đặt thiết bị. Thực tế này đang được phản ánh rõ nét qua tiến độ của nhiều dự án triển khai tại Khu kinh tế Dung Quất.
Hiện tại, Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm của tỉnh đã kiến nghị UBND tỉnh tập trung xử lý các vướng mắc liên quan đến xác định giá đất, đẩy nhanh tiến độ xây dựng các khu tái định cư và tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành và địa phương.
Ở góc độ quản lý, UBND tỉnh Quảng Ngãi đã phân công rõ trách nhiệm cho từng sở, ngành và địa phương trong việc theo dõi tiến độ các dự án trọng điểm, đặc biệt là các dự án sử dụng diện tích đất lớn và có tác động lan tỏa đến phát triển công nghiệp. Các báo cáo định kỳ được yêu cầu cập nhật theo tháng, tập trung vào các nội dung then chốt như tiến độ bồi thường, bố trí tái định cư, xác định giá đất cụ thể và tình trạng thực hiện các thủ tục pháp lý liên quan.
Đối với các dự án đang triển khai dang dở, tỉnh yêu cầu rà soát lại toàn bộ các mốc tiến độ đã cam kết, làm rõ các hạng mục có thể thực hiện song song trong thời gian chờ hoàn tất mặt bằng nhằm hạn chế tình trạng đình trệ kéo dài. Một số dự án được khuyến nghị chia nhỏ phạm vi triển khai theo từng phân khu, từng giai đoạn, phù hợp với khả năng bàn giao đất thực tế.
Tuy nhiên, theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn, việc xử lý các vướng mắc hiện nay không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của địa phương mà còn liên quan đến các quy định về đất đai, định giá và trình tự thủ tục đang được áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước. Trong bối cảnh đó, tiến độ các dự án công nghiệp quy mô lớn tại Quảng Ngãi tiếp tục chịu tác động trực tiếp từ khả năng tháo gỡ các “điểm nghẽn” mang tính hệ thống.
Theo tầm nhìn dài hạn, Quảng Ngãi tiếp tục được xác định là địa bàn trọng điểm cho phát triển công nghiệp, với lợi thế về quỹ đất và hạ tầng cảng biển. Diễn biến thực tế của các dự án lớn cho thấy, tiến độ triển khai vẫn là yếu tố then chốt quyết định khả năng hiện thực hóa các kế hoạch đầu tư đã được phê duyệt.