Nhằm nâng cao vị thế quế Trà My, thời gian qua, cùng với chú trọng quy hoạch bảo tồn và phát triển, quế Trà My được mở rộng diện tích trồng tại các địa phương miền núi ở tỉnh Quảng Nam.
Bảo tồn thương hiệu “Cao sơn ngọc quế”
Nằm ở độ cao 1.500m so với mặt nước biển, xã Trà Leng, huyện Nam Trà My có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng thích hợp cho cây quế sinh trưởng và phát triển. Hầu như hộ nào trong xã cũng trồng quế, vườn nhỏ thì vài sào, vườn quế gốc rộng lớn thì vài héc-ta. Theo phong tục địa phương, ngoài vườn quế có sẵn, các bậc cha mẹ thường trồng thêm một vườn quế làm của để dành. Khi con cái lớn lên xây dựng gia đình sẽ cho con vườn quế đó để có vốn làm ăn. Đây dần trở thành nét văn hóa truyền thống tốt đẹp từ đời cha ông truyền lại và luôn được đồng bào Ca Dong-Xơ Đăng nơi đây lưu giữ và phát huy.
Đời cha để dành lại cây quế cho đời con. Với người dân Trà Leng, có cây quế là có tất cả.
Ông Hồ Văn Đề, thôn 2, xã Trà Leng
Trong mỗi vườn quế ở Trà Leng, người dân đều giữ lại một vài cây quế cổ thụ với mục đích lấy hạt, ươm thành cây con để bảo tồn nguồn gien quý. Nguồn quế giống ở đây còn được huyện Nam Trà My lựa chọn cung cấp cho các xã khác trồng nhân rộng. Đến nay, toàn xã Trà Leng có diện tích trồng quế hơn 1.000 ha.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Trà Leng Lê Đình Lực cho biết, từ năm 2018 đến nay, phong trào trồng, bảo tồn và phát triển cây quế Trà My được Đảng, chính quyền các cấp quan tâm, ưu tiên mọi nguồn lực để tạo nên vùng quế chuyên canh. Tại Trà Leng, chưa bao giờ trồng quế lại phát triển mạnh như những năm gần đây.
Bên cạnh đó, giá vỏ quế trên thị trường ngày càng tăng, trước năm 2015 là 25.000 đồng/kg vỏ quế khô, đến năm 2024 là 81.000 đồng/kg vỏ quế khô.
Quế có giá cũng là động lực để người dân trồng quế và an tâm hơn trong việc bảo tồn, gìn giữ nguồn gene quý.
Huyện Nam Trà My đã xây dựng Đề án “Đầu tư phát triển vùng chuyên canh cây quế Trà My, giai đoạn 2017-2020 và định hướng đến năm 2030”. Đây được xem là “đòn bẩy” vừa giúp mở rộng diện tích cây trồng theo hướng tập trung, vừa ngăn ngừa sự lai tạp về nguồn giống, góp phần nâng cao giá trị cây quế.
Được xem là “thủ phủ” của quế Trà My với diện tích trồng đạt khoảng 4.000ha, Nam Trà My còn đẩy mạnh công tác gieo ươm cây giống đạt chất lượng, nâng cao giá trị cây quế, giúp mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm đặc trưng. Hằng năm, huyện cung ứng ra thị trường hơn 3.600 tấn vỏ quế và khoảng 16.000 tấn cành, lá, nhánh để phục vụ cho nhu cầu chế biến sản phẩm thủ công mỹ nghệ, chưng cất tinh dầu.
Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Nam Trà My Trần Duy Dũng, từ năm 2017, địa phương đã xây dựng và triển khai đề án để mở rộng diện tích trồng quế theo hướng tập trung, trong đó tập trung lựa chọn các cây quế đầu dòng, xây dựng vườn giống.
“Bên cạnh bảo tồn nguồn gene chất lượng, bảo đảm phục vụ cho sản xuất giống trồng rừng trên địa bàn huyện, chúng tôi hướng đến việc bảo vệ thương hiệu “Cao sơn ngọc quế”, giúp quế Trà My ngày càng đem lại giá trị và hiệu quả kinh tế cao”, ông Dũng cho biết.
Tại Bắc Trà My, những năm qua, bên cạnh phát triển một số loài cây trồng mới nhằm chuyển đổi mạnh cơ cấu giống cây trồng, huyện cũng có chính sách bảo tồn và phát triển cây quế bản địa.
Quế chủ yếu được trồng tại xã Trà Giác, Trà Giáp và Trà Bui. Tổng diện tích trồng mới giai đoạn 2020-2024 là hơn 1.500ha. Tổng số cây quế trội được công nhận hiện nay là 50. Thực hiện Đề án bảo tồn và phát triển cây quế Trà My cũng như phục vụ cho nhu cầu giống của người dân trên địa bàn, huyện dự kiến kế hoạch trồng mới năm 2025 là 250 ha.
Quyền Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Bắc Trà My Hoàng Thanh Long thông tin, huyện đã và sẽ tiếp tục hỗ trợ người dân gìn giữ, bảo tồn và phát triển, nỗ lực ngăn chặn các giống quế bên ngoài trà trộn, lai tạp sản phẩm quế Trà My.
Quế Trà My sẽ là lĩnh vực kinh tế mũi nhọn, góp phần cải thiện cuộc sống của đồng bào các dân tộc thiểu số địa phương. Thời gian tới, huyện sẽ chú trọng xây dựng, giới thiệu và quảng bá thương hiệu quế Trà My đến với các địa phương trong nước và quốc tế góp phần bảo tồn, nhân rộng và ngày càng phát triển giống quế Trà My trong tương lai.
Quyền Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Bắc Trà My Hoàng Thanh Long
Phát triển giá trị cây quế
Quế Trà My có mùi thơm, vị cay nồng đặc trưng, chứa hàm lượng tinh dầu cao. Sản phẩm từ quế được sử dụng nhiều trong các ngành y dược, chế biến thực phẩm, hương liệu và chăn nuôi. Ngoài ra, quế còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, tăng độ che phủ rừng, giữ đất, giữ nước ở những vùng đồi núi dốc.
Là một trong những đơn vị đi đầu trong việc thu mua, chế biến các sản phẩm từ quế, Hợp tác xã Quế Trà My Minh Phúc ở thôn 3, xã Trà Giang, huyện Bắc Trà My đã ký kết hợp đồng liên kết bao tiêu sản phẩm với 26 hộ dân, tổ chức thu mua từ vỏ, cành, lá quế, bảo đảm ổn định đầu ra sản phẩm cũng như giúp người dân ổn định kinh tế. Hiện nay, hợp tác xã có trên 20 sản phẩm như tinh dầu quế, nước rửa chén, nước lau sàn, bột quế… trong đó, tinh dầu quế là sản phẩm OCOP đã được tỉnh Quảng Nam công nhận 4 sao và đạt chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế ISO 9001:2015. Tổng doanh thu hằng năm của hợp tác xã ước đạt 2 tỷ đồng.
Bà Nguyễn Thị Việt, Giám đốc Hợp tác xã cho biết: “Hiện nay nhu cầu về tinh dầu quế cũng như các sản phẩm được chế biến từ cây quế đang được thị trường trong và ngoài nước ưa chuộng. Để vị thế cây quế Trà My ngày càng phát triển, chúng tôi luôn cố gắng, nỗ lực nâng cao chất lượng sản phẩm, từ đó đưa giá trị cây quế Trà My lên cao hơn và mở ra cơ hội xuất khẩu các sản phẩm từ quế ra thị trường thế giới”.
Tháng 10/2011, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm quế Trà My. Đây được xem là cơ hội để phát triển cây quế trên địa bàn Quảng Nam.
Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam cũng phê duyệt quy hoạch phát triển cây quế Trà My trên địa bàn tỉnh đến năm 2025, định hướng đến năm 2030; Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Nam đã ban hành Nghị quyết số 40/2017/NQ-HĐND ngày 7/12/2017 về cơ chế hỗ trợ bảo tồn và phát triển cây quế Trà My trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, giai đoạn 2018-2025.
Đến nay, qua 7 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 40/2017/NQ-HĐND, tổng diện tích quế Trà My là gần 2.800ha; trong đó, trồng tập trung là hơn 1.200ha, trồng phân tán là hơn 1.500ha. Số hộ dân tham gia trồng quế là 4.611 thuộc các huyện Nam Trà My, Bắc Trà My, Phước Sơn và Tiên Phước. Tỉnh phấn đấu đến năm 2025 phát triển và ổn định vùng nguyên liệu với diện tích trồng quế Trà My đạt gần 7.800ha, giai đoạn 2025-2030 phát triển trồng mới đạt trên 2.200ha và nâng tổng diện tích đạt 10.000ha.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam Hồ Quang Bửu, các địa phương trồng quế Trà My còn liên kết với nhau, hợp tác phát triển theo chuỗi giá trị sản phẩm quế đa dạng, tạo cơ hội mở rộng đưa sản phẩm quế Trà My ra thị trường tiêu thụ theo hướng bền vững cả trong nước và thế giới.
Chính vì thế, việc bảo tồn phát triển cây quế Trà My trên địa bàn Quảng Nam là hướng đi có nhiều tiềm năng, triển vọng; góp phần rất lớn vào tình hình phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương nhất là ở các khu vực trung du và miền núi.
