Đề án “Phát triển và hình thành trung tâm công nghiệp dược liệu tại tỉnh Quảng Nam với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực” vừa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Mới đây nhất, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh “Tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã mở ra nhiều cơ chế, chính sách đón các làn sóng đầu tư để tiếp tục đưa cây sâm Ngọc Linh vươn lên những giá trị mới.
TỪ GIÁ TRỊ VĂN HÓA, TINH THẦN
Cứ vào độ cuối tháng 7 hằng năm, nhiều hộ dân ở trên núi Ngọc Linh, xã Trà Linh, huyện Nam Trà My (Quảng Nam) lại tất bật sắm sửa mâm lễ dâng lên cúng Thần Sâm. Ngày 31/7, mọi người tề tựu về Đền thờ Thần Sâm Ngọc Linh ở độ cao 1.500m tại nóc Kon Pin, thôn 2, xã Trà Linh thực hiện hàng loạt nghi lễ truyền thống.
Theo già làng Hồ Văn Viêm ở thôn 3, xã Trà Linh, huyện Nam Trà My, nhờ cây sâm mà bà con ai cũng có của ăn, của để, xóa được đói nghèo, vì thế nhà nào cũng sắm mâm cúng đầy đủ sính lễ như gà luộc, rượu cần, cau trầu…; đặc biệt, phải chọn ra cây sâm đẹp nhất để dâng lên Thần Sâm. Tại buổi lễ, các cô gái Xơ Đăng trình diễn điệu múa truyền thống trên nền tiếng chiêng, điệu trống. Tất cả đều thành kính mời gọi đất trời, rừng núi về tụ họp, chứng kiến thành quả lao động của đồng bào vùng cao. Sau đó, đoàn người sẽ làm lễ rước Thần Sâm ngang qua các buôn làng về trung tâm huyện.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Trà Linh, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam Hồ Văn Thể cho biết: Trước đây, việc cúng tạ ơn được tổ chức theo từng hộ gia đình. Từ khi có đền thờ, bà con tập trung tại đây để tổ chức nghi lễ. Đây là nét đẹp truyền thống của người Xơ Đăng nhằm tạ ơn Thần Núi, Thần Rừng, Thần Sâm cho bà con được mùa bội thu, cũng là dịp để nhân dân gắn bó, đoàn kết, đùm bọc lẫn nhau để phát triển kinh tế-xã hội.
Ngày 29/5/2025, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ký Quyết định số 1584/QĐ-BVHTTDL về việc ghi danh “Tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, qua đây khẳng định vị thế, thương hiệu của sâm Ngọc Linh không chỉ trên thị trường mà còn trong chiều sâu văn hóa dân tộc.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Nam Trà My Nguyễn Thế Phước cho biết, sâm Ngọc Linh không chỉ là một loại dược liệu quý hiếm mà còn là biểu tượng của tri thức, văn hóa và tâm hồn đồng bào các dân tộc tại Nam Trà My. “Việc tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh được ghi vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ là sự ghi nhận của Nhà nước đối với giá trị văn hóa sâu sắc của cộng đồng địa phương mà còn là động lực để nhân dân tiếp tục gìn giữ, phát huy, lan tỏa giá trị sâm Ngọc Linh trong nước và thế giới. Đây là niềm vinh dự, tự hào của đồng bào các dân tộc nơi đây, dưới chân núi Ngọc Linh. Họ chính là những người giữ gìn hồn cốt của núi rừng, của tri thức truyền đời”, ông Phước nhấn mạnh.
ĐẾN CÚ HUÝCH CỦA NỀN DƯỢC LIỆU
Từ năm 2017, khi cây sâm Ngọc Linh được Chính phủ xác định là sản phẩm quốc gia, tỉnh Quảng Nam đã có nhiều chính sách khuyến khích, hỗ trợ giống cho người dân trồng sâm và dược liệu dưới tán rừng như: Nghị quyết số 40-NQ/TU, ngày 18/11/2024 của Tỉnh ủy Quảng Nam về tăng cường công tác quản lý, bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh trên địa bàn tỉnh đến năm 2030, định hướng đến năm 2035; Nghị quyết số 09/2022/NQ-HĐND, ngày 21/4/2022 của Hội đồng nhân dân tỉnh quy định cơ chế khuyến khích bảo tồn, phát triển sâm Ngọc Linh giai đoạn 2022-2025. Đặc biệt, Quyết định số 463/QĐ-TTg, ngày 28/2/2025 về Đề án “Phát triển và hình thành trung tâm công nghiệp dược liệu tại tỉnh Quảng Nam với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đã tạo ra cú huých, đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh Quảng Nam nói riêng, khu vực miền trung-Tây Nguyên nói chung. Ðến nay, diện tích quy hoạch vùng bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh đã được xác định hơn 15.000 ha (trong đó, trồng sâm Ngọc Linh từ độ cao 2.000m trở lên hơn 2.200 ha; độ cao từ 1.200-2.000m hơn 13.300 ha), chủ yếu tập trung tại huyện Nam Trà My.
Chị Hồ Thị Thúy Ngân, Công ty cổ phần Lâm dược Ngọc Linh chia sẻ: Với đề án được thông qua, các doanh nghiệp trồng, chế biến sâm Ngọc Linh tại Quảng Nam rất vui mừng, phấn khởi vì tự tin hơn trong vùng trồng; đồng thời, sự tham gia của những tập đoàn, doanh nghiệp lớn sẽ góp phần dẫn dắt, tạo một hệ sinh thái mạnh, làm ra các sản phẩm chất lượng đem lại thương hiệu cho sâm Ngọc Linh.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Nam Trà My Trần Văn Mẫn khẳng định, Quyết định 463/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ là bước đi quan trọng trong việc định hướng phát triển sâm Ngọc Linh. Tỉnh Quảng Nam cũng đã ký kết với những tập đoàn lớn như Thaco, Viettel… để nghiên cứu, phát triển chuyên sâu sâm Ngọc Linh.
“Chúng tôi sẽ cùng với đơn vị tư vấn, nhà đầu tư khảo sát vùng dược liệu lớn nhất của huyện Nam Trà My để tạo thành khu liên hợp và phát triển hơn 50.000 ha dược liệu sâm Ngọc Linh. Đây là hướng đi mới mở ra kỳ vọng rất lớn đối với doanh nghiệp và đồng bào dân tộc thiểu số của huyện Nam Trà My. Trên cơ sở những cơ chế, chính sách của Nhà nước, người dân đang mở rộng liên kết với doanh nghiệp để đồng hành và phát triển mạnh dược liệu. Phải có sự vào cuộc của doanh nghiệp, Nhà nước, kể cả ngân hàng để tạo ra liên kết vững chắc”, ông Mẫn nói.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam Hồ Quang Bửu, từ đề án đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, tỉnh Quảng Nam tiếp tục tập trung duy trì, đầu tư và phát triển diện tích vùng nguyên liệu phù hợp, trong đó ưu tiên phát triển sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu có lợi thế, giá trị kinh tế, đáp ứng nhu cầu thị trường.
“Đề án này là cú huých, là điểm khởi đầu. Quảng Nam sẽ tập trung phát triển đồng bộ vùng nguyên liệu dược liệu sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học... để từng bước đưa tỉnh trở thành trung tâm của ngành công nghiệp dược liệu; phát huy tiềm năng của sản phẩm quốc gia sâm Ngọc Linh và các dược liệu có thế mạnh trên địa bàn, góp phần đưa ngành công nghiệp dược liệu của Việt Nam thành ngành sản xuất hàng hóa có giá trị kinh tế cao, đem lại thu nhập cao cho người dân, nhất là đa dạng hóa sản phẩm từ sâm Ngọc Linh để ai ai cũng có thể sử dụng”, đồng chí Hồ Quang Bửu chia sẻ thêm.
