Mãi mãi trường tồn giao thoa Văn với Báo

Nhà văn, nhà báo lão thành Nguyễn Uyển, nguyên Tổng Biên tập báo Vĩnh Phú, nguyên Trưởng ban Công tác Hội - Hội Nhà báo Việt Nam. Ở tuổi 86, với gần 60 năm trong nghề viết, ông đã có nhiều tập bút ký, tiểu luận tập hợp những bài viết trong suốt những năm làm báo theo đuổi chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh”. Ông chia sẻ nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam.

Mãi mãi trường tồn giao thoa Văn với Báo

Phóng viên (PV): Ông là người viết nhiều thể loại, từ truyện ngắn, đến ký phóng sự, ký điều tra, ký chân dung, tùy bút… Vậy khi kết hợp giữa yếu tố văn chương trong báo chí và báo chí trong văn chương thì thông tin sẽ “mềm hóa” như thế nào?

Nhà báo, nhà văn Nguyễn Uyển: Làm báo, viết văn là một nghề. Lao động viết báo, viết văn là lao động khoa học, tinh vi, phức tạp; lao động khám phá, sáng tạo, lao động có tính tâm lý; phát hiện, cắt nghĩa, lý giải cái mới, cái hay... Bởi thế, cổ nhân mới nói rằng: “Văn học là nhân học”, “Người sao thì văn vậy”. Làm công dân cũng như làm nhà văn, nhà báo, rất cần lòng dũng cảm sáng suốt và nhân từ! Câu tổng quát tinh cốt của đại văn hào M. Gorki: “Văn học” là khoa học về cái đẹp trong cuộc sống được biểu đạt bằng ngôn ngữ nghệ thuật. Phương thức sáng tạo của văn học được thông qua hư cấu, qua ngôn ngữ phát huy giá trị của nó, có tính hàm súc, cô đọng, biểu cảm. Văn học biểu đạt nhận thức và thái độ đối với con người trước cuộc sống cũng như những vấn đề nhân sinh được đặt ra trong tác phẩm! “Nhân học” là: Một lĩnh vực nhận thức khoa học, trong đó nghiên cứu vấn đề nền tảng tồn tại của con người trong môi trường tự nhiên và nghệ thuật. Cho nên “Nhân học” là khoa học về con người!... Nhà báo, nhà văn cần thấu hiểu “Nhân học” của M. Gorki để tập trung phản ánh tính xã hội của con người, lòng nhân ái, lương thiện của con người; để đề cao tình yêu thương con người nhuần nhuyễn trong từng tác phẩm.

Nhà báo, nhà văn chính là người đại diện cho công bằng và lẽ phải. Là người chẩn đoán bắt mạch các sự kiện... thể hiện bằng tác phẩm để truyền đến cho người đọc, nghe, người xem những gì mà mình nhận biết... “Nói sao cho lọt ta người/Để người cùng khóc cùng cười với ta”. Đó là nghệ thuật “mềm hóa” thông tin để dễ thấm vào trái tim, khối óc người đọc, người nghe, người xem...

132.jpg
Nhà báo, nhà văn phải sử dụng tốt ngôn ngữ, văn phong, thể loại, cũng như tuân thủ nghiêm ngặt đạo đức nghề nghiệp. Ảnh: LÊ MINH

PV: Vậy giữa việc viết báo và viết văn có gì tương đồng, giao thoa, thưa ông?

Nhà báo, nhà văn Nguyễn Uyển: Nhà báo, nhà văn phải tuân thủ nghiêm ngặt đạo đức nghề nghiệp. Hơn thế còn phải có tài sử dụng ngôn ngữ, văn phong, thể loại. Càng theo đuổi nghề, càng say mê, tôi càng phải quan tâm mấy việc căn cốt là: Tiếp nhận thông tin - Xử lý thông tin - Quyết định loan tin. Quá trình tác nghiệp của nhà báo, nhà văn luôn luôn trong sự hòa quyện của các khâu: (Đọc - Đi - Nghĩ - Viết)... Tôi từng viết về GS văn học Phong Lê, về nhà văn, nhà báo lão thành Phan Quang... thấy các ông đều rút ra những điều này như mạch chảy nghề nghiệp. Thời xưa ít sách, ít tiền mua sách, các ông thường tìm tới những ai có sách để mượn. Các ông đều rút ra: “Đọc là học thông qua việc đọc, là không ngừng nâng cao trình độ văn hóa, làm dày thêm tri thức, cập nhật thông tin - Đi là tạo vốn sống, là trải nghiệm cuộc đời - Nghĩ là độc lập nghĩ suy và sáng tạo - Và sau cùng là Viết. Viết là sự thể hiện đúng chính trị, đúng chủ trương, đúng mục đích, thể hiện có khoa học, có văn hóa để bài mình viết ra phải “tươi mới”... Bốn khâu ấy hòa quyện với nhau, đặt trên cái nền Viết vì nước vì dân”!

Nhà báo Hữu Thọ sinh thời, ông không chỉ “tài viết” mà còn có năng khiếu “truyền đạt”. Truyền đạt theo lối “Diễn giải rồi quy nạp”, “Quy nạp rồi diễn giải” nên sâu sắc; chủ đề, lý, tình quấn bện đến lạ lùng… Chức năng căn bản của báo chí là thông tin. Thông tin ngắn gọn, nhanh chóng, kịp thời; phản ánh sự kiện, sự việc, vấn đề có thực mang tính thời sự xảy ra, đang tiếp diễn hoặc sắp xảy ra mà nhiều người quan tâm... Thông tin bằng nhiều thể loại báo chí với nguyên tắc mới, đúng, trúng, hay... nhằm thỏa mãn nhu cầu của đối tượng được thông tin, giúp họ hiểu biết, giúp họ nhận thức... giúp định hướng dư luận và hành động đúng cho họ... Như thế, đủ thấy văn học cũng có ít nhiều chức phận tương đồng như báo chí. Tuy nhiên, báo chí và văn học là những hình thái tư duy có phương pháp không hề rập khuôn nhau trong việc tiếp cận và phản ánh đời sống con người và xã hội.

PV: Thời đại mới với nhiều thông tin nhanh, gọn, vậy chất văn có cần thiết trong báo chí nữa không, thưa ông?

Nhà báo, nhà văn Nguyễn Uyển: Thời đại mới với sự phát triển mạnh mẽ của xã hội, của dân tộc và thời đại; cái đẹp, cái hay, cái văn minh luôn là khát vọng của cuộc sống. Cho nên sự giao thoa giữa văn với báo, báo với văn sẽ mãi mãi trường tồn và phát triển. Chúng ta có thể nhắc tới những tác giả đã hiện diện ở cả hai “tư cách” văn và báo như: PGS, TS, nhà báo, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ; nhà báo, nhà văn Hồ Quang Lợi; nhà thơ, nhà báo Hải Đường; nhà báo, nhà văn Phạm Quốc Toàn…

PV: Xin cảm ơn nhà báo, nhà văn Nguyễn Uyển về cuộc trò chuyện!

Có thể bạn quan tâm

Báo và thơ đều đi tìm sự thật

Báo và thơ đều đi tìm sự thật

Sáng tạo trên các miền đất của thơ, nhạc, báo chí, Lê Cảnh Nhạc (ảnh) lúc nào cũng rất sung sức. Ông chia sẻ, dù dưới bất cứ ngôn ngữ, hình thức nào, việc viết chính là đi tìm sự thật, để giúp thấu hiểu con người cũng như thời đại mình đang sống.

Nghệ sĩ Bách Vũ giới thiệu với khán giả về triển lãm.

Nghệ thuật “giàu có” thêm nhờ ngôn ngữ công nghệ

Vừa diễn ra tại tòa nhà S2, Hoàng thành Thăng Long - 19C Hoàng Diệu, Hà Nội, triển lãm “We Are Made of SUN” do Phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam, Fustic. Studio và nghệ sĩ Vũ Hoàng Bách (Bách Vũ) thực hiện. Sự kiện gợi mở suy tư về tính kết nối thông qua ngôn ngữ nghệ thuật đa phương tiện. Đưa công nghệ trở thành một phần của trải nghiệm nghệ thuật, triển lãm đồng thời đặt ra những câu hỏi về cách lựa chọn và kiến tạo tương lai. Thời Nay đã có cuộc trò chuyện cùng nghệ sĩ.

“Tôi ngưỡng mộ giá trị văn hóa của người Việt”

“Tôi ngưỡng mộ giá trị văn hóa của người Việt”

Năm 2024, nhà thơ, GS, TS người Mỹ Bruce Weigl được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam Tô Lâm ký trao tặng Huân chương hữu nghị nhờ đóng góp tích cực trong việc tham gia dịch và quảng bá hiệu quả các tác phẩm văn học Việt Nam, tổ chức giao lưu, kết nối, góp phần xây dựng nhịp cầu hữu nghị giữa Việt Nam và Mỹ.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung hòa mình vào không khí lịch sử để nuôi cảm hứng sáng tác.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung: “Giúp người nghe thấy lịch sử không hề xa xôi”

Vài năm trở lại đây, âm nhạc về đề tài lịch sử, chiến tranh cách mạng đang thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Đón các ngày lễ lớn của đất nước, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung chia sẻ với Thời Nay về những tìm tòi làm mới ngôn ngữ âm nhạc, góp phần lan tỏa các giá trị cách mạng trong đời sống đương đại.

“Kết hợp kỷ luật và cảm xúc để thành công”

“Kết hợp kỷ luật và cảm xúc để thành công”

Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội vừa ra mắt, mở thêm cơ hội tiếp cận giữa nghệ thuật giao hưởng và công chúng. Đồng hành trong những buổi hòa nhạc đầu tiên, nhạc trưởng Lê Phi Phi cho rằng chính tinh thần kỷ luật, bản lĩnh của người lính sẽ trở thành nền tảng đặc biệt để dàn nhạc tạo nên bản sắc.

Họa sĩ Nguyễn Tấn Phát hướng dẫn các bạn trẻ thực hành với sơn mài tại đình Hà Vĩ.

“Sơn mài là nghề chậm, nhịp sống bây giờ lại rất nhanh”

Nghệ thuật sơn mài đang có thêm những cách tiếp cận mới, tăng tính tương tác và thu hút sự tham gia của giới trẻ. Thời Nay có cuộc trò chuyện với họa sĩ, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tấn Phát - người đang kiên trì đưa sơn mài đến công chúng qua những trải nghiệm trực tiếp tại đình Hà Vĩ và làng cổ Đường Lâm (Hà Nội).

“Giá trị tác phẩm báo chí phải được kiểm chứng bởi cuộc sống và bạn đọc”

“Giá trị tác phẩm báo chí phải được kiểm chứng bởi cuộc sống và bạn đọc”

Kỷ niệm 75 năm Báo Nhân Dân ra số đầu, nhìn lại hành trình phát triển báo chí cách mạng đặt trong bối cảnh truyền thông số biến đổi nhanh chóng, nhà báo Hồ Quang Lợi - nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam chia sẻ suy nghĩ về vai trò của “tính nhân dân” trong báo chí cũng như trách nhiệm của thế hệ nhà báo trẻ.

Chương trình âm nhạc đánh dấu chặng đường âm nhạc 30 năm của nhạc sĩ Đỗ Bảo.

Nạp năng lượng cho những hành trình lớn

Công nghệ đang mở ra nhiều cánh cửa cho các hoạt động nghệ thuật, đặc biệt là âm nhạc. Nhiều nghệ sĩ trẻ đang xem các nền tảng công nghệ số như một môi trường để chinh phục thử thách bao gồm phát triển sản phẩm và gầy dựng tên tuổi.

“Dốc Phiềng Sa”, tác phẩm của họa sĩ Đỗ Đức.

“Tôi tìm chiều sâu, không tìm sự khác lạ”

Họa sĩ Đỗ Đức lần đầu ra mắt công chúng loạt tác phẩm sơn mài “Mùa xuân biên cương” tại Trung tâm Văn hóa Hồ Gươm (Hà Nội). Trưng bày lần này diễn ra đúng dịp xuân Bính Ngọ 2026, đánh dấu một chặng đường sáng tạo bền bỉ, lặng lẽ nhưng giàu chiều sâu của người họa sĩ đã gắn bó trọn đời với miền biên viễn phía bắc.

Đạo diễn Trần Việt Văn và mẹ - PGS, TS Lê Thị Đức Hạnh.

“Trân trọng khoảnh khắc đời thường với mẹ”

Thử sức lần đầu với vai trò đạo diễn, nhà báo, nhiếp ảnh gia Trần Việt Văn đã ghi dấu ấn bằng hàng loạt giải thưởng uy tín dành cho bộ phim “Mẹ tôi” (My Mother). Bộ phim là lời nhắc nhở nhẹ nhàng về sự trân trọng những khoảnh khắc rất nhỏ, rất đời thường với mẹ, khi mẹ vẫn còn hiện diện trong cuộc đời.

Dịch giả Bùi Văn Nam Sơn tại sự kiện với chủ đề "Hiện sinh trong đời sống hiện đại".

Học triết để sống đẹp

Vừa qua, dịch giả Bùi Văn Nam Sơn đã cùng các cộng sự mở Trường Đông Triết học với chủ đề: “Hiện sinh trong đời sống hiện đại” - một khóa học ngắn dành cho tất cả những ai yêu mến muốn tìm hiểu về triết học.

Nhà thơ, nhà báo Trương Xuân Thiên đọc thơ tại lễ trao giải "Thơ ca và nguồn cội".

Dựa vào cội nguồn để đối mặt cô đơn...

Muốn khai mở lại những "mã gen văn hóa" để chúng đối thoại với con người hiện đại. Đối mặt với những vấn đề của thời đại như sự cô đơn, mất kết nối, khủng hoảng niềm tin, có lẽ chúng ta cần quay về lắng nghe những tiếng nói từ cội nguồn.

Nguyễn Gia Linh nhận giải thưởng từ ban tổ chức.

“Em mong dòng nhạc dân gian cũng sẽ chọn mình”

Vượt lên gần 1.000 thí sinh tại cuộc thi Tiếng hát Hà Nội 2025, Nguyễn Gia Linh - cô gái 16 tuổi đến từ Ninh Bình, hiện là sinh viên Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam - đã xuất sắc giành Giải nhì phong cách dân gian (không có Giải nhất).

“Đố ai định nghĩa được thơ hay”

“Đố ai định nghĩa được thơ hay”

Những năm gần đây nhà thơ Hồng Thanh Quang viết nhiều. Anh liên tục xuất bản sách. Những trang viết của anh trĩu nặng suy tư về cuộc đời, về tình người, về thế sự.

Ngẫm những vấn đề thời đại để soi chiếu đến hôm nay

Ngẫm những vấn đề thời đại để soi chiếu đến hôm nay

Tiểu thuyết “Cuộc phân tranh” của nhà văn Thiên Sơn do công ty Tao Đàn và NXB Văn học ấn hành gây được chú ý với việc tái dựng bức tranh toàn cảnh về lịch sử hiện đại và những màn đối thoại, đấu trí cam go giữa các nhân vật lịch sử trong hoàn cảnh nước ta những năm mới giành được độc lập và bước vào cuộc trường kỳ kháng chiến.

Cần sớm xây dựng hành lang pháp lý về sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực công nghệ mới. Ảnh: VOV

Nuôi dưỡng văn hóa sáng tạo bằng pháp luật

Sự phát triển mạnh mẽ công nghệ số cùng sự lan tỏa các nền tảng mạng xã hội đặt ra thách thức lớn trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, kiểm soát thông tin và duy trì môi trường văn hóa lành mạnh.

Phòng vẽ của thầy Đỗ Kỳ Huy. Ảnh: NVCC

Vào trường nghệ thuật phải học tư duy và sáng tạo

Nhắc đến Đỗ Kỳ Huy, công chúng yêu nghệ thuật thường hình dung về một nghệ sĩ tài năng. Nhưng bên cạnh đó, anh còn là một giảng viên, một nhà giáo dục nghệ thuật, người dành nhiều tâm huyết cho việc phát triển giáo dục nghệ thuật đương đại của Huế.

Một cuốn sách đã được nhóm ra mắt công chúng.

Kiến trúc dân dụng, ký ức người dân vẫn là khoảng trống lớn

“Tản mạn kiến trúc” là nhóm các bạn trẻ hoạt động trong lĩnh vực di sản, kiến trúc ra đời năm 2019. Ngoài việc xuất bản, tổ chức dịch thuật một số công trình quan trọng, nhóm đang ngày càng chứng tỏ sự dấn thân và tình yêu của người trẻ đối với di sản văn hóa của đất nước thông qua nhiều dự án thu hút cộng đồng, giới nghiên cứu.