Năng lượng tái tạo: Kỳ vọng đi kèm thách thức

Lựa chọn tất yếu trên con đường Net Zero

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định rõ định hướng chiến lược trong quá trình chuyển đổi xanh.

Tổ hợp năng lượng tái tạo Trung Nam tại huyện Thuận Bắc (Ninh Thuận).
Tổ hợp năng lượng tái tạo Trung Nam tại huyện Thuận Bắc (Ninh Thuận).

Năng lượng tái tạo đang mở ra cơ hội để Việt Nam bứt phá, trở thành điểm sáng về năng lượng sạch ở khu vực. Tuy nhiên, để hiện thực hóa cần đồng bộ nhiều giải pháp, tháo gỡ những “nút thắt”, yếu tố then chốt quyết định.

Việt Nam đặt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, năng lượng tái tạo đang được xác định là lực đẩy then chốt, góp phần hình thành một nền kinh tế xanh, tuần hoàn và phát triển bền vững. Tuy nhiên, Việt Nam sẽ phải vượt qua nhiều rào cản cả về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và công nghệ.

Đón cơ hội bứt phá

Năng lượng tái tạo bao gồm điện gió, điện mặt trời, sinh khối, năng lượng từ chất thải… không chỉ là xu hướng phát triển bền vững toàn cầu, mà còn là công cụ quan trọng để Việt Nam từng bước thay thế các nguồn năng lượng truyền thống, vốn đang dần cạn kiệt và gây ra nhiều hệ lụy về môi trường.

Theo thống kê của các chuyên gia năng lượng, tại Việt Nam, tổng số giờ nắng trong năm dao động từ 2.000 đến 2.600 giờ; cường độ bức xạ đạt từ 3,69 đến 5,9kWh/m², là điều kiện lý tưởng cho phát triển điện mặt trời. Trong khi đó, đường bờ biển dài hơn 3.000km, nhiều khu vực có vận tốc gió trung bình hơn 6,5m/s, phù hợp cho các dự án điện gió trên bờ, gần bờ và ngoài khơi. Ngân hàng Thế giới đánh giá tiềm năng điện gió của Việt Nam là lớn nhất Đông Nam Á, với công suất kỹ thuật ước tính có thể vượt 600GW. Theo chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long: “Đối với Việt Nam, tiềm năng của năng lượng tái tạo rất lớn, cần tận dụng tốt nguồn năng lượng vô tận này để thay thế cho các nguồn năng lượng hóa thạch gây ô nhiễm môi trường. Làm tốt được điều này sẽ là tiền đề cho nền kinh tế xanh”.

Các mô hình chuyển đổi như công trình xanh, giao thông xanh hay thành phố thông minh không chỉ nâng cao chất lượng sống cho người dân mà còn giúp doanh nghiệp gia tăng lợi thế cạnh tranh, khẳng định uy tín trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Ở khu vực đô thị và dân dụng, việc ứng dụng công nghệ hiện đại cũng đang làm thay đổi căn bản cách thức sử dụng năng lượng. Từ các tòa nhà tích hợp cảm biến ánh sáng, điều hòa tự động điều chỉnh theo nhiệt độ môi trường, đến hệ thống chiếu sáng công cộng sử dụng cảm biến chuyển động, tất cả đều đang góp phần tiết kiệm điện năng một cách thông minh và hiệu quả.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Phương Nam, Tổng Giám đốc Công ty Tư vấn và Dịch vụ Đổi mới khí hậu KLINOVA, năng lượng tái tạo đóng vai trò then chốt trong thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs), đặc biệt là SDG7 về năng lượng sạch, SDG13 về hành động vì khí hậu và SDG8 về tăng trưởng kinh tế bao trùm. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, những ứng dụng này không chỉ là xu thế, mà còn là động lực để đột phá trong chuyển đổi năng lượng và kiến tạo tương lai phát triển bền vững.

Nút thắt từ vốn đến cơ chế

Theo Quy hoạch điện VIII, Việt Nam cần tới 136 tỷ USD để đầu tư vào hạ tầng truyền tải và phát triển hệ thống điện trong giai đoạn tới, trong đó riêng cho hạ tầng truyền tải cần khoảng 18,1 tỷ USD. Tiến sĩ Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính-tiền tệ Quốc gia: “Việt Nam còn đối mặt với các thách thức cơ bản gồm: Nhận thức về tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo hiện nay không đồng đều ở nhiều cấp; kế hoạch thực hiện tuy có nhưng việc triển khai chưa thật sự hiệu quả; việc huy động các nguồn lực về tài chính xanh còn phức tạp và cuối cùng là trình độ vận hành kỹ thuật của nhân sự còn chưa theo kịp với sự phát triển của ngành”.

Chuyển đổi năng lượng không thể thành công nếu thiếu đồng bộ ba trụ cột: hạ tầng, nhân lực và công nghệ. Trong khi hệ thống truyền tải cần được nâng cấp khẩn trương để “giải phóng” nguồn điện sạch, thì bài toán nhân lực cũng có thể trở thành điểm nghẽn nếu thiếu chiến lược dài hạn. Bà Vũ Chi Mai, Giám đốc Dự án Năng lượng sạch, Chi phí hợp lý và An ninh năng lượng cho các quốc gia Đông Nam Á (Dự án CASE tại Việt Nam) cho biết, công suất điện mặt trời và điện gió của Việt Nam dự kiến sẽ tăng từ 5 đến 7 lần trong vòng 5 năm tới. Điều đó đòi hỏi một đội ngũ nhân lực không chỉ đông đảo mà cần phải có kỹ sư lõi, chuyên môn sâu về thiết kế cũng như giám sát thiết kế tại hiện trường, chuyên gia tài chính khí hậu, nhân lực phân tích môi trường đạt chuẩn quốc tế... Bên cạnh đó, doanh nghiệp trong nước vẫn phụ thuộc vào thiết bị, công nghệ nhập khẩu, từ tuabin, inverter cho đến hệ thống lưu trữ khiến giá thành đầu tư cao, kéo dài thời gian thu hồi vốn.

Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 751/QĐ-TTg thành lập Ban Chỉ đạo về giải quyết các vấn đề khó khăn, vướng mắc các dự án tồn đọng. Ban chỉ đạo này có nhiệm vụ rà soát, phân loại từng dự án và đề xuất hướng xử lý cụ thể.

Việt Nam và các nước G7 cùng đối tác phát triển là Liên minh châu Âu, Na Uy, Đan Mạch đã thông qua Tuyên bố chính trị thiết lập quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) ngày 14/12/2022 tại Brussels, Vương quốc Bỉ. Chương trình ban đầu huy động khoảng 15,5 tỷ USD từ khu vực công và tư nhân nhằm hỗ trợ một số mục tiêu mới của Việt Nam. Trong khi đó, Việt Nam đang từng bước thử nghiệm cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo với khách hàng sử dụng điện lớn (cơ chế DPPA), hướng tới thị trường điện cạnh tranh minh bạch, hiệu quả.

Đặc biệt, Nghị định số 58/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới, có hiệu lực từ ngày 3/3/2025, trong đó có quy định dự án điện từ nguồn năng lượng tái tạo có lắp đặt hệ thống lưu trữ điện và có đấu nối với hệ thống điện quốc gia được ưu tiên huy động vào giờ cao điểm của hệ thống điện theo quy định, trừ nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ. Nghị quyết số 57-NQ/TW cũng không chỉ xác định đổi mới sáng tạo là động lực phát triển, mà còn nhấn mạnh yêu cầu nâng cao giá trị trong nước ở các ngành mũi nhọn như năng lượng.

Bài 2: Doanh nghiệp vượt "chướng ngại vật" trên hành trình xanh

Có thể bạn quan tâm

Đào tạo an ninh mạng tại CyRadar giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng thủ.

Tăng năng lực phòng vệ của doanh nghiệp

Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam nhưng cũng kéo theo những rủi ro an ninh mạng phức tạp. Khi dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, khả năng bảo vệ hệ thống và thông tin không còn là vấn đề kỹ thuật mà trở thành năng lực phòng vệ quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp.

Hoạt động nghiên cứu tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Lọc, Hóa dầu (Viện Hóa học công nghiệp Việt Nam).

Đầu tư hạ tầng nghiên cứu cho công nghệ chiến lược

Phát triển hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia là một trong những giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57-NQ/TW. Thực trạng lạc hậu về công nghệ đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổ chức lại hạ tầng nghiên cứu theo hướng tập trung, đồng bộ và hiệu quả.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố Đà Nẵng đấu tranh tội phạm trên không gian mạng. (Ảnh: Công Vinh)

Nâng cao ý thức làm chủ, bảo vệ không gian mạng

Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định chủ trương của Đảng về bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới, khi nhấn mạnh yêu cầu: Tự chủ chiến lược, có năng lực kiểm soát rủi ro, có thể chế vững, có trật tự xã hội ổn định, có sự hội nhập quốc tế sâu rộng...

UAV được thử nghiệm phun thuốc cho cây cà-phê tại xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên.

Cơ chế sandbox đã sang giai đoạn triển khai thực tế

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, bên cạnh chuẩn bị cấp phép mô hình thử nghiệm có kiểm soát đầu tiên về phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) tại tỉnh Điện Biên, một số địa phương, doanh nghiệp cũng bày tỏ quan tâm đến việc triển khai thử nghiệm mô hình sandbox.

Định vị vị thế Việt Nam trên bản đồ sở hữu trí tuệ toàn cầu

Định vị vị thế Việt Nam trên bản đồ sở hữu trí tuệ toàn cầu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, sở hữu trí tuệ ngày càng khẳng định vai trò là một trụ cột quan trọng của nền kinh tế tri thức. Những năm qua, Việt Nam đã chủ động hoàn thiện thể chế, từng bước xây dựng hệ thống sở hữu trí tuệ tương thích với chuẩn mực quốc tế và đạt được nhiều kết quả tích cực.

Bảo đảm pháp lý khi chuyển chất xám trí tuệ thành dòng vốn trên thị trường

Bảo đảm pháp lý khi chuyển chất xám trí tuệ thành dòng vốn trên thị trường

Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 được thông qua cho thấy những vấn đề pháp lý sở hữu trí tuệ đã được điều chỉnh gần và sát thực tiễn hiện nay. Trong đó, việc định giá tài sản sở hữu trí tuệ làm tài sản bảo đảm đang là nội dung thu hút sự quan tâm của đông đảo dư luận, nhất là với giới khởi nghiệp liên quan đổi mới sáng tạo.

Các sản phẩm của Hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ dược liệu Yên Sơn (thành phố Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình) tăng mạnh về số lượng bán ra thị trường nhờ thực hiện truy xuất nguồn gốc. (Ảnh: Hà An)

Hạ tầng số nông nghiệp và môi trường

Việc nhanh chóng xây dựng hạ tầng số cho ngành nông nghiệp và môi trường không chỉ để đáp ứng các điều kiện cần của thị trường mà còn là cơ sở cho quá trình chuẩn hóa kỹ thuật, quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và nâng cao chất lượng cuộc sống của con người.