Trong phiên họp thường kỳ của Chính phủ ngày 4/5, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đánh giá cao nỗ lực của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) trong việc điều hành chính sách tiền tệ, đặc biệt là chỉ đạo hệ thống ngân hàng giảm lãi suất cho vay thời gian qua. Tuy vậy, ông nhấn mạnh rằng các giải pháp trong thời gian tới cần mang lại hiệu quả rõ rệt và thực chất hơn, nhất là đối với lãi suất cho vay.
Tiến thoái lưỡng nan
Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu điều hành chính sách theo hướng giữ lãi suất cho vay ở mức thấp nhất có thể, ưu tiên dòng tín dụng cho khu vực sản xuất, kinh doanh. Hệ thống ngân hàng cần chia sẻ nhiều hơn với nền kinh tế, không chỉ ở định hướng mà bằng các điều chỉnh cụ thể trong hoạt động kinh doanh.
Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh trách nhiệm của NHNN trong việc hỗ trợ thu hẹp chênh lệch giữa lãi suất huy động và cho vay, qua đó tạo dư địa giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp. Trước đó, Thống đốc Phạm Đức Ấn cho biết, cơ quan điều hành đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm giữ mặt bằng lãi suất ở mức hợp lý, đồng thời yêu cầu các tổ chức tín dụng kịp thời điều chỉnh theo diễn biến thị trường.
Cũng theo Thống đốc, xu hướng lãi suất chung là sẽ giảm và có sự chia sẻ giữa ngân hàng với doanh nghiệp. Việc duy trì lãi suất ở mức “vừa phải” không chỉ nhằm bảo đảm cân đối nguồn vốn trong nước mà còn góp phần ổn định thị trường ngoại hối. Trong bối cảnh lãi suất VND thấp, người dân và doanh nghiệp có thể chuyển sang nắm giữ USD. Do đó, việc điều hành lãi suất phải gắn chặt với mục tiêu ổn định tiền tệ.
Tính đến nay, đã có 42 ngân hàng điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi niêm yết, với mức giảm khoảng 0,1-0,5 điểm %/năm, chủ yếu áp dụng cho các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên. Tuy nhiên, mặt bằng lãi suất huy động được dự báo khó giảm sâu.
Theo báo cáo tình hình kinh tế-xã hội quý I/2026 của Cục Thống kê và Bộ Tài chính, đến ngày 24/3/2026, tổng phương tiện thanh toán tăng 1,04% so cuối năm 2025, thấp hơn mức tăng 1,89% cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, tín dụng toàn nền kinh tế tăng 2,15%, gần tương đương mức 2,28% của cùng kỳ 2025.
Nếu tín dụng được xem là điểm sáng, thì huy động vốn lại trở thành “nút thắt” của hệ thống. Huy động vốn của các tổ chức tín dụng chỉ tăng 0,44%, thấp hơn nhiều so mức 1,23% cùng kỳ năm trước, khiến khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng và huy động ngày càng nới rộng.
Sự chênh lệch này đang buộc các ngân hàng, đặc biệt là nhóm quy mô vừa và nhỏ - vốn chịu áp lực thanh khoản lớn, phải bước vào cuộc đua lãi suất. Hệ quả là chi phí vốn gia tăng, đồng thời tạo sức ép lan tỏa lên mặt bằng lãi suất cho vay trong nửa đầu năm 2026.
Mới đây, Công ty CP Xếp hạng Tín nhiệm đầu tư Việt Nam (VIS Rating) cũng cho biết, lãi suất vay mua nhà bình quân năm 2026 được dự báo sẽ cao hơn 3-4 điểm % so cùng kỳ do lãi suất huy động tăng và tín dụng bất động sản thắt chặt. Giá bán và số lượng giao dịch dự kiến sẽ giảm trong năm nay, từ đó thúc đẩy các chủ đầu tư chuyển hướng sang phân khúc giá thấp hơn.
Báo cáo tình hình doanh nghiệp quý I/2026 của Hiệp hội Doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (HUBA) gửi UBND thành phố cho thấy, gần 48% số doanh nghiệp xem lãi vay là khó khăn lớn, chỉ đứng sau chi phí nguyên liệu đầu vào. Theo HUBA, mặt bằng lãi suất hiện phổ biến trên 8,5%/năm; riêng một số lĩnh vực như bất động sản có thể lên tới 14-15%/năm.
Từ góc nhìn doanh nghiệp, mức lãi suất khoảng 5-7%/năm được xem là ngưỡng có thể chấp nhận để duy trì hoạt động ổn định.
Thước đo mới của NHNN cũng khó thay đổi cục diện
NHNN đang lấy ý kiến Thông tư thay thế Thông tư 22/2019/TT-NHNN với một thay đổi đáng chú ý trong cách tính tỷ lệ dư nợ cho vay. Chỉ số LDR (tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi) được thay bằng khái niệm cập nhật hơn là CDR (tỷ lệ dư nợ cấp tín dụng trên vốn huy động). Dù trần vẫn giữ ở mức 85%, nhưng cách tính đã có điều chỉnh đáng kể về cấu phần.
Cụ thể, NHNN đề xuất cho phép tính 20% tiền gửi của Kho bạc Nhà nước vào nguồn vốn huy động. Trước đó, lộ trình loại dần khoản tiền gửi này, từ mức 50% lên tới 100% vào năm 2026, đã tạo áp lực thanh khoản, đặc biệt với các ngân hàng quốc doanh vốn nắm giữ lượng lớn tiền gửi từ Kho bạc.
Việc điều chỉnh lần này được xem là một bước nới lỏng tương đối, giúp các ngân hàng như BIDV, VietinBank hay Vietcombank cải thiện thanh khoản mà không cần tăng mạnh huy động vốn.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, công thức mới lại không còn tính tiền gửi liên ngân hàng vào nguồn vốn huy động. Điều này đồng nghĩa những ngân hàng phụ thuộc nhiều vào thị trường liên ngân hàng, chủ yếu là khối tư nhân, có thể chịu thêm áp lực trong việc cân đối vốn.
Theo một chuyên gia chứng khoán, thay đổi trong cách tính CDR có thể tạo ra tác động trái chiều giữa các nhóm ngân hàng. Khối quốc doanh được giảm áp lực thanh khoản nhờ phần tiền gửi Kho bạc Nhà nước được tính vào nguồn vốn huy động, trong khi nhóm ngân hàng phụ thuộc vốn liên ngân hàng sẽ phải chịu áp lực cân đối vốn lớn hơn.
Tựu trung lại, bài toán lãi suất không chỉ là câu chuyện chi phí vốn của riêng doanh nghiệp, mà còn phản ánh “nhiệt độ” của toàn bộ nền kinh tế. Khi chi phí tài chính được neo ở mức hợp lý, dòng vốn sẽ được khơi thông, tạo dư địa cho sản xuất mở rộng và thị trường vận hành năng động hơn. Ngược lại, một mặt bằng lãi suất cao kéo dài không chỉ bào mòn sức chống chịu của doanh nghiệp, mà còn làm chậm lại nhịp phục hồi chung.
