Điểm nổi bật của Nghị định là điều chỉnh tăng mức lương tối thiểu vùng với tỷ lệ bình quân khoảng 7,2% so với năm 2025. Mức tăng dao động từ 250.000 đồng đến 350.000 đồng/tháng tùy theo từng vùng địa lý. Bên cạnh mức lương tháng, mức lương tối thiểu giờ cũng tăng tương ứng nhằm bảo vệ quyền lợi cho nhóm lao động làm việc không trọn thời gian, lao động thời vụ - một nhóm đang ngày càng gia tăng trong nền kinh tế Gig (kinh tế linh hoạt).
Mặc dù chủ trương tăng lương là đúng đắn và nhân văn, nhưng quá trình triển khai thực tế dự báo sẽ gặp một số “điểm nghẽn”. Theo Sở Nội vụ tỉnh Đồng Nai, điều chỉnh lương tối thiểu vùng tạo ra hiệu ứng tăng chi phí kép: Chi phí trực tiếp (quỹ lương) tăng thêm 7-10%; chi phí gián tiếp như các loại bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp, phí công đoàn cũng tăng tương ứng. Đối với các doanh nghiệp SME có biên lợi nhuận mỏng (chỉ từ 5% đến 10%), chi phí nhân công tăng có thể “ăn mòn” lợi nhuận, ảnh hưởng đến dòng tiền hoạt động. Nguy cơ một số doanh nghiệp phải thu hẹp quy mô sản xuất, giảm giờ làm hoặc thậm chí cắt giảm nhân sự để cân đối tài chính là hiện hữu. Đây là bài toán đánh đổi giữa “tăng lương” và “giữ việc làm”.
Bên cạnh đó, bài toán “nén thang lương” và xung đột nội bộ là vấn đề kỹ thuật phức tạp trong quản trị tiền lương. Khi mức sàn (lương tối thiểu) được nâng lên, nếu doanh nghiệp không có ngân sách để nâng đồng loạt các bậc lương, khoảng cách thu nhập giữa lao động mới và lao động cũ sẽ bị thu hẹp đáng kể và có thể tạo ra tâm lý so bì, cảm giác bất công ở nhóm lao động lâu năm, nhóm lao động nòng cốt, dẫn đến động lực làm việc giảm sút hoặc tranh chấp lao động tập thể đòi điều chỉnh lại toàn bộ thang bảng lương. Giải quyết bài toán này đòi hỏi doanh nghiệp phải có nguồn lực tài chính dự phòng lớn.
Thực hiện mức lương tối thiểu vùng theo Nghị định 293 là một phép thử lớn về năng lực quản trị và trách nhiệm xã hội của cộng đồng doanh nghiệp, đòi hỏi sự chủ động, linh hoạt và phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa “ba nhà”: Nhà nước (kiến tạo hành lang pháp lý, giám sát công bằng)-doanh nghiệp (thực thi trách nhiệm, sẻ chia lợi ích)-người lao động (đồng hành, nỗ lực nâng cao năng suất).
Sở Nội vụ các tỉnh, thành phố cần khẩn trương chủ trì, phối hợp tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật về xây dựng thang bảng lương theo Nghị định 293; hướng dẫn doanh nghiệp cách tính toán, chuyển đổi xếp lương sao cho bảo đảm tính tuân thủ pháp luật nhưng vẫn giữ được sự công bằng nội bộ.
Thực tế, nhiều trăn trở của người lao động không xuất phát từ việc doanh nghiệp không tăng lương mà do cách thức thông báo và giải thích thiếu minh bạch; cơ chế đối thoại định kỳ hình thức, chưa thật sự lắng nghe tâm tư nguyện vọng của người lao động. Vì vậy, cần khuyến khích doanh nghiệp trực tiếp giải trình phương án tăng lương, công khai tình hình tài chính (ở mức độ cho phép) để người lao động chia sẻ và đồng thuận. Công đoàn cơ sở phát huy vai trò cầu nối, chủ động thương lượng đưa các điều khoản có lợi cho người lao động vào thỏa ước lao động tập thể nhưng cũng phải gắn việc tăng lương với cam kết tăng năng suất lao động từ phía công nhân...
Các cơ quan hữu quan cần tăng cường thanh tra đột xuất các doanh nghiệp có lịch sử vi phạm hoặc có dấu hiệu nợ lương, trốn đóng bảo hiểm. Áp dụng chế tài xử phạt nghiêm minh hành vi trả lương thấp hơn mức tối thiểu vùng, đồng thời bảo vệ tối đa quyền lợi của người lao động về các chế độ làm thêm giờ, làm đêm nhằm răn đe doanh nghiệp lợi dụng việc tăng lương cơ bản để cắt giảm các khoản này.
