Gói bánh chưng, gìn giữ hồn Tết Việt

Gói bánh chưng, gìn giữ hồn Tết Việt

Dường như với bất kỳ người con đất Việt nào, dù đang ở bất cứ nơi đâu, hình ảnh nồi bánh chưng thơm mùi lá dong đặt trên bếp lửa đỏ rực ấm áp, xua tan giá lạnh mùa đông đã trở thành hình ảnh quen thuộc mỗi độ Tết đến Xuân về.

Tục gói bánh chưng là một phần quan trọng trong văn hóa Tết của người Việt Nam, thể hiện truyền thống và lòng biết ơn đối với tổ tiên. Mỗi gia đình thường gói bánh chưng vào dịp Tết để dâng lên bàn thờ tổ tiên, thể hiện sự đoàn viên và gắn kết gia đình.

Đây là nét văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam, được lưu truyền từ thời vua Hùng đến tận ngày nay, là một trong nhiều nét đẹp của nền văn hóa lúa nước.

ndo_br_goibanh2.jpg
Gia đình anh chị Nguyễn Công-Nguyễn Hiền (Hà Nội) quây quần gói bánh chưng đón Tết Bính Ngọ 2026.

Không chỉ đơn thuần là một nồi bánh, đó còn là hương vị tuổi thơ, là sự đầm ấm sum họp gia đình, là hương vị quê hương, là nét đẹp văn hóa truyền thống tự ngàn đời và đầy tự hào của dân tộc Việt Nam ta, là sợi chỉ vô hình mỏng manh mà bền chắc để dù bước chân khỏi lũy tre làng hay vươn mình ra thế giới, đi bất cứ đâu, mỗi người vẫn luôn hướng về quê hương đất nước.

Tương truyền, tục gói bánh chưng, bánh dày tồn tại ở nước ta từ thời đại Vua Hùng và là một trong những giá trị truyền thống trường tồn với thời gian, đi cùng năm tháng lịch sử của dân tộc.

ndo_br_goibanhchung3.jpg
Gói bánh chưng là dịp để những người đàn ông trong gia đình cũng được thể hiện khả năng bếp núc.

Theo truyền thuyết “Bánh chưng, bánh dày”, vào đời Hùng Vương thứ VI, nhân dịp giỗ Tổ, vua Hùng triệu tập các quan Lang (các con của nhà vua) đến và truyền rằng: vị quan Lang nào tìm được món lễ vật dâng lên tổ tiên hợp ý với nhà vua sẽ được nhà vua nhường ngôi.

Không thể theo các vị quan Lang khác lên rừng, xuống biển tìm châu ngọc và các sản vật quý để làm lễ vật dâng lên nhà vua, người con trai thứ 18 tên là Lang Liêu là người nghèo khó nhất trong số các vị quan Lang nhưng tính tình hiền hậu, lối sống đạo hạnh, hiếu thảo với cha mẹ, đã dùng những nông sản thường ngày gồm gạo nếp, đỗ xanh, thịt lợn và lá dong để làm ra hai loại bánh chưng và bánh dày tượng trưng cho trời và đất làm lễ vật dâng vua.

ndo_br_goibanh3.jpg
Công đoạn xếp bánh vào nồi rồi chuẩn bị luộc bánh cũng phải được thực hiện rất cẩn thận.

Lễ vật của Lang Liêu rất hợp ý vua Hùng và vua Hùng đã truyền ngôi cho Lang Liêu. Từ đó, bánh chưng, bánh dày trở thành lễ vật linh thiêng trong nghi thức thờ cúng tổ tiên, thể hiện tấm lòng uống nước nhớ nguồn đối với ông cha, là món ăn không thể thiếu của người dân Việt Nam những ngày Tết.

Các nhà văn hóa cùng các nhà nghiên cứu lịch sử lý giải, bánh chưng và bánh dày tượng trưng cho triết lý vuông-tròn của người Việt nói riêng và triết lý âm-dương nói chung.

nguyenlieu.png

Cùng với truyền thuyết xa xưa ấy, chiếc bánh chưng, bánh dày gói ghém trong đó cả một nền văn minh nông nghiệp lúa nước, chứa đựng giá trị văn hóa và tâm linh sâu sắc.

Mỗi chiếc bánh chưng được gói ghém tỉ mỉ, với các nguyên liệu tượng trưng cho sự trù phú của thiên nhiên: gạo nếp dẻo thơm, đậu xanh béo bùi, thịt lợn đậm đà. Ngày nay, người ta còn dùng cốm thay gạo nếp để làm nên những chiếc bánh chưng cốm mang vị thơm và ngậy đặc trưng của cốm.

goibanh4.jpg
Đôi khi, người ta dùng cốm thay gạo nếp để làm ra những chiếc bánh chưng cốm, mang lại cảm giác mới mẻ cho chiếc bánh truyền thống.

Khi bánh được dâng lên bàn thờ tổ tiên vào ngày Tết, đó là lời tri ân sâu sắc đối với công ơn sinh thành và dưỡng dục của tổ tiên, cha ông, cũng như lòng biết ơn đối với đất trời đã ban tặng mùa màng no ấm.

Phong tục truyền thống thờ cúng và thưởng thức bánh chưng ngày Tết của người Việt Nam vừa mang nét văn hóa tín ngưỡng tâm linh, vừa là tinh hoa ẩm thực, trí tuệ của người Việt Nam.

Ngày nay, khi đất nước ngày càng phát triển, nhịp sống hiện đại ngày càng bận rộn và gấp gáp, việc gói bánh chưng đã trở thành một dịch vụ kinh doanh đắt hàng khi nhiều gia đình chọn mua thay vì tự gói bánh ăn Tết. Tuy nhiên, cũng có không ít người coi việc gói bánh chưng như một hoạt động trải nghiệm thú vị. Tự gói bánh chưng giống như một dịp sum họp các thành viên trong gia đình, thậm chí còn khiến người ta hào hứng hơn cả những bữa tiệc, liên hoan cuối năm.

goibanh.png

Với nhiều thế hệ, chiếc bánh chưng là niềm hân hoan của ngày Tết sum họp, đoàn tụ. Những chiếc bánh đẹp, dày dặn, vuông thành sắc cạnh được dành riêng để bày bàn thờ cúng ông bà tổ tiên, bánh nhỏ gói riêng cho trẻ con như món quà đầu năm. Chia sẻ với phóng viên Báo Nhân Dân, ông Lưu Quang Vinh, Tổ dân phố 12 Nhân Mỹ, phường Từ Liêm, Hà Nội cho biết, đã thành thông lệ, năm nào gia đình cũng gói bánh chưng trước Tết. “Thường, nhà chúng tôi sẽ bắt đầu gói bánh từ 26-27 Tết, lúc này, ông bà cha mẹ anh em quây quần bên nhau, mỗi người phụ một tay để làm nên những cái bánh thật đẹp, thật ngon dâng lên ông bà tổ tiên trong ngày đoàn tụ sum vầy”, ông Vinh nói.

Cùng chung tâm sự, hai vợ chồng Nguyễn Công-Nguyễn Hiền, Khu chung cư Quốc hội Xuân Phương, Hà Nội chia sẻ thêm, cứ tầm 28-29 Tết là cả gia đình lại quây quần, tập hợp để cùng gói bánh chưng. “Khi đó, không khí trong nhà rộn ràng, tấp nập và mới thật sự cảm giác Tết cận kề. Thêm niềm vui ngồi canh nồi bánh chưng bên bếp củi, vùi thêm vài củ khoai nướng, tranh thủ làm thêm mẻ thịt nướng hun khói, thật không còn gì tuyệt vời hơn”, chị Nguyễn Hiền vui mừng kể.

Có thể bạn quan tâm

“Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp”

“Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp”

Từ ngôi làng nhỏ bé bên sông Đuống, tranh Đông Hồ đã chính thức được thế giới công nhận những giá trị độc đáo của mình. Dòng tranh Tết “Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong”, sau nhiều năm âm thầm vượt qua những khó khăn của cuộc sống, của thị trường, đã trở lại rực rỡ.

Xuân về giữa trùng khơi Trường Sa

Xuân về giữa trùng khơi Trường Sa

Mỗi khi Tết đến, xuân về, khi đất liền rộn ràng trong sắc đào hồng, mai vàng, thì giữa Biển Đông mênh mông, quần đảo Trường Sa cũng bước vào mùa xuân theo một nhịp riêng.

Ảnh: THÀNH ĐẠT

Về quê ăn Tết

Đã nhiều năm nay, từ khi bước qua tuổi sáu mươi, tôi thường về quê ăn Tết sớm. Năm nay cũng vậy, khi những cơn gió mùa Đông Bắc đầu tiên tràn đến, tôi đã thu xếp về quê ăn Tết. Tôi thèm cái không khí, cái hương vị, cái hồn cốt Tết quê.

Kênh nhà Lê đoạn qua tỉnh Nghệ An có chiều dài 128 km.

Sống cùng đất và nước

Đó là vào năm 1988, trong chuyến đi vào Nghệ An cùng với nhà văn Sơn Tùng và họa sĩ Lê Lam, hai bậc văn nhân nghệ sĩ từng trải đã chỉ cho tôi thấy dòng sông đào lịch sử, tuyến vận tải đường thủy đầu tiên của nước Việt, đó là Kênh nhà Lê.

Minh họa: Nguyễn Minh

Hương bánh chưng bếp củi

Có những mùi hương để nhớ. Chúng lặng lẽ đi cùng ta qua năm tháng, như phần ký ức không thể gọi tên. Với tôi - kẻ sinh ra và lớn lên giữa phố thị - đó là mùi khói củi bảng lảng trong sương chiều giáp Tết, quấn quýt trên mái ngói nâu trầm quê vợ tôi.

Người thuyền trưởng giữ vai trò đặc biệt quan trọng; mỗi quyết định không chỉ điều khiển con tàu mà còn thể hiện bản lĩnh, trách nhiệm và hình ảnh Tổ quốc giữa biển khơi.

Những người canh giữ mùa xuân

Mỗi dịp Tết đến, khi nhiều gia đình sum vầy bên mâm cơm đoàn tụ, có những con người lặng lẽ lên đường làm nhiệm vụ ở những nơi xa xôi: ngoài khơi, trên những điểm cao lộng gió, hay giữa những cánh rừng sâu. 

Minh họa: NGUYỄN NGHĨA CƯƠNG

Vẫn tay gầy cùng tôi bày mâm ngũ quả

Chiều cuối năm, nắng mỏng chiếu xiên qua tán cau ở hiên tây, rải chút vàng nhè nhẹ xuống sân gạch. Tôi tỉ mỉ biện bày mâm ngũ quả trong khoảng vắng lặng của ngôi nhà. 

Nụ cười Y Đẻ.

Người Rơ Măm, trong những hồi sinh

Trở lại Mo Rai, tôi nhận thấy luồng sinh khí mới, khi mà sự hồi sinh đã thành sức vươn lên mạnh mẽ. Mái nhà rông làng Le vươn cao trên nền trời xanh Tây Nguyên, khẳng định sự hiện diện tự tin và kiêu hãnh của bà con dân tộc Rơ Măm, tộc người từng đứng trước nguy cơ tuyệt chủng nhiều năm trước.

Suối nguồn Tây Nguyên

Suối nguồn Tây Nguyên

Từ bao đời nay, người Mạ, Cơ Ho, Ê Đê, M’Nông, Gia Rai, Ba Na... trên vùng đất đại ngàn Tây Nguyên luôn chọn đất lập làng gần những dòng nước mát lành.

Đại sứ Pháp và Tết Việt Nam

Đại sứ Pháp và Tết Việt Nam

Lần thứ ba đón Tết cổ truyền tại Việt Nam, Đại sứ Pháp Olivier Brochet đã có những chia sẻ và trải nghiệm thú vị về dịp lễ lớn của người Việt.

[Podcast] Hương Tết từ nồi bánh chưng xanh

[Podcast] Hương Tết từ nồi bánh chưng xanh

Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đang đến rất gần. Trong nhịp sống rộn ràng chuẩn bị đón xuân, với người Việt, nồi bánh chưng xanh vẫn luôn là biểu tượng thiêng liêng của Tết cổ truyền - nơi hội tụ hương vị quê hương, ký ức sum vầy và những giá trị văn hóa được gìn giữ qua bao thế hệ.

Đông đảo cán bộ, nhân viên người Việt và người Campuchia của Công ty Metfone tham gia hoạt động cùng nhau gói bánh chưng ngày Tết. (Ảnh: HUY VŨ)

Lan tỏa văn hóa dân tộc Việt qua phong tục ngày Tết

Đã thành truyền thống, hằng năm, cứ mỗi dịp chuẩn bị đón Tết cổ truyền Việt Nam, nhiều doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia lại tổ chức liên hoan đón Xuân cùng các hoạt động chung như gói bánh chưng hay nấu các món ăn mang đậm hương vị quê nhà, góp phần lan tỏa văn hóa Việt trong cộng đồng cũng như tới bạn bè Campuchia.

Nối dòng di sản

Nối dòng di sản

Không phải ngẫu nhiên mà Việt Nam có tới 4 cái tên được UNESCO vinh danh Di sản thế giới chỉ trong năm 2025. Không phải ngẫu nhiên mà dải đất hình chữ S được Giải thưởng Du lịch Thế giới 2025 lần thứ 6 xướng tên “Điểm đến di sản hàng đầu thế giới” và lần thứ 3 giữ vị trí “Điểm đến Di sản hàng đầu châu Á”.

Tổng Bí thư gặp mặt đoàn kiều bào tiêu biểu về tham dự chương trình Xuân Quê hương 2026. (Ảnh: Đăng Khoa)

Xuân Quê hương 2026 - Khơi dậy niềm tự hào của những người con xa xứ trước vận hội mới của đất nước

Xuân Quê hương 2026 khơi dậy niềm tự hào và trách nhiệm của những người con xa xứ trước vận hội mới của đất nước. Với định hướng chiến lược từ Đại hội XIV của Đảng và sự gắn kết giữa trong nước cùng cộng đồng kiều bào, khát vọng xây dựng Việt Nam hùng cường, thịnh vượng đang trở thành hành động chung.

“Hạt ngọc” đâu chỉ của trời

“Hạt ngọc” đâu chỉ của trời

Giữa những cánh đồng lúa–tôm đang vào vụ thu hoạch ở An Giang, niềm vui no ấm hiện rõ trên gương mặt người nông dân. “Hạt ngọc” năm nay chắc, mẩy, thơm - không chỉ nhờ trời đất ưu ái, mà còn nhờ sự bền bỉ của bàn tay lao động và khối óc sáng tạo.

Thanh âm gọi Tết

Thanh âm gọi Tết

Tiếng bánh xe và âm thanh buổi chợ sớm nay dậy lên trong lòng tôi một nỗi nhớ. Ngày xưa cứ gần Tết là tiếng gà lại râm ran khắp cái xóm nhỏ khiến tôi nôn nao không ngủ được, chỉ mong trời mau sáng để được đi chợ.

Nhớ xôi ngon Hà Nội

Nhớ xôi ngon Hà Nội

Gốc gác của xôi truyền thống là xôi trắng, chỉ là gạo nếp thổi chín. Sau này, đỗ xanh, đỗ đen, sen, lạc, vừng… gấc, dừa… được thêm vào, tạo nên sự đa dạng của các món xôi thơm ngon.

Tình người trong sóng dữ

Tình người trong sóng dữ

Dưới những dòng nước phẳng lặng vẫn luôn ẩn chứa những nỗi đau thắt. Đội cứu hộ cứu nạn 116 đã chứng kiến quá nhiều nỗi đau của các gia đình mất người thân. Công việc của họ, phần lớn lại là đi tìm những người không còn cơ hội trở về.

[Podcast] Giữ trọn hồn Việt qua tục cúng Tất niên

[Podcast] Giữ trọn hồn Việt qua tục cúng Tất niên

Tục cúng Tất niên là nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt, diễn ra vào ngày cuối cùng của năm âm lịch (29 hoặc 30 Tết). Nghi lễ nhằm tổng kết năm cũ, dọn dẹp bàn thờ, mời gia tiên về ăn Tết và cầu mong năm mới bình an, thịnh vượng.

Bản lĩnh nước Nam vươn mình hội nhập

Bản lĩnh nước Nam vươn mình hội nhập

Trong buổi giao thời đầu thế kỷ XX, khi trật tự cũ sụp đổ mà con đường mới chưa hình thành rõ ràng, nhiều bậc trí giả nước Nam đã cùng chung một thao thức: Dân tộc này phải dựa vào đâu để tồn tại và vươn lên? Câu trả lời trước hết ở con người, ở quốc hồn, ở sĩ khí và ý thức dân tộc.

80 năm - Cuộc hành trình bất tử

80 năm - Cuộc hành trình bất tử

80 năm là cả một đời người nhưng chỉ là một cái chớp mắt trong dòng chảy mênh mông của lịch sử. Trong 80 năm ấy, non sông đất nước ta đã trải qua những biến động kinh thiên động địa mà không phải nước nào cũng phải gánh chịu.

Lối vào làng Yên Thái xưa nổi tiếng với nghề làm giấy dó.

Cung xuân chếnh choàng tơ sen

Trước thập niên 90, phố Thụy Khuê có đường tàu điện khá dài (3,3km) chạy lượn ngoằn ngoèo theo dòng sông Tô Lịch cũ xuống tận chợ Bưởi. Nhà thơ Phan Vũ đã từng viết: “Toa xe điện lên đèn/Người soát vé áo bành tô sờn rách/Lanh canh/Lanh canh/Ai xuống Bờ Hồ!/Ai đi Mơ!/Ai lên Bưởi!”.

Tơ vàng óng ánh ai hong giữa làng

Tơ vàng óng ánh ai hong giữa làng

“Hỡi cô thắt dải lưng xanh/Có về Nam Định với anh thì về/Nam Định có bến đò Chè/Có nghề dệt lụa, có nghề ươm tơ”. Theo câu ca xưa, tôi xuôi đường tìm về làng Cổ Chất, xã Phương Định, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định cũ (nay là xã Ninh Giang, tỉnh Ninh Bình).

Học sinh tham quan triển lãm ảnh “Rạng rỡ tên Người” nhân dịp kỷ niệm 135 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh do Báo Nhân Dân tổ chức. (Ảnh: KHIẾU MINH)

Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân

Từ sự đúc rút kinh nghiệm trong nước và các nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Có sự ủng hộ, đồng lòng của lực lượng dân chúng, việc to tát mấy, khó khăn mấy làm cũng được. Không có, thì việc gì làm cũng không xong.