Tết cổ truyền - Di sản văn hóa tinh thần quan trọng của văn hóa Việt Nam

Tết Nguyên đán – “Tết Cả” trong tâm thức người Việt là thời khắc linh thiêng chuyển giao năm cũ, năm mới. Đây là điểm hội tụ sâu đậm nhất của bản sắc dân tộc.

Thứ Ba, ngày 17/02/2026 - 10:00

Các bạn trẻ mặc áo dài truyền thống trong chương trình "Tết Việt - Tết phố". (Ảnh: VGP)

Trong dòng chảy hiện đại với nhiều đổi thay, việc gìn giữ và phát huy những giá trị tốt đẹp của Tết cổ truyền càng trở nên có ý nghĩa, không chỉ để tri ân quá khứ mà còn để định vị mình trong tương lai. Nhân dịp đầu xuân, phóng viên đã có cuộc trao đổi với nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vỹ về ý nghĩa của Tết và trách nhiệm bảo tồn những giá trị thiêng liêng ấy trong đời sống hôm nay.

Phóng viên: Là người luôn đau đáu với việc gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, nhân dịp đầu năm mới, xin ông có thể chia sẻ đôi điều về ý nghĩa của ngày Tết cổ truyền?

Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vỹ: Tết Nguyên đán, dân ta gọi là Tết Cả. Cụ Phan Kế Bính viết từ đầu thế kỷ XX rằng "Tết này ăn to hơn cả các Tết trong một năm". Đứng về góc độ quan sát văn hóa, có thể coi đây là một Di sản văn hóa tinh thần quan trọng số 1 trong tổng thể văn hóa Việt Nam. Giá trị văn hóa nó có thể khẳng định tổng quát qua các mặt:

Về thời gian, nó nối kết quá khứ, hiện tại và tương lai trong dòng chảy bất tận. Tết là thời điểm kết thúc một chu trình thời gian và hướng tới một chu trình mới.

Về không gian, Tết rộn ràng khắp mọi vùng miền của quốc gia - dân tộc Việt Nam mà không một hình thức lễ hội cổ truyền nào sánh kịp. Sự lan tỏa của nó vừa là kết quả, vừa là động lực suốt quá trình dựng nước và giữ nước.

Về chủ thể, Tết dành cho tất cả mọi người dẫu là ở chân trời nào, kể cả những người tạm thời mất quyền công dân. Họ bình đẳng trước Tết, trước tuổi.

Với những giá trị đó, chúng ta vui mừng thấy văn hóa Tết vẫn tồn tại và ngày càng rộn ràng hơn, chu đáo hơn so với thời chiến tranh và hậu chiến gian khổ. Đặc biệt sau đổi mới 1986, sự phục hồi kinh tế, sự phát triển xã hội làm cho điều kiện lo Tết, ăn Tết, vui Tết ngày càng thuận lợi hơn.

Các giá trị truyền thống được chú trọng hơn, cái mà một thời gian, có muốn cũng không thể. Bản sắc văn hóa được thấu hiểu hơn và quá trình bảo tồn phát triển cũng khởi sắc hơn. Tất nhiên, trong vận động sẽ có những thử nghiệm, những sự lạ, nhưng dòng sông lễ hội Tết vẫn tuôn chảy. Bản sắc văn hóa ngày càng phát lộ và lan tỏa trong đời sống hiện tại. Không những không phai nhạt mà có nhiều điều kiện để phục hồi.

Phóng viên: Theo ông việc giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống nói chung và nhất là trong ngày Tết cổ truyền có ý nghĩa như thế nào?

Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vỹ: Với văn hóa Tết, việc bảo tồn bản sắc văn hóa gắn liền với việc thấu hiểu để xác định giá trị cần bảo tồn, gắn liền với việc phát huy và phát triển theo các giá trị đó, gắn liền với việc quảng bá, lan toả Tết trong cộng đồng và trên thế giới. Uống nước nhớ nguồn, cố kết cộng đồng, từ thiện ái hữu... khi được tích tụ rồi bùng phát là minh chứng cho tinh thần quốc gia-dân tộc.

Trên thế giới, tình yêu nước là không giống nhau. Chính mức độ tích tụ khác nhau tạo nên bản sắc. Ở đây không chỉ dừng lại ở chỗ "có" và "không" đơn giản. Việc giữ gìn bản sắc đó, trong văn hóa Tết góp phần định nghĩa chúng ta là ai trong thế giới vạn biến này, góp phần ổn định nền tảng trong sự vận động tương lai. Tết là một dịp mà các thế hệ ông bà, cha mẹ truyền lại cho con cháu những giá trị sống, giá trị ứng xử mẫu mực để sống và kỳ vọng vào hạnh phúc, sự an lành và nhân văn trong tương lai.

Phóng viên: Vậy theo ông, cần phải làm thế nào để người trẻ hôm nay trân trọng, có ý thức giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc không chỉ trong ngày Tết cổ truyền hay các lễ hội đầu xuân năm mới?

Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vỹ: Cái cần đầu tiên là giúp đỡ, trao truyền ý thức cho tất cả mọi người rằng: hôm nay sẽ là truyền thống của ngày mai. Cũng như các giá trị tốt đẹp mà chúng ta đang thừa hưởng là của tổ tiên quá khứ để lại. Đó là của hồi môn quý giá, bền vững đã nâng đỡ tinh thần của chúng ta. Văn hóa là vận động bất tận, mỗi thế hệ là một lát cắt, một thời điểm trong quá trình đó. Không chỉ gìn giữ và bảo tồn những giá trị Tết tốt đẹp, mà trên nền tảng đó, cần sáng tạo và tạo giá trị cho tương lai. Những gì chân-thiện-mỹ sẽ lưu lại với thời gian.

Phóng viên: Xin cảm ơn những chia sẻ của nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vỹ. Kính chúc ông một năm mới dồi dào sức khỏe, vạn sự như ý!

PHONG ĐIỆP