Tính đến ngày 31/7, đã có 24 ngân hàng công bố kết quả kinh doanh quý II và sáu tháng đầu năm 2025. Trong số này, có nhiều ngân hàng báo lãi vượt 10.000 tỷ đồng. Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) tạm thời dẫn đầu về lợi nhuận với mức 15.500 tỷ đồng, theo sát là Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) với 15.200 tỷ đồng.
Lợi nhuận vẫn chủ yếu đến từ tăng trưởng tín dụng
Cũng góp mặt trong “câu lạc bộ” chục nghìn tỷ, Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank) ghi nhận mức lãi 15.135 tỷ đồng; Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) ghi nhận mức lãi hơn 11.200 tỷ đồng. Bên cạnh đó, Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) cũng báo lãi cao với 10.690 tỷ đồng, Ngân hàng TMCP Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh (HDBank) đạt mức lợi nhuận 10.068 tỷ đồng.
Ở nhóm ngân hàng có quy mô nhỏ hơn, nhiều đơn vị vẫn đạt lợi nhuận ấn tượng trong sáu tháng đầu năm như Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), Ngân hàng TMCP Lộc Phát Việt Nam (LPBank), Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank) vượt 4.100 tỷ đồng... Tính đến ngày 30/6/2025, tín dụng toàn hệ thống đã tăng gần 10% so với cuối năm 2024, cao gấp 2,5 lần mức tăng cùng kỳ năm ngoái. Nhiều ngân hàng ghi nhận tốc độ tăng trưởng tín dụng ấn tượng, như MB tăng 12,5%, Kienlongbank tăng 13,2% với dư nợ cho vay đạt hơn 69.547 tỷ đồng, còn Ngân hàng TMCP Quốc dân (NCB) đạt gần 86.835 tỷ đồng dư nợ, tăng 22% so với cùng kỳ và hoàn thành 90,4% kế hoạch cả năm.
Theo dự báo cả năm 2025 của Công ty chứng khoán Vietcap, lợi nhuận sau thuế hợp nhất toàn ngành ngân hàng sẽ tăng khoảng 13,8%. Động lực đến từ tăng trưởng tín dụng mạnh mẽ giúp thu nhập lãi thuần (NII) tăng 12,1%, trong khi thu nhập ngoài lãi (NOII) được kỳ vọng tăng 6,5% nhờ đẩy mạnh thu hồi nợ xấu đã xóa, trong bối cảnh thị trường bất động sản dần phục hồi.
Chi phí hoạt động cũng được kiểm soát chặt chẽ nhằm hỗ trợ lợi nhuận. Theo dự báo, chi phí vận hành toàn ngành chỉ tăng 7,6%, do các ngân hàng tiếp tục tinh giản bộ máy, tiết giảm nhân sự và đẩy mạnh số hóa để tối ưu hiệu quả. Chi phí dự phòng dự kiến chỉ tăng nhẹ 1,8%, khi chất lượng tài sản được kỳ vọng giữ ổn định và chi phí tín dụng giảm dần so với mức cao của giai đoạn 2023-2024.
Trong khi các ngân hàng liên tục báo lãi lớn nhờ tín dụng tăng trưởng mạnh, một khảo sát do Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) thực hiện trên 30.530 doanh nghiệp trong quý II/2024 cho thấy, tiếp cận vốn vẫn là nút thắt lớn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Có tới 47% số doanh nghiệp mong muốn được giảm thêm lãi suất vay, 29% đề nghị nới lỏng điều kiện và thủ tục vay vốn.
Ông Lại Đức Dũng, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thực phẩm VISAFO cho biết, lãi suất hiện vẫn ở mức cao so với khả năng chịu đựng của doanh nghiệp, bởi biên lợi nhuận trong nhiều lĩnh vực đang ở mức rất thấp. Không ít doanh nghiệp buộc phải vay ngắn hạn để tận dụng lãi suất thấp nhưng lại dùng vốn đó cho các kế hoạch đầu tư trung và dài hạn, dẫn tới vòng xoáy mất cân đối dòng tiền.
Tương tự, ông Nguyễn Văn Mạnh, Tổng Giám đốc Công ty CP Xây dựng và Thương mại Nhà Hà Nội cũng cho biết, dù đã có tài sản bảo đảm, suốt hơn 10 năm qua doanh nghiệp vẫn không thể vay vốn ngân hàng. Để duy trì hoạt động, công ty phải dựa vào nguồn vốn tự có, kết hợp vay mượn từ bên ngoài và liên kết với đối tác để chia sẻ nguồn lực và lợi nhuận.
Sự chia sẻ của ngân hàng chưa tương xứng
Nói về hoạt động kinh doanh của các ngân hàng trong nửa năm qua, ông Nguyễn Quang Ngọc, Phó Trưởng ban Chính sách tín dụng Agribank, cho biết các ngân hàng đang chủ động xây dựng kịch bản cấp tín dụng, tập trung phân bổ vốn vào các lĩnh vực sản xuất, xuất khẩu, công nghệ và nông nghiệp, đồng thời siết chặt kiểm soát rủi ro để bảo đảm hiệu quả tín dụng.
Một yếu tố khác đang góp phần thúc đẩy tăng trưởng lợi nhuận của ngành ngân hàng là tiến trình xử lý nợ xấu có nhiều chuyển biến tích cực. Quốc hội chính thức luật hóa Nghị quyết 42 thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các tổ chức tín dụng đã tạo nền tảng pháp lý rõ ràng và vững chắc hơn, giúp các ngân hàng đẩy nhanh việc xử lý tài sản bảo đảm và thu hồi nợ. Tỷ lệ nợ xấu được kéo giảm, đồng thời chi phí dự phòng rủi ro cũng dần được tiết giảm.
Các chuyên gia lại cho rằng, tín dụng có tăng nhưng dòng tiền lại chưa được phân bổ đồng đều giữa các ngành, các loại hình doanh nghiệp. Dòng tiền chủ yếu tập trung vào các doanh nghiệp lớn, các tập đoàn có nền tảng tài chính mạnh hoặc các dự án bất động sản quy mô. Lãi suất dù đã được điều chỉnh giảm, song chỉ mang tính thời điểm và giới hạn trong một số lĩnh vực ưu tiên.
Điều này khiến không ít doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, dù có nhu cầu và tiềm năng, vẫn khó tiếp cận nguồn vốn ngân hàng. Ngay cả với người dân, sự quan tâm đến các gói vay cũng không nhiều. Một số ngân hàng liên tục tung ra chương trình ưu đãi cho người trẻ mua căn nhà đầu tiên với lãi suất chỉ 4 - 5%, thời gian áp dụng ngắn và điều kiện chưa thật sự phù hợp khiến nhu cầu vay không tăng như kỳ vọng.
Tại nhiều hội nghị của ngành ngân hàng, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định, đây là lĩnh vực giữ vai trò then chốt trong việc ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng. Trên tinh thần đó, người đứng đầu Chính phủ liên tục nhấn mạnh yêu cầu các tổ chức tín dụng tiếp tục tiết giảm chi phí, chấp nhận hy sinh một phần lợi nhuận để tạo dư địa giảm lãi suất cho vay, qua đó hỗ trợ nền kinh tế đạt mục tiêu tăng trưởng hơn 8% trong năm nay và hướng tới tốc độ hai con số trong giai đoạn tới.
Để thực hiện định hướng này, nhiều chuyên gia cho rằng, hệ thống ngân hàng cần chủ động thiết kế các sản phẩm tín dụng chuyên biệt, phù hợp hơn với nhu cầu và đặc thù của doanh nghiệp. Thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp, các ngân hàng nên phát triển các khoản vay tín chấp dựa trên dòng tiền kinh doanh, hợp đồng đầu ra hoặc tài sản hình thành từ vốn vay.
Đồng thời, cần mở rộng mô hình đánh giá tín dụng dựa trên dữ liệu giao dịch thực tế, rút ngắn quy trình thẩm định và phê duyệt hồ sơ, từ đó tăng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp và người dân.
Đưa ra góc nhìn khác, PGS, TS Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế cho rằng, Ngân hàng Nhà nước đã sử dụng gần như tối đa dư địa chính sách để giảm chi phí vốn, trong khi các ngân hàng thương mại cũng rất muốn đẩy tín dụng ra nền kinh tế. Hơn 70% lợi nhuận của ngân hàng đến từ hoạt động cho vay và nhiều tổ chức tín dụng hiện vẫn còn dư địa tăng trưởng tín dụng lớn.
Tuy nhiên, là đơn vị kinh doanh tiền tệ, ngân hàng buộc phải cân bằng giữa mục tiêu sinh lợi và yêu cầu kiểm soát rủi ro. Thực tế cho thấy, có không ít doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững mạnh, không cần vốn nhưng vẫn được ngân hàng chào mời vay. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp khác cố tình thổi phồng hiệu quả phương án kinh doanh, hoặc lập dự án kém khả thi nhằm tìm cách tiếp cận nguồn vốn, dẫn đến việc bị từ chối.
Do đó, muốn cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng, bản thân doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị, tăng tính minh bạch và xây dựng các phương án kinh doanh thật sự khả thi. Vì vậy, không nên nhìn nhận rào cản vốn chỉ qua lăng kính thủ tục hay lãi suất, cốt lõi vẫn là sức khỏe nội tại của doanh nghiệp.
Ngoài khó khăn về vốn, nhiều doanh nghiệp còn gặp trở ngại trong khâu giải phóng mặt bằng, chi phí nguyên vật liệu leo thang, hay sức mua thị trường sụt giảm. Nếu những điểm nghẽn này được tháo gỡ đồng bộ, khả năng triển khai phương án kinh doanh sẽ được cải thiện, từ đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tiếp cận tín dụng ngân hàng.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính khẳng định: “Ngân hàng là doanh nghiệp, kinh doanh phải có lãi nhưng ngoài lợi nhuận, cần mang lại lợi ích chung cho đất nước”.
