Cuộc đối đầu giữa Quân đội Sudan (SAF) và Lực lượng Hỗ trợ nhanh (RSF) bùng nổ vào tháng 4/2023 đã đẩy Sudan vào vòng xoáy bạo lực và khủng hoảng nhân đạo chưa từng có trong lịch sử hiện đại của đất nước này. Sau 1.000 ngày giao tranh, Sudan đã trở thành tâm điểm của cuộc khủng hoảng di cư lớn nhất thế giới, với khoảng 13,6 triệu người phải rời bỏ nhà cửa, trong đó có hơn 4,3 triệu người chạy nạn sang các nước láng giềng. Ngoài ra, hơn 21 triệu người, tương đương 45% dân số Sudan, đang sống trong tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. Ước tính 33,7 triệu người ở Sudan cần viện trợ nhân đạo do những hạn chế nghiêm trọng về khả năng tiếp cận và nguồn tài trợ bị cắt giảm do bạo lực hoành hành trong những năm qua.
Một nghìn ngày xung đột ở Sudan đã đẩy hệ thống y tế nước này đến bờ vực sụp đổ, hơn 20 triệu người cần hỗ trợ y tế. Dưới sức ép của bệnh tật, nạn đói và thiếu khả năng tiếp cận các dịch vụ cơ bản, người dân Sudan phải đối mặt tình trạng tàn khốc khi hệ thống y tế bị tàn phá do các cuộc tấn công ngày càng nguy hiểm vào các cơ sở chăm sóc sức khỏe, tình trạng di dời hàng loạt, thiếu vật tư thiết yếu, thiếu hụt nhân viên y tế và kinh phí.
Mặc dù Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và các đối tác đã nỗ lực không ngừng để phục hồi các dịch vụ y tế trên khắp Sudan, nhưng hơn một phần ba cơ sở y tế (37%) ở quốc gia châu Phi vẫn không thể hoạt động, khiến hàng triệu người bị tước đoạt các dịch vụ y tế thiết yếu.
Dù các nỗ lực trung gian liên tục được thúc đẩy nhằm tìm lối thoát cho cuộc khủng hoảng Sudan nhưng thế bế tắc chính trị và quân sự trên thực địa hầu như không thay đổi. Phía SAF kiên quyết không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận chính trị nào khi RSF chưa rút khỏi các thành phố và khu dân cư đang chiếm giữ. Trong suốt năm 2025, tình hình ở quốc gia châu Phi này tiếp tục xấu đi khi các phe phái đối địch bất đồng về việc sáp nhập lực lượng bán quân sự vào quân đội quốc gia. Quốc gia giàu dầu mỏ và vàng, với những vùng đất nông nghiệp rộng lớn này bị đẩy vào cuộc chiến “huynh đệ tương tàn” đẫm máu. Nhiều tổ chức quốc tế đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng các nhóm vũ trang ở Sudan liên tiếp tiến hành các vụ tàn sát dân thường.
Trước những diễn biến đáng lo ngại và thảm kịch nhân đạo xảy ra mỗi ngày ở Sudan có nguy cơ làm gia tăng bất ổn ở khu vực, các bên trung gian đang nỗ lực thúc đẩy ngừng bắn, tuân thủ luật nhân đạo quốc tế và duy trì đối thoại. Liên hợp quốc và các tổ chức nhân đạo quốc tế kêu gọi tăng cường hỗ trợ, ưu tiên bảo vệ dân thường và mở rộng hành lang nhân đạo đến những khu vực khó tiếp cận ở Sudan. Trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao khu vực được đẩy mạnh, Liên minh châu Phi (AU) khẩn thiết kêu gọi thiết lập hành lang an toàn, bảo đảm việc tiếp cận nhân đạo không bị cản trở và thực thi ngay một lệnh ngừng bắn nhân đạo để cứu sống hàng triệu sinh mạng. Cộng đồng quốc tế ủng hộ một tiến trình chuyển tiếp do người Sudan dẫn dắt, hướng tới một chính phủ dân sự độc lập theo nguyện vọng của người dân và coi đây là nền tảng duy nhất cho hòa bình cũng như ổn định lâu dài.
Bị chia cắt và chiến tranh tàn phá, Sudan đứng đầu danh sách "10 cuộc khủng hoảng hàng đầu mà thế giới không thể lãng quên trong năm 2026". Các chuyên gia cảnh báo, nếu không có giải pháp chính trị bền vững, Sudan có nguy cơ rơi vào vòng xoáy khủng hoảng kéo dài và không thể phục hồi. Các tổ chức khu vực và quốc tế nhấn mạnh vai trò trung tâm của đối thoại do người Sudan làm chủ trong giai đoạn chuyển tiếp, hướng tới đồng thuận quốc gia về quản trị và thống nhất đất nước trong một khuôn khổ hiến pháp duy nhất; đồng thời kêu gọi tổ chức các cuộc bầu cử tự do, công bằng với sự giám sát quốc tế. Sudan cần một tiến trình hòa bình mang tính bao trùm, gắn với công lý chuyển tiếp, hòa giải dân tộc. Đây là điều kiện then chốt để đạt được hòa bình lâu dài và ngăn chặn nguy cơ tái diễn bạo lực ở quốc gia Đông Phi.
