Doanh nghiệp vẫn khát vốn
Đối với một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất và lắp ráp máy phát điện công suất lớn như Công ty CP Sáng Ban Mai, mỗi điểm phần trăm của lãi suất vay vốn đều liên quan trực tiếp đến sự sống còn của doanh nghiệp. Hiện công ty sở hữu quy mô doanh thu khoảng 200-250 tỷ đồng mỗi năm, cùng kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 1 triệu USD và lực lượng lao động lên tới hàng trăm người. Thêm vào đó, với đặc thù một ngành nghề có biên lời nhuận mỏng, bài toán tối ưu hóa chi phí càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Theo chia sẻ của ông Trần Thành Trọng, Tổng Giám đốc Công ty CP Sáng Ban Mai, biên lợi nhuận gộp của doanh nghiệp sản xuất máy phát điện chỉ đạt khoảng 15-17%. Trong khi đó chu kỳ mỗi dự án thường kéo dài nhiều năm khiến chi phí vốn bị đẩy lên cao. “Nếu lãi suất vay vượt 10%/năm, lợi nhuận của doanh nghiệp gần như bị bào mòn hoàn toàn. Chính vì vậy, đưa mặt bằng lãi suất cho vay giảm xuống dưới ngưỡng 10%/năm là điều kiện tiên quyết để những doanh nghiệp có tài chính duy trì nhịp độ sản xuất hiện tại cũng như tự tin mở rộng hoạt động trong tương lai”, ông Trọng nói.
Nhiều doanh nghiệp đang đối diện với việc không thể tiếp cận nguồn vốn tín dụng vì hàng loạt rào cản. Ông Trịnh Văn Hải, Chủ tịch Hội đồng quản trị Khu công nghiệp Hải Sơn cho biết, đối với các doanh nghiệp, nguồn vốn đến kịp thời có thể giúp duy trì đơn hàng, bảo đảm việc làm và mở rộng thị trường. Tuy nhiên khả năng tiếp cận tín dụng vẫn rất khó khăn. Nguyên nhân, vướng mắc về tài sản bảo đảm và hồ sơ đất đai. Một số doanh nghiệp cần gia hạn thời hạn sử dụng đất, hoàn thiện hồ sơ tài sản hoặc chờ hướng dẫn về quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất thuê trả tiền hằng năm. Những vấn đề này khiến ngân hàng phải thận trọng khi xem xét nhận tài sản bảo đảm.
Theo ông Nguyễn Văn Toàn Cơ, Chủ tịch Hội Tư vấn, đầu tư và phát triển Doanh nghiệp số nhỏ và vừa Thành phố Hồ Chí Minh, trong quá trình chuyển đổi số và tham gia nền kinh tế số, doanh nghiệp cần tiếp cận nguồn vốn phù hợp với phương thức kinh doanh mới. Tuy nhiên hiện nay vẫn còn bốn vấn đề đáng quan tâm. Nhiều doanh nghiệp sở hữu phần mềm, tài sản trí tuệ và năng lực công nghệ nhưng gặp khó khăn khi sử dụng những tài sản này làm cơ sở vay vốn. Dữ liệu về đơn hàng, hóa đơn và dòng tiền trên các nền tảng số chưa được khai thác đầy đủ để phục vụ việc đánh giá năng lực tín dụng.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp có hợp đồng hoặc đơn hàng vẫn khó huy động vốn để triển khai, ảnh hưởng đến khả năng duy trì hoạt động và thực hiện cam kết với đối tác. Cơ chế bảo đảm tín dụng cần được hoàn thiện để hỗ trợ hiệu quả hơn cho các doanh nghiệp có tài sản bảo đảm chưa đáp ứng yêu cầu của ngân hàng.
Tổng giám đốc một doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao cho biết, doanh nghiệp thường trả tiền thuê đất hằng năm. Tài sản của doanh nghiệp chủ yếu là cây trồng, hệ thống nhà màng, nhà lưới và các công trình phục vụ sản xuất. Trong khi đó, tiêu chí tài sản bảo đảm của nhiều ngân hàng thường ưu tiên đất trả tiền một lần, có nhà cửa và công trình xây dựng.
Ông Nguyễn Văn Toàn Cơ cho biết: “Chúng tôi đã gặp hàng nghìn doanh nghiệp, trong đó có các doanh nghiệp sản xuất ứng dụng công nghệ cao. Nhiều doanh nghiệp đầu tư nhà màng, nhà lưới, nhà kính với giá trị lên đến hàng tỷ đồng, nhưng những tài sản này hiện hầu như không có giá trị mấy trong việc làm tài sản thế chấp”.
Tháo gỡ điểm nghẽn tiếp cận vốn
Để khắc phục những điểm nghẽn, nỗ lực không chỉ đến từ một phía. Ông Hoàng Việt Hùng, Tổng Giám đốc Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) cho biết, cộng đồng doanh nghiệp nên tiếp tục nâng cao tính minh bạch trong hoạt động tài chính, chuẩn hóa dữ liệu và hồ sơ, xây dựng phương án đầu tư khả thi... Ngân hàng cam kết đồng hành bằng các giải pháp phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của từng doanh nghiệp. Nền tảng quan trọng nhất để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn bền vững vẫn là năng lực tài chính, tính minh bạch và hiệu quả hoạt động kinh doanh.
Theo ông Trần Hoài Nam, Phó Tổng giám đốc Ngân hàng thương mại cổ phần Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh (HDBank), đối với tài sản bảo đảm là bất động sản, ngân hàng không áp dụng việc giảm lập tức hạn mức tín dụng mỗi khi giá trị tài sản sụt giảm. Việc điều chỉnh này đòi hỏi thời gian xem xét kỹ lưỡng dựa trên tình hình hoạt động, phương án kinh doanh cùng khả năng trả nợ thực tế của doanh nghiệp. Đồng thời nó cũng phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn hệ thống. Trong những trường hợp phù hợp, ngân hàng sẵn sàng xem xét điều chỉnh giá trị tài sản bảo đảm và phương án tín dụng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh ổn định.
Liên quan đến lĩnh vực nông nghiệp, trước những khó khăn trong công tác định giá đất nông nghiệp và tài sản bảo đảm, HDBank đang nghiên cứu các phương án định giá bám sát thực tế hơn. Ngân hàng sẽ xem xét việc tham khảo giá trị giao dịch trên thị trường tự do, song vẫn bảo đảm tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật và đáp ứng các yêu cầu về quản trị rủi ro.
Ông Trịnh Văn Hải, Chủ tịch Hội đồng quản trị Khu công nghiệp Hải Sơn khuyến nghị, để tiếp cận được vốn tín dụng dễ dàng thì các doanh nghiệp cần chủ động hoàn thiện hồ sơ pháp lý tài sản ngay từ đầu. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần tháo gỡ các vướng mắc về pháp lý nhà xưởng và thủ tục liên quan. Có như vậy các cơ quan chuyên môn mới có thể hỗ trợ hướng dẫn và ngân hàng phối hợp xác định rõ tài sản đủ điều kiện nhận bảo đảm.
“Việc minh bạch tài chính là vấn đề doanh nghiệp cần chủ động cải thiện, trong đó báo cáo tài chính phải phản ánh đúng tình hình hoạt động, dòng tiền rõ ràng và công tác kế toán bám sát thực tế kinh doanh để ngân hàng có đủ cơ sở đánh giá khả năng trả nợ, tránh tình trạng nhu cầu vốn và hoạt động sản xuất là có thật nhưng hồ sơ pháp lý và thông tin tài chính chưa đầy đủ khiến ngân hàng khó đưa ra quyết định tín dụng”, ông Hải nhấn mạnh.
Theo ông Trần Thành Trọng, doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) có nhu cầu vốn rất lớn nhưng hạn chế về tài sản thế chấp, do đó không chỉ cần vay tiền mà còn cần các công cụ bảo lãnh hợp đồng để triển khai dự án. Ngân hàng nên đánh giá dựa trên dòng tiền, hợp đồng khả thi và uy tín thay vì quá phụ thuộc vào bất động sản. Cùng với đó, tổ chức tín dụng cần bảo đảm tính ổn định chính sách khi thay đổi lãnh đạo chi nhánh, tránh để doanh nghiệp tốn 6-12 tháng chuyển ngân hàng, gây nhiều rủi ro và chi phí cho doanh nghiệp. Ông Trần Thành Trọng cũng đề nghị ngành ngân hàng phối hợp cơ quan tư pháp cắt giảm hồ sơ giấy, số hóa toàn diện thủ tục vay và đăng ký giao dịch bảo đảm.
“Mặt khác, trong huy động vốn, các doanh nghiệp cần chủ động kết hợp nhiều nguồn vốn với hình thức khác nhau, tùy theo đặc thù của từng dự án và phù hợp với quy định pháp luật. Việc kết hợp nguồn vốn ngân hàng với các nguồn vốn khác sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong quá trình triển khai dự án”, ông Trọng nói.
