Giá các mặt hàng bình ổn, lạm phát cơ bản được kiểm soát. Một kết quả ấn tượng giữa những tiếng thở dài. Bộ phận không nhỏ người dân cho rằng mình đang phải vật lộn với sự tăng giá một số mặt hàng thiết yếu. Thậm chí có người khẳng định chỉ riêng mặt hàng lương thực, giá cả đã tăng không dưới 30% kể từ đầu năm. Chỉ số công bố và cảm nhận người dân không song hành. Liệu đây chỉ là một pha lệch dị biệt hay trục trặc trong phép tính của các bên?
Quay trở lại với ý nghĩa nguyên thủy của chỉ số CPI, đây là thước đo lạm phát. Nó được tính toán dựa trên giỏ hàng hóa tiêu chuẩn. Ở Việt Nam, giỏ hàng hóa quy định bởi 752 chủng loại hàng hóa khác nhau. Đây là những đại diện mang tính phổ quát nhưng lại thay đổi tùy vào tầng lớp người dùng và thời điểm tiêu dùng. Nhờ có thông số này, Chính phủ có công cụ để điều chỉnh chính sách về quản lý tiền tệ, tài khóa hiệu quả.
CPI tính toán bằng một công thức cố định trên giỏ hàng hóa lọc sẵn. Kết quả công bố và cảm nhận của người dân đều không sai. Chỉ trong tháng 8/2025, giá trứng từ 20.000 đồng/chục quả, đã tăng lên 30.000 đồng/chục quả. Mức lên giá 1.000 đồng tính trên 1 quả trứng là con số nhỏ. Nhưng nếu tính về giá cả thì mặt hàng này đã tăng hơn 30%.
Cảm nhận của người dân cũng có thể định lượng rõ ràng, chứ không phải chỉ là cảm giác mơ hồ như nhiều người nhìn nhận. Càng ở tầng lớp thu nhập thấp, cảm nhận khác biệt này càng trở nên rõ nét. Những mặt hàng thiết yếu như thực phẩm thường là đối tượng ưu tiên của tầng lớp này. Vô tình nhóm mặt hàng này những tháng đầu năm có sự biến động mạnh. Thêm vào đó, trong bối cảnh kinh tế có nhiều biến động, người dân thường quay về với nhu cầu thiết yếu, bỏ qua những nhu cầu không thật sự cần thiết. Rượu, bia, thuốc lá cũng nằm trong giỏ hàng tính CPI nhưng nhu cầu sụt giảm dẫn đến không biến động về giá. Tổng hòa của rất nhiều yếu tố dẫn đến chỉ số CPI khác xa với cảm nhận của người dân.
Nếu thiếu sự tin tưởng từ xã hội, con số thống kê mất đi ý nghĩa cơ bản. Rút ngắn khoảng cách từ chỉ số CPI cho đến cảm nhận của người dân mới thật sự là yếu tố mang tới sự ổn định. Con số thống kế không chỉ là những con số vô hồn. Ở trong đó nên đi kèm lý giải, phân tích nhóm hàng… phản ánh hơi thở cuộc sống. Chỉ khi nào chỉ số CPI và cảm nhận người dân gặp nhau, đó mới thật sự là nền tảng củng cố niềm tin xã hội.
