Đáp: Công nghệ Blockchain (chuỗi khối) là một hệ thống ghi chép dữ liệu theo cách phi tập trung, bảo mật cao. Blockchain hoạt động như một “cuốn sổ cái kỹ thuật số”, ai cũng có thể xem nhưng không ai có thể tùy tiện sửa đổi. Cách thức hoạt động của công nghệ này là thông tin giao dịch được lưu thành các khối dữ liệu (block), các khối này được liên kết với nhau bằng mã niêm phong, tạo thành một chuỗi (chain).
Mỗi khối sẽ có dữ liệu giao dịch (thí dụ ai gửi cho ai); thời điểm giao dịch và mã định danh duy nhất. Một khi dữ liệu đã được ghi vào Blockchain thì sẽ không bị sửa đổi hoặc xóa đi, nếu ai đó cố sửa một khối, toàn bộ chuỗi Blockchain sẽ phát hiện ra lỗi và bác bỏ thay đổi đó. Tính phi tập trung của công nghệ này thể hiện ở việc dữ liệu được sao chép và lưu trữ trên nhiều máy tính trong mạng lưới, giúp bảo đảm tính minh bạch và an toàn, thay vì chỉ lưu trên một máy chủ tập trung.
Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain Việt Nam mô tả: Hãy tưởng tượng Blockchain như một cuốn sổ cái dùng chung trong khu chợ. Mỗi người bán hàng đều có một bản sao của cuốn sổ này. Khi có giao dịch là ông A bán một món hàng cho bà B với mức giá cụ thể, tất cả mọi người trong chợ đều ghi lại thông tin đó vào sổ của họ. Khi sổ đầy một trang, mọi người cùng kiểm tra lại để bảo đảm không có sai sót, rồi mới chuyển sang trang mới - tương đương với việc tạo một khối (block) mới trong Blockchain. Nếu tất cả thông tin đều chính xác, trang sổ này sẽ được chốt lại và sao chép đồng nhất trên tất cả các sổ. Nếu ai đó cố tình sửa đổi thông tin trong sổ của mình, sự khác biệt sẽ bị phát hiện ngay lập tức vì các cuốn sổ khác không khớp với thay đổi đó.
Hỏi: Công nghệ Blockchain được đánh giá cao nhờ tính minh bạch, bảo mật và phi tập trung. Vậy, công nghệ này đang được ứng dụng như thế nào trong thực tế?
Đáp: Hiện nay, nhiều giao dịch tại Việt Nam vẫn phải thông qua trung gian như ngân hàng, công chứng viên hay cơ quan nhà nước, dẫn đến quy trình chậm trễ và tốn kém. Chẳng hạn, chuyển tiền liên ngân hàng có thể mất từ vài giờ đến vài ngày; giao dịch bất động sản cần công chứng, xác minh giấy tờ, kéo dài thời gian xử lý; việc quản lý tiền từ thiện đôi khi thiếu minh bạch, gây mất niềm tin trong cộng đồng... Blockchain, với khả năng ghi nhận giao dịch minh bạch và bảo mật, có thể là giải pháp giúp khắc phục những hạn chế này.
Công nghệ Blockchain đang dần được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực tại Việt Nam, đặc biệt trong giao dịch tài chính và hợp đồng thông minh.
Trong lĩnh vực tài chính, mặc dù tiền mã hóa hiện không được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công nhận là phương tiện thanh toán hợp pháp, nhưng việc sở hữu và giao dịch tiền mã hóa vẫn diễn ra trên các sàn giao dịch quốc tế hoặc nền tảng ngang hàng (P2P). Tuy nhiên, do chưa có khung pháp lý đầy đủ, những giao dịch này không được bảo vệ khi có tranh chấp. Một số ngân hàng Việt Nam đã thử nghiệm Blockchain nhằm nâng cao hiệu suất xử lý giao dịch và giảm rủi ro, bảo vệ khách hàng và bảo đảm an toàn tài chính.
Bên cạnh đó, hợp đồng thông minh là một ứng dụng quan trọng khác của Blockchain. Đây là các chương trình tự động thực thi khi các điều kiện được đáp ứng. Nếu áp dụng vào mua bán bất động sản, quá trình có thể diễn ra như sau: Người mua đặt cọc bằng tiền điện tử trên Blockchain, khi hồ sơ hợp lệ, hệ thống tự động chuyển tiền cho người bán và cập nhật quyền sở hữu ngay lập tức mà không cần công chứng viên. Một số doanh nghiệp tại Việt Nam đã thử nghiệm công nghệ này, tuy nhiên do pháp luật chưa công nhận hợp đồng thông minh, các giao dịch chính thức vẫn phải tuân theo quy trình truyền thống.
Gần đây có tình trạng một số tổ chức, cá nhân kêu gọi từ thiện bị nghi ngờ về tính minh bạch. Nếu ứng dụng Blockchain, tất cả giao dịch quyên góp đều hiển thị công khai, không ai có thể sửa đổi số liệu, giúp ngăn chặn gian lận. Tương tự, Blockchain có thể được dùng trong đấu thầu công để công khai giá trị hợp đồng, bảo đảm minh bạch, ngăn chặn tiêu cực trong mua sắm công.
Theo Tiến sĩ Đặng Minh Tuấn, Chủ tịch Liên minh Blockchain Việt Nam: “Blockchain là công nghệ có ý nghĩa vô cùng quan trọng vì nó bảo đảm được độ tin cậy của dữ liệu trong công cuộc chuyển đổi số, khi mọi công việc đều dựa trên dữ liệu. Blockchain có thể ứng dụng trong quản lý tài sản, xác minh danh tính, chống hàng giả, gian lận. Trong tương lai, khi Việt Nam ban hành các quy định rõ ràng hơn, công nghệ này có thể giúp nền kinh tế vận hành minh bạch, hiệu quả hơn. Với giá trị giao dịch tiền mã hóa trong năm 2024 khoảng 120 tỷ USD, Blockchain có thể đem lại cơ hội để Việt Nam trở thành trung tâm tài sản số trong khu vực và đóng góp tỷ trọng lớn trong nền kinh tế số”. Hiện, Dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số dự kiến trình Quốc hội khóa XV xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 9 đã nêu định nghĩa về công nghệ Blokchain và dành một chương cho tài sản số.
