Khi lịch sử được gọi tên bằng hành động
Điểm đến là Làng Hữu nghị Việt Nam - nơi chăm sóc các cựu chiến binh và các em nhỏ là nạn nhân chất độc da cam/dioxin. Với học sinh chuyên Sử, đây không chỉ là một hoạt động thiện nguyện, mà là không gian lịch sử sống, nơi quá khứ hiện diện trong từng phận người mang di chứng chiến tranh và nghị lực sống bền bỉ.
Trước chuyến đi, lớp 10 Sử 2 dành nhiều tuần để chuẩn bị. Điều đáng quý không nằm ở giá trị vật chất, mà ở cách các em gửi gắm lòng biết ơn. Trong những giờ nghỉ ngắn hay buổi tối sau học tập, học sinh quây quần đan hoa len, cắt ghép hoa vải, kiên nhẫn với kim chỉ và màu sắc. Mỗi bông hoa là một lời chúc thầm lặng, mộc mạc mà chân thành.
Cùng với đó là việc chuẩn bị quà Tết, nhu yếu phẩm, gây quỹ lì xì, với sự đồng hành chặt chẽ của phụ huynh và giáo viên, tạo nên nền tảng bền vững cho một hành trình giàu ý nghĩa giáo dục.
Chị Phan Thị Huyền Dung, Trưởng Ban đại diện cha mẹ học sinh lớp 10 Sử 2, cho biết phụ huynh mong chuyến đi không dừng ở trao quà. “Chúng tôi để các con tự làm nhiều nhất có thể. Chính những việc nhỏ ấy giúp các con hiểu tri ân là sự kiên nhẫn và trách nhiệm”, chị chia sẻ.
Làng Hữu nghị Việt Nam đón đoàn học sinh trong không khí ấm áp. Các em mang theo những phần trang trí nhỏ xinh tự tay làm từ nhiều ngày trước: hoa len, dây treo, thiệp chúc Tết. Không ồn ào, từng nhóm tỏa về các khu nhà, cẩn thận treo hoa, chỉnh lại khung cửa, lau sạch hiên nhà. Không gian vốn trầm lắng dần khoác lên sắc xuân giản dị. Đứng nắn nót lại một nhành hoa, học sinh Huyền Anh nói khẽ: “Tụi em muốn các bạn ở đây được đón Tết vui hơn”.
Sau phần trang trí, chương trình giao lưu văn nghệ diễn ra giản dị, ấm áp. Những tiết mục trong trẻo của học sinh lớp 10 Sử 2 hòa cùng phần biểu diễn mộc mạc của các em nhỏ tại Làng Hữu nghị Việt Nam đã để lại nhiều xúc động, bởi phía sau mỗi câu hát, động tác là nghị lực sống bền bỉ và khát vọng yêu thương được gửi gắm. Cùng với đó, tập thể lớp 10 Sử 2 trao tặng làng các nhu yếu phẩm như gạo, trứng, bánh, sữa, lì xì...
Theo cô Phạm Thị Tuyết Thanh, cán bộ trực ban Trung tâm Y tế Làng Hữu nghị Việt Nam, điều đáng quý nhất không chỉ nằm ở giá trị vật chất, mà ở sự hiện diện và lắng nghe, tiếp thêm động lực để các bác và các em nhỏ vượt qua mặc cảm, vững tin hơn trong cuộc sống.
Bài học tri ân từ những “nhân chứng sống”
Nếu phần đầu của hành trình là sự kết nối bằng hành động, thì những cuộc trò chuyện sau đó là điểm lắng sâu nhất. Các em học sinh được tham quan Nhà truyền thống của Làng Hữu nghị Việt Nam, lặng lẽ đi giữa những bức ảnh đen trắng, kỷ vật chiến tranh và những câu chuyện được kể trực tiếp bởi chính các cựu chiến binh đang sinh sống tại đây.
Bác Trần Minh Định, Đoàn trưởng Cựu chiến binh, thương binh, nạn nhân chất độc da cam tỉnh Tuyên Quang, chia sẻ về cuộc sống hôm nay nhiều hơn là quá khứ. Bác nói về những ngày điều dưỡng, về niềm vui giản dị khi có người trẻ ghé thăm, hỏi chuyện, ngồi lại thật lâu.
“Điều khiến chúng tôi ấm lòng không phải là được nhắc lại chiến tranh, mà là được coi như những người đang sống giữa các cháu”, bác Định nói.
Còn câu chuyện của bác Đào Dần, cựu chiến binh công binh từng bảo vệ tuyến đường 559 từ năm 1968, đưa học sinh trở lại những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Những địa danh quen thuộc trong sách giáo khoa như cao điểm 700, các “tay cua tay áo” hiểm yếu hiện lên qua ký ức của người từng đối mặt bom đạn để giữ mạch vận chuyển cho chiến trường miền nam.
“Nhiều đồng đội của chúng tôi đến nay vẫn nằm lại ở rừng sâu, núi cao. Nhưng thấy các cháu quan tâm đến cội nguồn, chúng tôi hiểu rằng sự hy sinh ấy không vô nghĩa”, bác Dần nghẹn giọng.
Không gian chợt lắng lại, nhiều học sinh cúi đầu, có em lặng lẽ lau nước mắt. Bất chợt, một học sinh chạy tới ôm chầm lấy bác, nghẹn ngào: “Ông giống ông nội của con quá!”. Khoảnh khắc ấy, lịch sử chạm tới người trẻ bằng cảm xúc chân thật nhất.
Tham gia buổi giao lưu, phụ huynh Nguyễn Mai Hương cho biết, đây là “tiết học lịch sử đặc biệt”, bởi khi được nghe trực tiếp từ nhân chứng sống, lịch sử không còn là kiến thức để thi cử mà trở thành điều các con phải suy ngẫm và cảm nhận bằng trái tim.
Cô Nguyễn Thị Hoan, giáo viên chủ nhiệm lớp 10 Sử 2 chia sẻ: “Giáo dục lòng biết ơn không nằm ở lời giảng, mà ở trải nghiệm. Khi chạm vào lịch sử bằng cảm xúc thật, các em tự hình thành trách nhiệm với cuộc sống hôm nay. Còn với tôi, đó là bài học quý nhất của nghề trồng người”.
Hành trình “Chạm 2026” khép lại, nhưng dư âm không chỉ là một chuyến đi, mà quan trọng hơn, các em đã được chạm vào lịch sử bằng sự lắng nghe, bằng rung động và bằng ý thức tiếp nối những giá trị đã được đánh đổi bằng cả tuổi xuân của thế hệ đi trước.
