Câu hỏi còn bỏ ngỏ về vị thế, vai trò của IAEA trong tình hình mới

Khóa họp lần thứ 69 Đại hội đồng Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đã khép lại, song những câu hỏi về vị thế, vai trò của IAEA trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, hay ranh giới mong manh giữa một thảm họa hạt nhân và giải pháp đột phá cho bài toán an ninh năng lượng, vẫn còn đang bỏ ngỏ.

Đại sứ Lê Vũ Thái Hoàng, Đại sứ Việt Nam tại Cộng hòa Áo, Trưởng Phái đoàn Thường trực của Việt Nam tại IAEA và các tổ chức quốc tế phát biểu tại Phiên toàn thể của Khóa họp lần thứ 69 Đại hội đồng IAEA. (Ảnh: Báo Nhân Dân)
Đại sứ Lê Vũ Thái Hoàng, Đại sứ Việt Nam tại Cộng hòa Áo, Trưởng Phái đoàn Thường trực của Việt Nam tại IAEA và các tổ chức quốc tế phát biểu tại Phiên toàn thể của Khóa họp lần thứ 69 Đại hội đồng IAEA. (Ảnh: Báo Nhân Dân)

Có sự góp mặt của hơn 2.000 quan chức cấp cao từ các nước, khóa họp năm nay của IAEA tại Vienna, Áo diễn ra giữa ngổn ngang thách thức toàn cầu như sự gia tăng mối đe dọa khủng bố, xung đột quân sự, đối đầu địa chính trị gay gắt… Hàng loạt vấn đề nóng như an ninh hạt nhân ở Ukraine, Trung Đông hay chương trình hạt nhân của Triều Tiên được tập trung thảo luận.

Hội nghị đã ghi nhận một số kết quả quan trọng, nổi bật là việc thông qua nghị quyết áp dụng các cơ chế giám sát hạt nhân tại Trung Đông. Nghị quyết này do Ai Cập soạn thảo, cho thấy nỗ lực của Cairo nhằm ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân ở “chảo lửa” Trung Đông - nơi đang chứng kiến những cuộc đối đầu quân sự gay gắt và tính toán chiến lược phức tạp của các bên liên quan. IAEA cũng thông qua nghị quyết về tăng cường hỗ trợ kỹ thuật cho Palestine.

Cộng đồng quốc tế đánh giá, IAEA đóng vai trò không thể thay thế trong việc bảo đảm khoa học và công nghệ hạt nhân phục vụ mục đích hòa bình. Tuy vậy, ngày càng xuất hiện nhiều ý kiến hoài nghi về sự lung lay của Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), cùng vai trò của IAEA trong tình hình mới. Câu hỏi đặt ra là, những yếu tố như ngân sách và quyền thanh sát hạt nhân bị giới hạn, các cuộc đối đầu về chính trị, quân sự… có làm suy yếu vai trò “người gác cổng” cho an ninh hạt nhân của IAEA hay không?

Thực tế đã cho thấy thế khó của IAEA trong bối cảnh hiện nay. Cơ quan này thừa nhận, việc giám sát các nhà máy điện hạt nhân ở Ukraine rất khó khăn do hành động quân sự giữa các bên xung đột. IAEA cũng cần khoảng 22 triệu euro để duy trì hoạt động bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân tại Ukraine đến năm 2026. Một thí dụ khác là câu chuyện với Iran. Cơ quan này từng bị Tehran cấm tiếp cận các cơ sở hạt nhân do không có lập trường hay hành động rõ ràng liên quan vụ Israel tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6/2025.

Dẫu vậy, IAEA vẫn đạt được nhiều thành tựu nổi bật trong ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân, đóng góp cho hòa bình. Phát biểu tại hội nghị ở Vienna, Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi khẳng định, IAEA đã và đang ứng phó hiệu quả các thách thức để hoàn thành sứ mệnh đặc biệt.

Một vấn đề được quan tâm khác là sự rình rập của “bóng ma” hạt nhân, trong bối cảnh mong muốn về một tương lai năng lượng sạch đang thôi thúc các nước phát triển điện hạt nhân. Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 29 Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP29) nhất trí rằng, thúc đẩy điện hạt nhân là chìa khóa cho chuyển đổi xanh và giảm ô nhiễm không khí. Theo dự báo của IAEA, công suất điện hạt nhân toàn cầu có thể tăng gấp 2,5 lần vào năm 2050. Hiện có 417 lò phản ứng hạt nhân đang hoạt động tại 31 quốc gia trên thế giới.

Tuy vậy, vẫn có ý kiến hoài nghi, dè dặt với giải pháp năng lượng này. Nỗi bất an về các thảm họa hạt nhân luôn tồn tại. Thảm họa Fukushima (Nhật Bản) hồi năm 2011 đã để lại bài học to lớn về việc phải nâng cao độ an toàn của các nhà máy điện hạt nhân, tính toán đến các rủi ro từ thảm họa thiên nhiên như sóng thần, động đất. Bên cạnh đó, Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI) cảnh báo, các quốc gia hạt nhân đang triển khai những chương trình “hiện đại hóa sâu rộng”, nâng cấp kho vũ khí hạt nhân. Đây là xu thế đáng lo ngại trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị toàn cầu gia tăng.

Với những câu hỏi còn bỏ ngỏ, bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân vẫn là vấn đề khiến dư luận trăn trở. Cộng đồng quốc tế kêu gọi sự hợp tác chặt chẽ, tinh thần trách nhiệm cao để củng cố lòng tin giữa các quốc gia, qua đó giảm dần những rủi ro về vấn đề hạt nhân.

Có thể bạn quan tâm

Quang cảnh Hội nghị lần thứ sáu của Liên minh châu Âu về hỗ trợ tương lai của Syria và khu vực được tổ chức tại Brussels, Bỉ, ngày 10/5/2022. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Khởi đầu mới của Syria khi nối lại hợp tác với EU, UAE

Những ngày qua, Syria đón nhận tin vui khi Liên minh châu Âu (EU), Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) cùng nhiều nước nối lại hợp tác, mở đường giúp quốc gia Trung Đông tái hòa nhập vào dòng chảy chung của khu vực và quốc tế sau nhiều thập niên chìm trong xung đột.

Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Busan, Hàn Quốc ngày 30/10/2025. (Ảnh: www.gov.cn)

Cơ hội thu hẹp khác biệt

Diễn ra vào thời điểm then chốt đối với mối quan hệ Mỹ-Trung Quốc, chuyến công du tới Bắc Kinh lần này của người đứng đầu Nhà trắng là cơ hội để hai bên thu hẹp khác biệt, mở cánh cửa hợp tác trong nhiều lĩnh vực giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Tổng thống Algeria Abdelmadjid Tebboune bắt tay Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại lễ ký kết diễn ra ở thủ đô Algiers, Algeria, ngày 27/8/2022. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Gác lại bất đồng, tăng cường đối thoại

Chuyến thăm của bà Rufo cũng đánh dấu sự kiện Đại sứ Pháp tại Algeria Stephane Romatet trở lại nhiệm sở sau khoảng 1 năm bị triệu hồi về nước trong giai đoạn căng thẳng ngoại giao song phương.

Thủ tướng Anh Keir Starmer (trái) cùng phu nhân tới điểm bỏ phiếu bầu cử Hội đồng địa phương tại London, ngày 7/5/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Phép thử giữa nhiệm kỳ ở Anh

Cuộc bầu cử địa phương giữa nhiệm kỳ năm 2026 ở Anh hôm 7/5 nhằm bầu ra hơn 5.000 ủy viên hội đồng tại 136 hội đồng, bao gồm tất cả 32 quận của London, 6 thị trưởng ở Anh, 129 thành viên Nghị viện Scotland và 96 thành viên Nghị viện xứ Wales.

Trụ sở của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Geneva, Thụy Sĩ. (Ảnh: Xinhua/Liu Qu)

Ngăn chặn nguy cơ lây lan virus Hanta

Tàu du lịch MV Hondius chở khoảng 150 hành khách được phát hiện là ổ dịch virus Hanta làm 3 người tử vong, đang gây tâm lý lo lắng cho cả châu Âu, châu Phi và Nam Mỹ, vốn là những nơi con tàu từng ghé qua.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng ở Washington, DC, Hoa Kỳ, ngày 5/5/2026. (Ảnh: Li Yuanqing/Xinhua)

Những động thái bất ngờ

Mỹ tuyên bố kết thúc chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, chuyển sang giai đoạn bảo đảm an toàn hàng hải và ổn định khu vực. Dù vẫn đe dọa có thể tấn công trở lại nhưng động thái bất ngờ này của Washington cũng đã mang tới tia hy vọng về khả năng mở cánh cửa hòa bình Trung Đông.

Quang cảnh làng Kumzar ở miền bắc Oman, gần eo biển Hormuz. (Ảnh: THX/TTXVN)

Đối thoại và hoài nghi giữa Mỹ và Iran

Mỹ và Iran tiếp tục phải “cân não” trong cuộc đối đầu căng thẳng hiện nay khi vừa phải theo đuổi đối thoại để tìm giải pháp chấm dứt xung đột, vừa duy trì sức mạnh răn đe làm đòn bẩy chiến lược trên bàn đàm phán.

Người tị nạn tại Tawila, Bắc Darfur, Sudan. (Ảnh: THX/TTXVN)

Gỡ khó để phát triển bền vững

Hơn 1.500 đại biểu đến từ 48 quốc gia vừa quy tụ tại “Diễn đàn Khu vực châu Phi về phát triển bền vững” với mục tiêu chung là tìm lời giải cho bài toán phát triển ở châu Phi.

Tiêm vaccine phòng ngừa Covid-19. (Ảnh: Báo Nhân Dân)

“Mảnh ghép cuối” của hiệp ước toàn cầu về đại dịch

Vòng đàm phán cuối cùng về hiệp ước toàn cầu ứng phó đại dịch đã khai mạc tại Thụy Sĩ. Đại diện hơn 190 quốc gia thành viên Tổ chức Y tế Thế giới bước vào giai đoạn nước rút, hướng tới trình Đại hội đồng Y tế Thế giới thông qua vào tháng 5. Tuy vậy, bất đồng về chia sẻ nguồn lực vẫn là nút thắt khó gỡ.

Một trạm xăng ở Dar es Salaam, Tanzania. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Vòng xoáy của bão giá năng lượng

Xung đột tại Trung Đông và tắc nghẽn Eo biển Hormuz khiến ngành hàng không thế giới chao đảo trong vòng xoáy của cơn bão giá nhiên liệu leo thang và nhu cầu đi lại suy giảm, thậm chí được dự báo sẽ còn kéo dài kể cả sau khi xung đột chấm dứt.

Quang cảnh một phiên họp Đại hội đồng Liên hợp quốc ở New York (Mỹ), ngày 23/9/2025. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Bước khởi đầu cho một hành trình dài

Trong lịch sử hơn 80 năm phát triển, Liên hợp quốc đã không ngừng khẳng định sức sống bền bỉ của chủ nghĩa đa phương, cùng vai trò là “ngọn hải đăng” soi lối cho nhân loại hướng tới hòa bình và hợp tác qua những giai đoạn sóng gió.

Tòa nhà Quốc hội Mỹ ở Washington, D.C. (Ảnh: THX/TTXVN)

Ngân sách dành cho ICE vượt qua trở ngại lớn tại Mỹ

Thượng viện Mỹ vừa thông qua dự luật ngân sách nhằm cấp kinh phí cho Cơ quan Thực thi di trú và Hải quan (ICE) cùng Lực lượng tuần tra biên giới trong 3 năm. Việc dự luật ngân sách dành cho ICE vượt qua cửa ải khó nhằn này khiến chính quyền Xứ Cờ hoa thở phào nhẹ nhõm trước sức ép lâu nay của đảng Dân chủ.

Những người di cư được giải cứu chờ lên bờ tại Marsaxlokk, Malta, tháng 4/2023. (Ảnh: Jonathan Borg/Xinhua)

Di cư toàn cầu: Cuộc khủng hoảng thầm lặng

Cuộc khủng hoảng nhân đạo âm thầm nhưng khốc liệt đang diễn ra trên các nẻo đường di cư. Theo báo cáo mới nhất từ Tổ chức Di cư quốc tế (IOM), khoảng 8.000 người đã thiệt mạng hoặc mất tích trên các tuyến đường di cư toàn cầu năm 2025.

Quang cảnh làng Kumzar ở miền bắc Oman, gần eo biển Hormuz. (Ảnh: THX/TTXVN)

Giải pháp toàn diện chấm dứt xung đột

Sau khi Iran tuyên bố Eo biển Hormuz hoàn toàn mở cửa trở lại, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Liban được công bố, thị trường dầu mỏ đã có những diễn biến tích cực. Tuy nhiên, dòng chảy thương mại toàn cầu hoàn toàn có thể gián đoạn nếu lệnh ngừng bắn mất hiệu lực. Cần có một giải pháp bền vững cho vấn đề này.