Câu hỏi còn bỏ ngỏ về vị thế, vai trò của IAEA trong tình hình mới

Khóa họp lần thứ 69 Đại hội đồng Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đã khép lại, song những câu hỏi về vị thế, vai trò của IAEA trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, hay ranh giới mong manh giữa một thảm họa hạt nhân và giải pháp đột phá cho bài toán an ninh năng lượng, vẫn còn đang bỏ ngỏ.

Đại sứ Lê Vũ Thái Hoàng, Đại sứ Việt Nam tại Cộng hòa Áo, Trưởng Phái đoàn Thường trực của Việt Nam tại IAEA và các tổ chức quốc tế phát biểu tại Phiên toàn thể của Khóa họp lần thứ 69 Đại hội đồng IAEA. (Ảnh: Báo Nhân Dân)
Đại sứ Lê Vũ Thái Hoàng, Đại sứ Việt Nam tại Cộng hòa Áo, Trưởng Phái đoàn Thường trực của Việt Nam tại IAEA và các tổ chức quốc tế phát biểu tại Phiên toàn thể của Khóa họp lần thứ 69 Đại hội đồng IAEA. (Ảnh: Báo Nhân Dân)

Có sự góp mặt của hơn 2.000 quan chức cấp cao từ các nước, khóa họp năm nay của IAEA tại Vienna, Áo diễn ra giữa ngổn ngang thách thức toàn cầu như sự gia tăng mối đe dọa khủng bố, xung đột quân sự, đối đầu địa chính trị gay gắt… Hàng loạt vấn đề nóng như an ninh hạt nhân ở Ukraine, Trung Đông hay chương trình hạt nhân của Triều Tiên được tập trung thảo luận.

Hội nghị đã ghi nhận một số kết quả quan trọng, nổi bật là việc thông qua nghị quyết áp dụng các cơ chế giám sát hạt nhân tại Trung Đông. Nghị quyết này do Ai Cập soạn thảo, cho thấy nỗ lực của Cairo nhằm ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân ở “chảo lửa” Trung Đông - nơi đang chứng kiến những cuộc đối đầu quân sự gay gắt và tính toán chiến lược phức tạp của các bên liên quan. IAEA cũng thông qua nghị quyết về tăng cường hỗ trợ kỹ thuật cho Palestine.

Cộng đồng quốc tế đánh giá, IAEA đóng vai trò không thể thay thế trong việc bảo đảm khoa học và công nghệ hạt nhân phục vụ mục đích hòa bình. Tuy vậy, ngày càng xuất hiện nhiều ý kiến hoài nghi về sự lung lay của Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), cùng vai trò của IAEA trong tình hình mới. Câu hỏi đặt ra là, những yếu tố như ngân sách và quyền thanh sát hạt nhân bị giới hạn, các cuộc đối đầu về chính trị, quân sự… có làm suy yếu vai trò “người gác cổng” cho an ninh hạt nhân của IAEA hay không?

Thực tế đã cho thấy thế khó của IAEA trong bối cảnh hiện nay. Cơ quan này thừa nhận, việc giám sát các nhà máy điện hạt nhân ở Ukraine rất khó khăn do hành động quân sự giữa các bên xung đột. IAEA cũng cần khoảng 22 triệu euro để duy trì hoạt động bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân tại Ukraine đến năm 2026. Một thí dụ khác là câu chuyện với Iran. Cơ quan này từng bị Tehran cấm tiếp cận các cơ sở hạt nhân do không có lập trường hay hành động rõ ràng liên quan vụ Israel tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6/2025.

Dẫu vậy, IAEA vẫn đạt được nhiều thành tựu nổi bật trong ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân, đóng góp cho hòa bình. Phát biểu tại hội nghị ở Vienna, Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi khẳng định, IAEA đã và đang ứng phó hiệu quả các thách thức để hoàn thành sứ mệnh đặc biệt.

Một vấn đề được quan tâm khác là sự rình rập của “bóng ma” hạt nhân, trong bối cảnh mong muốn về một tương lai năng lượng sạch đang thôi thúc các nước phát triển điện hạt nhân. Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 29 Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP29) nhất trí rằng, thúc đẩy điện hạt nhân là chìa khóa cho chuyển đổi xanh và giảm ô nhiễm không khí. Theo dự báo của IAEA, công suất điện hạt nhân toàn cầu có thể tăng gấp 2,5 lần vào năm 2050. Hiện có 417 lò phản ứng hạt nhân đang hoạt động tại 31 quốc gia trên thế giới.

Tuy vậy, vẫn có ý kiến hoài nghi, dè dặt với giải pháp năng lượng này. Nỗi bất an về các thảm họa hạt nhân luôn tồn tại. Thảm họa Fukushima (Nhật Bản) hồi năm 2011 đã để lại bài học to lớn về việc phải nâng cao độ an toàn của các nhà máy điện hạt nhân, tính toán đến các rủi ro từ thảm họa thiên nhiên như sóng thần, động đất. Bên cạnh đó, Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI) cảnh báo, các quốc gia hạt nhân đang triển khai những chương trình “hiện đại hóa sâu rộng”, nâng cấp kho vũ khí hạt nhân. Đây là xu thế đáng lo ngại trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị toàn cầu gia tăng.

Với những câu hỏi còn bỏ ngỏ, bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân vẫn là vấn đề khiến dư luận trăn trở. Cộng đồng quốc tế kêu gọi sự hợp tác chặt chẽ, tinh thần trách nhiệm cao để củng cố lòng tin giữa các quốc gia, qua đó giảm dần những rủi ro về vấn đề hạt nhân.

Có thể bạn quan tâm

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa tại cuộc họp báo ở New Delhi, ngày 27/1/2026. (Nguồn: ANI/TTXVN)

FTA giữa Ấn Độ và EU: Bước chuyển tích cực

Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ vừa tổ chức thành công Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 16 với dấu mốc đáng nhớ khi hai bên tuyên bố hoàn tất tiến trình đàm phán Hiệp định Thương mại tự do (FTA), mở ra cơ hội xây dựng một không gian thương mại rộng lớn với khoảng hai tỷ người tiêu dùng, chiếm gần 25% GDP toàn cầu. 

Một phương tiện quân sự gần thành phố Rawa, gần khu vực biên giới Iraq và Syria. (Ảnh: Xinhua)

Hiểm họa tiềm ẩn về an ninh ở Trung Đông

Lực lượng liên quân đã hoàn tất việc rút quân khỏi các căn cứ nằm trong lãnh thổ liên bang Iraq, đánh dấu sự kết thúc giai đoạn đầu của sứ mệnh quân sự do Mỹ đứng đầu chống tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) tại Iraq.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Tổng thống Nga Vladimir Putin trong cuộc họp báo chung tại Căn cứ Elmendorf-Richardson ở Anchorage, bang Alaska (Mỹ) ngày 15/8/2025. (Nguồn: THX/TTXVN)

Quan hệ Nga-Mỹ: Chưa tạo chuyển biến

Các cuộc gặp mới nhất giữa Nga và Mỹ, cũng như gặp ba bên với Ukraine cho thấy các kênh đối thoại được duy trì, song vẫn chưa đủ để tạo ra những chuyển biến thực chất. 

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi tại cuộc họp báo chung ở Washington. (Ảnh tư liệu-minh họa: ANI/TTXVN)

Dấu ấn ngoại giao Ấn Độ

Những năm gần đây, Ấn Độ không chỉ nổi lên là một hình mẫu thành công trong phát triển kinh tế, mà còn từng bước nâng cao vị thế trên bàn cờ địa chính trị toàn cầu. Chính sách đối ngoại cân bằng, tự chủ được xem là một nhân tố quan trọng giúp đất nước sông Hằng đứng vững trong một thế giới phân mảnh, cạnh tranh và bất định.

Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov. (Ảnh: TTXVN)

Ưu tiên chiến lược của Nga

Không đơn thuần là báo cáo thường niên, phát biểu của Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov tại cuộc họp báo tổng kết đối ngoại năm 2025 được xem như tuyên bố về cách Moskva định vị mình trên bàn cờ quyền lực toàn cầu. 

Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) năm 2026 diễn ra tại Davos, Thụy Sĩ. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Lan tỏa tinh thần đối thoại

Hàng nghìn nhân vật nổi tiếng nhất thế giới trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế và chính trị đang tập trung về Davos, một thị trấn nhỏ ở dãy núi Alps của Thụy Sĩ để thảo luận về hàng loạt vấn đề “nóng” toàn cầu.

Quang cảnh thành phố Nuuk, Greenland. (Ảnh: THX/TTXVN)

Vấn đề Greenland: Phép thử với NATO

Việc Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đe dọa áp thuế lẫn nhau xoay quanh tham vọng của Washington giành quyền kiểm soát Greenland đang phơi bày những rạn nứt mới trong nội bộ Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Tổng thống Nga Vladimir Putin trong cuộc họp báo chung tại Căn cứ Elmendorf-Richardson ở Anchorage, bang Alaska (Mỹ) ngày 15/8/2025. (Nguồn: THX/TTXVN)

Khe cửa hẹp cho hòa bình ở Ukraine

Khi căng thẳng gia tăng trên chiến trường ở Ukraine, một khe cửa hẹp cho hoạt động ngoại giao vẫn đang hé mở. Tuy vậy, sự mâu thuẫn, giằng co về lợi ích chiến lược giữa các bên tiếp tục là trở ngại lớn, khiến các nỗ lực tìm kiếm hòa bình chưa đạt bước tiến đột phá, thực chất nào.

Các tàu chở hàng chất đầy container tại Cảng Los Angeles, California, Mỹ. (Ảnh: Tân hoa xã)

Hiệp định thương mại tự do FTA: “Lá chắn” của kinh tế thế giới

Cục diện thương mại toàn cầu đang chứng kiến sự xáo trộn mạnh mẽ khi chủ nghĩa bảo hộ không ngừng lan rộng. Tuy nhiên, những xu hướng mới cũng dần hình thành và ngày càng rõ nét, trong đó nổi bật là việc các nước đẩy mạnh đàm phán, ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA), tạo “lá chắn” bảo vệ nền kinh tế.

Khung cảnh đổ nát do xung đột ở phía bắc Dải Gaza. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Mong manh lộ trình hòa bình ở Gaza

Lộ trình hòa bình ở Dải Gaza ghi nhận tín hiệu tích cực, nhưng vẫn tồn tại nhiều mâu thuẫn khó dàn xếp trong một sớm một chiều. Giới quan sát đang theo dõi sát công tác chuẩn bị cho giai đoạn 2 của kế hoạch hòa bình, nhằm hướng tới một Gaza không còn xung đột và bạo lực, một Gaza với an ninh, hòa bình và ổn định.

Sự phát triển mạnh mẽ của AI tác động mạnh đến thị trường lao động toàn cầu. (Ảnh minh họa)

Bài toán nhân lực và việc làm toàn cầu

Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) vừa ra báo cáo cho biết, thị trường lao động toàn cầu đã biến động mạnh trong nhiều năm qua và sẽ còn thay đổi nhanh hơn nữa. Dự báo trong 5 năm tới, 22% tổng số việc làm hiện nay sẽ thay đổi căn bản, biến mất hoặc được tái tạo, do sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI).

Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen (phải) và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa. (Ảnh: TTXVN)

Những tính toán chiến lược ở Syria

Trong chuyến thăm Syria mới đây, các nhà lãnh đạo hàng đầu Liên minh châu Âu (EU) đã mang đến cho Damascus những ưu đãi đặc biệt, nhằm hỗ trợ đất nước từng nhiều năm chìm trong xung đột tái thiết và phát triển. Trao “cành ô liu” cho Syria, lợi ích EU nhận lại cũng không hề nhỏ.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Kỳ vọng hợp tác Đức-Ấn Độ

Thủ tướng Đức Friedrich Merz đầu tuần tới thực hiện chuyến thăm chính thức đầu tiên tới Ấn Độ kể từ khi nhậm chức. Chuyến công du không chỉ phát đi tín hiệu về sự điều chỉnh trong tư duy chiến lược của Berlin mà còn cho thấy vai trò ngày càng nổi bật của New Delhi trong các tính toán dài hạn của châu Âu.

Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. (Nguồn: IRNA/TTXVN)

Lằn ranh đỏ của Iran

Tình hình Trung Đông tiếp tục “dậy sóng”, khi Iran liên tiếp đưa ra tuyên bố xác lập những lằn ranh đỏ không thể xâm phạm. Không chỉ mang tính cảnh báo, động thái này được cho là phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong lập trường của Tehran.

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Nhật Bản kỳ vọng nhiều thay đổi

Với tình trạng suy giảm dân số, giá cả leo thang, ảnh hưởng từ các cuộc cạnh tranh chiến lược gay gắt…, năm 2026 được dự báo không phải là một năm có nhiều thuận lợi với Nhật Bản. Tuy vậy, nữ Thủ tướng Takaichi Sanae khẳng định, với sức mạnh nội tại và ý chí vươn lên của người dân, Nhật Bản sẽ đón chào một tương lai tươi sáng.

Quang cảnh một phiên bỏ phiếu của Đại hội đồng Liên hợp quốc. (Ảnh: AFP/TTXVN)

Khoản ngân sách khiêm tốn dự báo một năm hoạt động rất khó khăn của Liên hợp quốc

Đại hội đồng Liên hợp quốc vừa thông qua ngân sách thường niên năm 2026 trị giá 3,45 tỷ USD. Khoản ngân sách khiêm tốn này dự báo một năm hoạt động rất khó khăn của Liên hợp quốc, đòi hỏi tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh phải hết sức vun vén, thậm chí là “giật gấu vá vai” mới mong đủ chi tiêu.

Ảnh chụp ngày 16/2/2025 cho thấy quang cảnh thành phố Addis Ababa, Ethiopia. (Ảnh minh họa: TÂN HOA XÃ)

Châu Phi: Một tương lai tươi sáng từ những nỗ lực không mệt mỏi

Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) dự báo, năm 2026, châu Phi sẽ dẫn đầu thế giới về số lượng nền kinh tế tăng trưởng cao, nhiều quốc gia đạt mức tăng trưởng hơn 6%. Dự báo của IMF về một tương lai tươi sáng cho Lục địa đen, vốn luôn là vùng trũng của thế giới, tới từ những nỗ lực không mệt mỏi của các nước châu Phi.

Các đại biểu chụp ảnh tại Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế ASEAN (AEM) lần thứ 57, diễn ra ngày 23/9 tại Malaysia. (Ảnh: ASEAN.ORG)

Con tàu ASEAN vững vàng vượt sóng gió

Năm 2025, một năm nhiều biến động, với những diễn biến phức tạp “phủ bóng” lên môi trường địa chính trị toàn cầu và khu vực Đông Nam Á. Bằng sức mạnh nội tại, con tàu ASEAN vững vàng vượt qua sóng cả, là hình mẫu thành công về hợp tác và liên kết khu vực.

Một tên lửa mang đầu đạn hạt nhân chiến thuật của quân đội Mỹ. (Ảnh: DEFENSE NEWS)

Đối thoại thay đối đầu

Những tranh cãi liên quan chương trình hạt nhân của Iran tiếp tục là “mớ bòng bong” khó gỡ khi cuộc họp của Hội đồng Bảo an về vấn đề không phổ biến vũ khí hạt nhân mới đây đã chứng kiến bất đồng sâu sắc giữa các thành viên cơ quan quyền lực Liên hợp quốc. 

Tuyến đường gom Đại lộ Thăng Long (đoạn qua khu vực gần Thiên Đường Bảo Sơn) chìm trong lớp bụi dày đặc, mịt mù. Cây cối ven đường đổi sang màu trắng đục, phủ đầy lớp bột mịn. (Ảnh: THÙY LINH)

Ô nhiễm không khí: Thách thức nghiêm trọng

Theo Báo cáo chất lượng không khí thế giới năm 2025 do tổ chức IQAir công bố, chỉ có 7 quốc gia đáp ứng ngưỡng PM2.5 theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), còn lại hơn 90% số quốc gia vượt xa mức an toàn.