Câu hỏi còn bỏ ngỏ về vị thế, vai trò của IAEA trong tình hình mới

Khóa họp lần thứ 69 Đại hội đồng Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đã khép lại, song những câu hỏi về vị thế, vai trò của IAEA trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, hay ranh giới mong manh giữa một thảm họa hạt nhân và giải pháp đột phá cho bài toán an ninh năng lượng, vẫn còn đang bỏ ngỏ.

Đại sứ Lê Vũ Thái Hoàng, Đại sứ Việt Nam tại Cộng hòa Áo, Trưởng Phái đoàn Thường trực của Việt Nam tại IAEA và các tổ chức quốc tế phát biểu tại Phiên toàn thể của Khóa họp lần thứ 69 Đại hội đồng IAEA. (Ảnh: Báo Nhân Dân)
Đại sứ Lê Vũ Thái Hoàng, Đại sứ Việt Nam tại Cộng hòa Áo, Trưởng Phái đoàn Thường trực của Việt Nam tại IAEA và các tổ chức quốc tế phát biểu tại Phiên toàn thể của Khóa họp lần thứ 69 Đại hội đồng IAEA. (Ảnh: Báo Nhân Dân)

Có sự góp mặt của hơn 2.000 quan chức cấp cao từ các nước, khóa họp năm nay của IAEA tại Vienna, Áo diễn ra giữa ngổn ngang thách thức toàn cầu như sự gia tăng mối đe dọa khủng bố, xung đột quân sự, đối đầu địa chính trị gay gắt… Hàng loạt vấn đề nóng như an ninh hạt nhân ở Ukraine, Trung Đông hay chương trình hạt nhân của Triều Tiên được tập trung thảo luận.

Hội nghị đã ghi nhận một số kết quả quan trọng, nổi bật là việc thông qua nghị quyết áp dụng các cơ chế giám sát hạt nhân tại Trung Đông. Nghị quyết này do Ai Cập soạn thảo, cho thấy nỗ lực của Cairo nhằm ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân ở “chảo lửa” Trung Đông - nơi đang chứng kiến những cuộc đối đầu quân sự gay gắt và tính toán chiến lược phức tạp của các bên liên quan. IAEA cũng thông qua nghị quyết về tăng cường hỗ trợ kỹ thuật cho Palestine.

Cộng đồng quốc tế đánh giá, IAEA đóng vai trò không thể thay thế trong việc bảo đảm khoa học và công nghệ hạt nhân phục vụ mục đích hòa bình. Tuy vậy, ngày càng xuất hiện nhiều ý kiến hoài nghi về sự lung lay của Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), cùng vai trò của IAEA trong tình hình mới. Câu hỏi đặt ra là, những yếu tố như ngân sách và quyền thanh sát hạt nhân bị giới hạn, các cuộc đối đầu về chính trị, quân sự… có làm suy yếu vai trò “người gác cổng” cho an ninh hạt nhân của IAEA hay không?

Thực tế đã cho thấy thế khó của IAEA trong bối cảnh hiện nay. Cơ quan này thừa nhận, việc giám sát các nhà máy điện hạt nhân ở Ukraine rất khó khăn do hành động quân sự giữa các bên xung đột. IAEA cũng cần khoảng 22 triệu euro để duy trì hoạt động bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân tại Ukraine đến năm 2026. Một thí dụ khác là câu chuyện với Iran. Cơ quan này từng bị Tehran cấm tiếp cận các cơ sở hạt nhân do không có lập trường hay hành động rõ ràng liên quan vụ Israel tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6/2025.

Dẫu vậy, IAEA vẫn đạt được nhiều thành tựu nổi bật trong ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân, đóng góp cho hòa bình. Phát biểu tại hội nghị ở Vienna, Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi khẳng định, IAEA đã và đang ứng phó hiệu quả các thách thức để hoàn thành sứ mệnh đặc biệt.

Một vấn đề được quan tâm khác là sự rình rập của “bóng ma” hạt nhân, trong bối cảnh mong muốn về một tương lai năng lượng sạch đang thôi thúc các nước phát triển điện hạt nhân. Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 29 Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP29) nhất trí rằng, thúc đẩy điện hạt nhân là chìa khóa cho chuyển đổi xanh và giảm ô nhiễm không khí. Theo dự báo của IAEA, công suất điện hạt nhân toàn cầu có thể tăng gấp 2,5 lần vào năm 2050. Hiện có 417 lò phản ứng hạt nhân đang hoạt động tại 31 quốc gia trên thế giới.

Tuy vậy, vẫn có ý kiến hoài nghi, dè dặt với giải pháp năng lượng này. Nỗi bất an về các thảm họa hạt nhân luôn tồn tại. Thảm họa Fukushima (Nhật Bản) hồi năm 2011 đã để lại bài học to lớn về việc phải nâng cao độ an toàn của các nhà máy điện hạt nhân, tính toán đến các rủi ro từ thảm họa thiên nhiên như sóng thần, động đất. Bên cạnh đó, Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI) cảnh báo, các quốc gia hạt nhân đang triển khai những chương trình “hiện đại hóa sâu rộng”, nâng cấp kho vũ khí hạt nhân. Đây là xu thế đáng lo ngại trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị toàn cầu gia tăng.

Với những câu hỏi còn bỏ ngỏ, bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân vẫn là vấn đề khiến dư luận trăn trở. Cộng đồng quốc tế kêu gọi sự hợp tác chặt chẽ, tinh thần trách nhiệm cao để củng cố lòng tin giữa các quốc gia, qua đó giảm dần những rủi ro về vấn đề hạt nhân.

Có thể bạn quan tâm

Ảnh minh họa. (Nguồn: un.org)

Cuộc đua tìm người đứng đầu Liên hợp quốc nhiệm kỳ tới

Cuộc đua vào vị trí Tổng Thư ký Liên hợp quốc nhiệm kỳ tiếp theo đang trong giai đoạn quyết liệt. Cộng đồng quốc tế kỳ vọng sẽ tìm ra một “vị thuyền trưởng” có khả năng tập hợp sự đồng thuận, xây dựng lòng tin giữa các nước đang có lợi ích chiến lược khác biệt...

Khách hàng trải nghiệm kính thông minh ở một cửa hàng tại thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Những nguy cơ tiềm ẩn về "bong bóng AI"

Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới bị bủa vây bởi hàng loạt thách thức, sự bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành “điểm sáng” hiếm hoi, tạo cú huých mạnh mẽ cho thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, khi “cơn sốt” AI ngày càng tăng nhiệt, các nền kinh tế cũng đứng trước nhiều câu hỏi lớn.

Ảnh minh họa. (nguồn: TÂN HOA XÃ)

Mở rộng EU - “Khoản đầu tư địa chiến lược”

Mở rộng Liên minh châu Âu (EU) là vấn đề gắn với lợi ích chiến lược của khối, giúp EU có vị thế và mức độ ảnh hưởng lớn hơn trên trường quốc tế. Tuy nhiên, hành trình này còn nhiều trắc trở do sự khác biệt quan điểm và chênh lệch về mức độ phát triển giữa các nước.

Ảnh minh họa: Một góc vịnh Kola trên biển Barents. (Ảnh: TTXVN)

EU với chiến lược mới về Bắc Cực

Ủy ban châu Âu (EC) chuẩn bị công bố chiến lược mới về Bắc Cực, đánh dấu nỗ lực của Liên minh châu Âu (EU) nhằm tăng cường sự hiện diện tại khu vực có vị thế quan trọng đối với kinh tế, an ninh và năng lượng của Lục địa già.

Khu liên hợp công nghiệp hóa dầu ở Anzoategui, Venezuela. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Áp lực kép với thị trường dầu mỏ

Trong lúc cuộc xung đột tại Trung Đông tiếp tục làm gián đoạn dòng chảy dầu mỏ, đẩy giá diesel lên mức cao kỷ lục, thị trường toàn cầu có những động thái đáng chú ý: Các nước xuất khẩu dầu mỏ lớn lại chưa muốn mở thêm “van sản lượng".

Người di cư tại Ras Ajdir, khu vực biên giới giữa Libya và Tunisia. (Ảnh: THX)

EU giằng co trước các lựa chọn về vấn đề dân di cư

Di cư luôn là chủ đề gây nhiều tranh cãi và là “cuộc thử lửa” về tinh thần gắn kết, sự sẻ chia trách nhiệm và tương trợ vượt khó của châu Âu. Để nhiều quốc gia thống nhất cách tiếp cận trước thách thức là điều không dễ dàng, nhất là khi lợi ích an ninh của từng nước va chạm mạnh với giá trị cốt lõi và mục tiêu chung của khối.

Căn cứ không quân Al-Harir của Mỹ tại khu vực người Kurd ở Iraq. (Ảnh: IRNA/TTXVN phát)

Bước chuyển ở “trái tim” Trung Đông

Mỹ vừa hoàn tất quá trình rút lực lượng khỏi Iraq, chính thức kết thúc hoạt động của liên minh quốc tế chống tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) do Mỹ dẫn đầu tại quốc gia Trung Đông. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển của cuộc chiến chống khủng bố tại Iraq, mở ra giai đoạn mới trong quan hệ giữa Washington và Baghdad.

Quang cảnh thủ đô Damascus của Syria. (Ảnh: THX/TTXVN)

Ưu tiên quan trọng của Mỹ tại Syria

Tại cuộc trao đổi với các quan chức Syria nhân chuyến thăm của phái đoàn Bộ Ngoại giao Mỹ tới Damascus mới đây, hai bên đã thảo luận các biện pháp tăng cường quan hệ song phương, với sáng kiến “Syria không còn trại tị nạn” là một trong những ưu tiên trong giai đoạn hiện nay.

Công tác giám sát y tế được thúc đẩy để ngăn dịch Ebola lây lan ở CHDC Congo. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Không chủ quan, lơ là với dịch bệnh

Một chương trình thử nghiệm vaccine phòng dịch bệnh Ebola quy mô lớn đang được khẩn trương triển khai tại Cộng hòa Dân chủ (CHDC) Congo. Đây là nỗ lực không mệt mỏi của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhằm sớm dập dịch đang diễn biến phức tạp ở quốc gia Trung Phi vốn có tiếng nghèo đói và xung đột kéo dài.

Thiết lập cơ chế kiểm soát AI

Thiết lập cơ chế kiểm soát AI

Cuộc tranh luận về kiểm soát trí tuệ nhân tạo (AI) đang nóng lên trong bối cảnh các diễn đàn công nghệ quốc tế, trong đó có sự kiện GovTech 2026 vừa diễn ra tại Nam Phi, đưa ra cảnh báo về rủi ro từ AI vượt qua mọi biên giới và không một quốc gia nào có thể tự mình giải quyết.

Lực lượng M23 tuần tra tại Goma, Cộng hòa Dân chủ Congo. (Ảnh: THX)

Mở ra quỹ đạo tăng trưởng mới

Sở hữu tiềm năng lớn về tài nguyên thiên nhiên, dân số trẻ cùng thị trường rộng lớn, châu Phi đang đứng trước cơ hội mở ra quỹ đạo tăng trưởng mới. Tuy nhiên, để nền kinh tế phát triển bền vững, Lục địa Đen còn nhiều thách thức cần giải quyết.

Luật Trí tuệ nhân tạo: Chỉ điều chỉnh đầu ra và hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo, không cản trở đổi mới sáng tạo. (Ảnh minh họa)

Phát triển AI: Kỳ vọng và rủi ro

Những bước tiến nhanh chóng của AI mang đến nhiều cơ hội cho phát triển, nhưng cũng đặt ra câu hỏi làm sao để việc hoạch định, hoàn thiện thể chế, chính sách theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ, khi mà kỳ vọng lớn thường đi kèm rủi ro cao.

Thủ tướng Canada Mark Carney. (Ảnh: THX/TTXVN)

Mỹ và Canada tìm cách hạ nhiệt căng thẳng

Thủ tướng Canada Mark Carney vừa có cuộc trao đổi thẳng thắn với Tổng thống Mỹ Donald Trump về những vấn đề còn khúc mắc trong quan hệ thương mại song phương. Động thái nêu trên cho thấy căng thẳng trong vấn đề thuế quan giữa hai quốc gia láng giềng Bắc Mỹ đã có dấu hiệu hạ nhiệt.

Nhà máy lọc dầu tại tỉnh Wasit, Iraq. (Ảnh minh họa: THX/TTXVN)

Châu Âu trước sức ép từ giá dầu

Cuộc xung đột tại Trung Đông đẩy chi phí năng lượng tăng cao, gián đoạn nguồn cung, khiến châu Âu, vốn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, phải chật vật ứng phó.