Câu hỏi còn bỏ ngỏ về vị thế, vai trò của IAEA trong tình hình mới

Khóa họp lần thứ 69 Đại hội đồng Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đã khép lại, song những câu hỏi về vị thế, vai trò của IAEA trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, hay ranh giới mong manh giữa một thảm họa hạt nhân và giải pháp đột phá cho bài toán an ninh năng lượng, vẫn còn đang bỏ ngỏ.

Đại sứ Lê Vũ Thái Hoàng, Đại sứ Việt Nam tại Cộng hòa Áo, Trưởng Phái đoàn Thường trực của Việt Nam tại IAEA và các tổ chức quốc tế phát biểu tại Phiên toàn thể của Khóa họp lần thứ 69 Đại hội đồng IAEA. (Ảnh: Báo Nhân Dân)
Đại sứ Lê Vũ Thái Hoàng, Đại sứ Việt Nam tại Cộng hòa Áo, Trưởng Phái đoàn Thường trực của Việt Nam tại IAEA và các tổ chức quốc tế phát biểu tại Phiên toàn thể của Khóa họp lần thứ 69 Đại hội đồng IAEA. (Ảnh: Báo Nhân Dân)

Có sự góp mặt của hơn 2.000 quan chức cấp cao từ các nước, khóa họp năm nay của IAEA tại Vienna, Áo diễn ra giữa ngổn ngang thách thức toàn cầu như sự gia tăng mối đe dọa khủng bố, xung đột quân sự, đối đầu địa chính trị gay gắt… Hàng loạt vấn đề nóng như an ninh hạt nhân ở Ukraine, Trung Đông hay chương trình hạt nhân của Triều Tiên được tập trung thảo luận.

Hội nghị đã ghi nhận một số kết quả quan trọng, nổi bật là việc thông qua nghị quyết áp dụng các cơ chế giám sát hạt nhân tại Trung Đông. Nghị quyết này do Ai Cập soạn thảo, cho thấy nỗ lực của Cairo nhằm ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân ở “chảo lửa” Trung Đông - nơi đang chứng kiến những cuộc đối đầu quân sự gay gắt và tính toán chiến lược phức tạp của các bên liên quan. IAEA cũng thông qua nghị quyết về tăng cường hỗ trợ kỹ thuật cho Palestine.

Cộng đồng quốc tế đánh giá, IAEA đóng vai trò không thể thay thế trong việc bảo đảm khoa học và công nghệ hạt nhân phục vụ mục đích hòa bình. Tuy vậy, ngày càng xuất hiện nhiều ý kiến hoài nghi về sự lung lay của Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), cùng vai trò của IAEA trong tình hình mới. Câu hỏi đặt ra là, những yếu tố như ngân sách và quyền thanh sát hạt nhân bị giới hạn, các cuộc đối đầu về chính trị, quân sự… có làm suy yếu vai trò “người gác cổng” cho an ninh hạt nhân của IAEA hay không?

Thực tế đã cho thấy thế khó của IAEA trong bối cảnh hiện nay. Cơ quan này thừa nhận, việc giám sát các nhà máy điện hạt nhân ở Ukraine rất khó khăn do hành động quân sự giữa các bên xung đột. IAEA cũng cần khoảng 22 triệu euro để duy trì hoạt động bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân tại Ukraine đến năm 2026. Một thí dụ khác là câu chuyện với Iran. Cơ quan này từng bị Tehran cấm tiếp cận các cơ sở hạt nhân do không có lập trường hay hành động rõ ràng liên quan vụ Israel tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6/2025.

Dẫu vậy, IAEA vẫn đạt được nhiều thành tựu nổi bật trong ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân, đóng góp cho hòa bình. Phát biểu tại hội nghị ở Vienna, Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi khẳng định, IAEA đã và đang ứng phó hiệu quả các thách thức để hoàn thành sứ mệnh đặc biệt.

Một vấn đề được quan tâm khác là sự rình rập của “bóng ma” hạt nhân, trong bối cảnh mong muốn về một tương lai năng lượng sạch đang thôi thúc các nước phát triển điện hạt nhân. Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 29 Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP29) nhất trí rằng, thúc đẩy điện hạt nhân là chìa khóa cho chuyển đổi xanh và giảm ô nhiễm không khí. Theo dự báo của IAEA, công suất điện hạt nhân toàn cầu có thể tăng gấp 2,5 lần vào năm 2050. Hiện có 417 lò phản ứng hạt nhân đang hoạt động tại 31 quốc gia trên thế giới.

Tuy vậy, vẫn có ý kiến hoài nghi, dè dặt với giải pháp năng lượng này. Nỗi bất an về các thảm họa hạt nhân luôn tồn tại. Thảm họa Fukushima (Nhật Bản) hồi năm 2011 đã để lại bài học to lớn về việc phải nâng cao độ an toàn của các nhà máy điện hạt nhân, tính toán đến các rủi ro từ thảm họa thiên nhiên như sóng thần, động đất. Bên cạnh đó, Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI) cảnh báo, các quốc gia hạt nhân đang triển khai những chương trình “hiện đại hóa sâu rộng”, nâng cấp kho vũ khí hạt nhân. Đây là xu thế đáng lo ngại trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị toàn cầu gia tăng.

Với những câu hỏi còn bỏ ngỏ, bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân vẫn là vấn đề khiến dư luận trăn trở. Cộng đồng quốc tế kêu gọi sự hợp tác chặt chẽ, tinh thần trách nhiệm cao để củng cố lòng tin giữa các quốc gia, qua đó giảm dần những rủi ro về vấn đề hạt nhân.

Có thể bạn quan tâm

Thủ tướng Canada Mark Carney. (Ảnh: TTXVN)

Tự chủ và kiên cường hơn

Nền kinh tế Canada vừa ghi nhận mức tăng trưởng thấp nhất trong năm cầm quyền đầu tiên của một thủ tướng, trong đó hai quý tăng trưởng âm liên tiếp - biểu hiện của suy thoái kỹ thuật, do bối cảnh bất ổn toàn cầu. Tuy nhiên, người dân vẫn ủng hộ mạnh mẽ cách tiếp cận của Thủ tướng Mark Carney trong quản lý kinh tế.

Nông dân thu hoạch vụ mùa ở Tanzania. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Giải pháp tận gốc cho vấn đề mất an ninh lương thực

Các chính sách thương mại phù hợp cùng sự phối hợp quốc tế chặt chẽ sẽ đóng vai trò quyết định trong việc nâng cao khả năng chống chịu của thị trường lương thực toàn cầu trước các “cú sốc” ngày càng thường xuyên và nghiêm trọng. 

Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov. (Ảnh: Quang Vinh/TTXVN)

Quan hệ bình đẳng, cùng có lợi

Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Lavrov vừa thực hiện chuyến công du 4 nước châu Phi, gồm Ethiopia, Niger, Mozambique và Burundi, gửi đi thông điệp mạnh mẽ về việc Moskva tiếp tục hỗ trợ Lục địa Đen bảo đảm an ninh, phát triển kinh tế, tăng cường vị thế quốc tế.

Một tòa nhà bị hư hỏng tại quận Shevchenkivskyi ở Thủ đô Kiev, Ukraine ngày 21/7/2025. (Ảnh: THX/TTXVN)

Ngã rẽ nguy hiểm trong xung đột tại Ukraine

Cuộc xung đột tại Ukraine bước vào ngã rẽ mới đầy sóng gió, với những đòn tấn công của Nga và Ukraine với cường độ và quy mô lớn nhằm vào các mục tiêu chiến lược của nhau. Cùng với đó, khoảng trống ngoại giao giữa lúc xung đột leo thang đang gây lo ngại làm chậm nỗ lực tìm kiếm hòa bình.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron (bên phải) và Tổng thống lâm thời Syria Ahmed al-Sharaa trước cuộc gặp tại Cung điện Nhân Dân ở Syria. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Pháp và Syria hướng đến giai đoạn hợp tác mới

Trong chuyến thăm được đánh giá là mang tính lịch sử đến Syria mới đây, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tái khẳng định cam kết hỗ trợ Syria xây dựng lại đất nước sau xung đột. Bắc thêm nhịp cầu giúp Damascus tái thiết và hội nhập quốc tế sau nhiều năm bị cấm vận, điều Paris nhận lại cũng rất đáng giá.

Hội nghị thượng đỉnh về AI diễn ra tại Seoul, Hàn Quốc. (Ảnh: AISUMMIT.CO.KR)

Hàn Quốc kiên định mục tiêu trở thành cường quốc AI

Chính phủ Hàn Quốc vừa công bố các siêu dự án trị giá hàng nghìn tỷ USD với mục tiêu đưa Xứ sở Kim chi trở thành cường quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Giữa làn sóng công nghệ thông tin bùng nổ mạnh mẽ, AI được xác định là “quân bài chiến lược” định hình tương lai phát triển của Hàn Quốc trong những thập niên tới.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và người đồng cấp Nhật Bản Sanae Takaichi. (Nguồn: Văn phòng Thủ tướng Ấn Độ)

Luồng gió mới trong quan hệ Ấn Độ-Nhật Bản

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae vừa kết thúc chuyến thăm kéo dài 3 ngày tới Ấn Độ. Điểm nhấn trong chuyến công du được đánh giá là thành công ngoài mong đợi lần này là Hội nghị thượng đỉnh Ấn Độ-Nhật Bản lần thứ 16 - một hoạt động thường niên thể hiện quan hệ nồng thắm giữa hai nền kinh tế lớn thứ 2 và 3 châu Á.

Ảnh minh họa.

Không chủ quan với dịch bệnh

Dịch Ebola vẫn đang diễn biến phức tạp tại Cộng hòa Dân chủ Congo, với tốc độ lây nhiễm nhanh và số lượng ca nhiễm lớn. Đáng lo ngại hơn, trong quá trình truy vết, giới chức y tế châu Phi đã “mất dấu” hàng trăm người được xác nhận dương tính với virus Ebola.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Kỳ vọng và thách thức

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đang thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao để đẩy nhanh tiến trình đưa Kiev gia nhập Liên minh châu Âu (EU) - một trong những mục tiêu chiến lược của quốc gia bên bờ Biển Đen. Tuy vậy, hành trình này được cho là sẽ không êm ả, sự khác biệt quan điểm giữa các nước thành viên EU là một rào cản lớn.

Trụ sở NATO ở Brussels, Bỉ. (Ảnh: Tân hoa xã)

Phép thử cho quan hệ đồng minh

Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đang đứng trước áp lực phải giảm căng thẳng trước thềm Hội nghị thượng đỉnh của liên minh quân sự dự kiến diễn ra vào các ngày 7-8/7 tới tại Thổ Nhĩ Kỳ. Trong bối cảnh Mỹ gia tăng sức ép các đồng minh châu Âu gánh vác nhiều hơn trách nhiệm an ninh...

Các chuyên gia khí tượng Pháp cảnh báo sự xuất hiện quá sớm của các đợt nắng nóng cực đoan trong năm nay có thể gây ra thiệt hại nặng nề về hạ tầng, kinh tế và năng lượng.

Giải pháp của hai bài toán khó

Thế giới đang cùng lúc gánh chịu những tác động nặng nề từ hai cuộc khủng hoảng: Biến đổi khí hậu và chủ quyền năng lượng. Tuy nhiên, giải pháp cho hai bài toán khó nêu trên chỉ có một. Đó là chấm dứt kỷ nguyên của nhiên liệu hóa thạch, đẩy mạnh tiến trình chuyển đổi sang năng lượng sạch.

Trụ sở NATO ở Brussels, Bỉ (tháng 11/2023). (Ảnh: Xinhua)

Trật tự và sức ép mới với NATO

Lợi ích chiến lược khó có thể dung hòa trong nhiều vấn đề là nguyên nhân dẫn đến mối chia rẽ ngày càng lớn trong nội bộ Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

(Ảnh minh họa)

Dịch Ebola: Không thể chủ quan

Dịch Ebola ở châu Phi đang diễn biến phức tạp và khó lường, số ca nhiễm không ngừng tăng cao. Các chuyên gia y tế cảnh báo không thể chủ quan, bởi chủng Bundibugyo gây ra dịch Ebola lần này chưa có vắc-xin đặc trị và phương pháp điều trị đặc hiệu. Trong khi đó, xung đột và nghèo đói đang cản trở công tác phòng, chống dịch bệnh.

Quang cảnh đường phố ở Bissau, Guinea-Bissau ngày 26/11/2025. (Ảnh: THX/TTXVN)

Phép thử về năng lực tự chủ

Cộng đồng Kinh tế Tây Phi (ECOWAS) đang xúc tiến kế hoạch thành lập một lực lượng chống khủng bố khu vực nhằm đối phó các mối đe dọa an ninh, các nhóm thánh chiến, cực đoan không ngừng mở rộng phạm vi hoạt động, trong khi các nguồn tài trợ quốc tế ngày càng eo hẹp.

Cờ của Liên minh châu Âu tại trụ sở Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Khôi phục vị thế giữa biến động

Chương trình nghị sự dày đặc của Hội nghị thượng đỉnh Liên minh châu Âu (EU) phản ánh hàng loạt thách thức đang phải đối mặt, từ các cuộc khủng hoảng địa chính trị, kinh tế, an ninh cho đến áp lực nâng cao năng lực quốc phòng.