Việc giám sát chính sách chặt chẽ hơn về chất lượng tín dụng của trái phiếu phi ngân hàng, bao gồm cả mức dư nợ 455 nghìn tỷ đồng của các nhà phát triển bất động sản, sẽ là một cách tiếp cận quan trọng để khôi phục niềm tin của thị trường, đặc biệt là đối với các nhà đầu tư cá nhân có năng lực. Nghị định 65 đưa ra hướng dẫn chặt chẽ hơn về tiêu chí bán trái phiếu và sửa đổi định nghĩa về nhà đầu tư cá nhân đủ điều kiện đang ảnh hưởng đến nhu cầu trái phiếu.
Tháng 9/2022, phát hành trái phiếu doanh nghiệp tiếp tục tăng trưởng chậm, đạt 16,1 nghìn tỷ đồng, giảm 18,27% theo tháng và 76,44% so cùng kỳ năm 2021. Do ảnh hưởng từ các vụ việc gian lận liên quan phát hành và giao dịch trái phiếu, khối lượng phát hành chưa được cải thiện. Đáng chú ý, các nhà phát hành bất động sản chỉ có hai giao dịch với tổng cộng 2,8 nghìn tỷ đồng giao dịch trong tháng 9. Thị trường đang cần thêm thời gian để thích ứng với Nghị định 65 và thị trường trái phiếu doanh nghiệp chính có thể phải đợi đến năm sau để phát triển tốt hơn. Các tổ chức tín dụng tiếp tục dẫn đầu thị trường với 22 giao dịch lên tới 10,2 nghìn tỷ đồng, dù đã giảm 40,2% so tháng trước. Giao dịch lớn nhất vào tháng 9 là của Vietinbank, trị giá 3.000 tỷ đồng.
Các nhà phát hành trái phiếu bất động sản phát hành 2,8 nghìn tỷ đồng. Con số này tăng 55,6% so với tháng trước. Các giao dịch đáng chú ý là Nova Thảo Điền tăng 2,3 nghìn tỷ đồng và Sơn Kim huy động 500 tỷ đồng. Trong các lĩnh vực khác, Masan phát hành 1,5 nghìn tỷ đồng kỳ hạn 5 năm với lãi suất hằng năm 9,5%, cố định trong hai kỳ đầu và sau đó thả nổi ở mức 3,975%/năm cộng với tỷ lệ tham chiếu. Trái phiếu được sử dụng cho mục đích tái cấp vốn bao gồm cả việc thanh toán tiền gốc của BondMSN012023 đến hạn vào ngày 9/3/2023.
Thị trường trái phiếu chính trong chín tháng năm 2022 có tổng số tiền thu được là 246,32 nghìn tỷ đồng. Con số này chỉ bằng 35,87% của năm 2021. Trái phiếu ngân hàng chiếm 58% tổng giá trị và công ty phát hành bất động sản chiếm 21%. Các đơn vị tư nhân vẫn chiếm ưu thế và trái phiếu cung cấp công khai chỉ chiếm 3,87%.
Việc triển khai Nghị định 65 có ảnh hưởng rất lớn tới thị trường trái phiếu. Lượng trái phiếu mua lại sớm đạt 17,2 nghìn tỷ đồng trong tháng 9. Ngoài ra, một số tổ chức phát hành như Công ty CP Đầu tư phát triển công nghiệp và vận tải TCD đã hoãn đợt phát hành trái phiếu trị giá 990 tỷ đồng theo kế hoạch. Các doanh nghiệp đã hạn chế hoạt động phát hành trái phiếu, đồng thời tăng cường mua lại trái phiếu để giảm bớt áp lực nợ sắp đến hạn. Sẽ cần thêm thời gian để thị trường thích ứng với quy định mới.
Trong chín tháng đầu năm, hoạt động mua lại trái phiếu phi ngân hàng tăng 2,34 lần so với cùng kỳ năm 2021, đạt 75,5 nghìn tỷ đồng. Điều này đã giúp giảm bớt gánh nặng đáo hạn đối với nợ trái phiếu doanh nghiệp. Nếu loại trừ các trái phiếu ngân hàng có rủi ro tương đối thấp, tổng dư nợ trái phiếu của các tổ chức phát hành doanh nghiệp phi ngân hàng là 908,8 nghìn tỷ đồng. Điều này sẽ đặt câu hỏi về chất lượng tín dụng của các tổ chức phát hành phi ngân hàng, nơi mà tổ chức phát hành bất động sản chiếm 50% với 455 nghìn tỷ đồng.
Trái phiếu bất động sản chỉ chiếm khoảng 4% tổng số vốn vay của cả nước. Lĩnh vực này đang trải qua một số khó khăn, bao gồm quy trình pháp lý trong việc mua lại đất, tăng chi phí tài chính và thắt chặt tín dụng. Nhiều nhà phát triển bất động sản có đòn bẩy tài chính rất thấp trong khi họ có thể đa dạng hóa nguồn thu nhập.
Ngoài ra, tính đến ngày 30/6/2022, trong tổng số 905 nghìn tỷ đồng trái phiếu phi ngân hàng đang lưu hành, các ngân hàng thương mại tại Việt Nam nắm giữ 284 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 2,37% tổng tài sản sinh lãi. Con số này là không đáng kể đối với toàn bộ hệ thống ngân hàng, nhưng cần chú ý đến mức độ tác động đối với các ngân hàng riêng lẻ, trái phiếu phi ngân hàng có thể làm suy giảm chất lượng tài sản của họ trong thời gian tới.
Tuy nhiên, tình hình chung đang cho thấy, sau khoảng thời gian hỗn loạn trong hai năm qua, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã bình ổn trở lại.
