Bắt đầu từ nền tảng công dân số

Khi công nghệ thông tin đã trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống, thế hệ trẻ tại Việt Nam cũng tiếp xúc sớm hơn với các thiết bị điện tử, mạng xã hội. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc trang bị cho các em những kiến thức và kỹ năng cần thiết để sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm, hiệu quả và an toàn.
Giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh tiểu học là yêu cầu đặc biệt quan trọng.
Giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh tiểu học là yêu cầu đặc biệt quan trọng.

THEO Báo cáo Digital Việt Nam 2024 của Datareportal và Wearesocial, tính đến tháng 1/2024, nước ta có khoảng 78,44 triệu người dùng internet, tương đương mức 79,1% dân số. Trong đó, 96,6% số người dùng internet truy cập qua điện thoại.

Trung bình, mỗi năm có khoảng 502 nghìn người mới tham gia sử dụng internet. Ba mục đích sử dụng internet nhiều nhất của người Việt theo thứ tự lần lượt là: giữ liên lạc với gia đình và bạn bè (chiếm 66,8%), tìm kiếm thông tin (63,7%), cập nhật tin tức và sự kiện (59,6%). Giáo dục và các mục đích học tập đứng thứ 12, chiếm 37,6%.

Sự phát triển của mạng xã hội và các phương tiện truyền thông mang đến cơ hội khám phá, học tập, tìm kiếm và chia sẻ thông tin gần như vô tận cho tất cả mọi người, đặc biệt là đối tượng thanh thiếu niên. Tuy nhiên, vẫn luôn tồn tại những mặt trái dễ dàng tác động xấu tới nhận thức, hành vi và lối sống của giới trẻ, nếu các em không được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng kiểm soát và lựa chọn thông tin trên mạng.

Khi không được định hướng rõ ràng, thanh thiếu niên rất dễ bị cuốn vào vòng xoáy sống ảo hoặc trở thành những “anh hùng bàn phím”. Vụ việc một nam sinh viên chuyển khoản ủng hộ đồng bào vùng lũ 10.000 đồng với nội dung “tap the ae rap xiec trung uong ung ho” khiến mọi người hiểu nhầm, hay tình trạng các KOL, TikToker đăng tải thông tin sai sự thật bị lột trần đã cho thấy sự ngây thơ của một bộ phận không nhỏ người dùng trẻ. Họ không biết rằng mọi hành động đều để lại dấu chân số, và sẽ dễ dàng bị truy vết dữ liệu cá nhân.

HỘI đồng châu Âu (EC) định nghĩa kỹ năng công dân số là cách thức cá nhân hành động và tương tác trực tuyến, bao gồm các giá trị, thái độ, kỹ năng, kiến thức, sự hiểu biết cần thiết để điều hướng một cách có trách nhiệm trong thế giới kỹ thuật số, và để định hình công nghệ nhằm đáp ứng nhu cầu của cuộc sống, thay vì bị công nghệ định hình. Chương trình Giáo dục công dân kỹ thuật số của EC được thiết kế với mục tiêu cung cấp cho công dân trẻ cơ hội sáng tạo, phát triển những giá trị, thái độ, kỹ năng và kiến thức cần thiết để có thể tham gia đầy đủ, có trách nhiệm trong môi trường số.

Tại Việt Nam, giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh tiểu học cũng được xem là một trong những nhiệm vụ có tầm quan trọng đặc biệt. Điển hình như tại Thành phố Hồ Chí Minh, sau khoảng thời gian thí điểm, hoạt động này đã được triển khai tại tất cả cơ sở giáo dục tiểu học trong năm học 2024-2025.

Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh quy định có bốn hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh tiểu học năm học 2024-2025, bao gồm: Dạy học môn Tin học theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 cấp tiểu học; tích hợp giáo dục kỹ năng công dân số trong dạy học các môn học, hoạt động giáo dục; dạy học tăng cường giáo dục kỹ năng công dân số; và Tổ chức câu lạc bộ giáo dục kỹ năng công dân số.

Trong đó, việc thiết kế và tổ chức dạy học bài học tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng công dân số có thể sử dụng hình thức bài học STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học), theo một trong hai tiến trình thiết kế kỹ thuật hay nghiên cứu khoa học. Còn với hình thức dạy tăng cường, có thể dạy trải đều khoảng một đến hai tiết mỗi tuần hoặc xây dựng thành các chủ đề theo từng giai đoạn. Việc tăng cường nội dung giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh lớp 1 và 2 hướng đến mục tiêu hình thành sớm các kỹ năng cần thiết cho công dân số, làm cơ sở để các em tiếp cận và học tập thuận lợi môn Tin học ở các lớp tiếp theo.

“GIÁO dục kỹ năng công dân số giúp học sinh tiểu học có được kỹ năng tư duy phản biện, giúp nhận biết thông tin đúng sai, phân biệt nội dung tích cực và tiêu cực trên mạng; kỹ năng giao tiếp, giúp tương tác hiệu quả với người khác trên môi trường mạng, xây dựng các mối quan hệ lành mạnh; kỹ năng bảo vệ bản thân, giúp tránh xa các nguy cơ trên mạng như lừa đảo, xâm hại, bạo lực mạng; kỹ năng sáng tạo để tạo ra các sản phẩm số, tham gia vào các hoạt động sáng tạo trên môi trường số”, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Trần Lưu Hoa nhấn mạnh.

Dựa trên nội dung Bài 13 của Tài liệu tập huấn triển khai thí điểm Giáo dục Kỹ năng Công dân số theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 cấp Tiểu học, học sinh lớp 3 sẽ khám phá phương pháp đánh giá thông tin thu được là tin cậy hay không tin cậy. Các em được giáo viên hướng dẫn cách xác định ngày đăng tin, tên tác giả, nguồn trích dẫn, địa chỉ hay tên miền của trang web.

Thông tin được xem là tin cậy nếu có tác giả rõ ràng, ngày đăng hoặc cập nhật không quá một năm so thời điểm hiện tại. Các trang web có đuôi .edu, .org hay .gov có độ tin cậy cao hơn...

Thí dụ trên là một trong số những bài dạy tiêu biểu ở cấp tiểu học. Tuy nhiên, với sự phát triển không ngừng của các nền tảng kỹ thuật số, giải pháp hiệu quả nhất vẫn là việc khuyến khích quá trình học tập suốt đời, đồng thời liên tục tổ chức các chiến dịch tuyên truyền để nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ.

Như Bill Gates từng nhận định: Công nghệ chỉ là một công cụ. Để giúp trẻ em làm việc cùng nhau và thúc đẩy chúng, giáo viên là người quan trọng nhất.

Với thời lượng môn Tin học một tiết mỗi tuần tại Việt Nam, việc giáo dục kỹ năng công dân số, nếu chỉ tập trung ở bộ môn này, chắc chắn sẽ khó đạt hiệu quả mong muốn. Tuy nhiên, nếu tất cả các giáo viên đều được trang bị nền tảng vững chắc và khả năng lan tỏa kiến thức về kỹ năng trong thời đại số, bản thân họ sẽ góp phần đào tạo nên những thế hệ công dân trẻ sẵn sàng làm chủ công nghệ.

Trẻ em Việt Nam được dùng điện thoại sớm bốn năm so với thế giới. Độ tuổi trung bình sở hữu điện thoại ở nước ta là chín tuổi, còn trên thế giới là 13 tuổi. Khi sử dụng internet, có tới 40% số trẻ cảm thấy không an toàn, hơn 70% từng có trải nghiệm không mong muốn.

Có thể bạn quan tâm

Không ít bạn trẻ lướt mạng thay vì đọc sâu. Ảnh: VĂN HỌC

Dừng lại, suy ngẫm và chuyển hóa

Khi sự chú ý liên tục bị phân tán bởi các luồng thông tin ngắn, phản hồi tức thời, việc dành thời gian cho một cuốn sách, ý tưởng hay quá trình suy tư ngày càng trở nên khó khăn.

Mục tiêu không chỉ là sản xuất nhiều gạo hơn mà là sản xuất gạo chất lượng cao hơn, giảm phát thải hơn. Trong ảnh: Cánh đồng lúa chất lượng cao ở xã Gia Hòa, thành phố Cần Thơ. Ảnh: Phương Bằng

Nông nghiệp với ngã rẽ chuyển đổi tư duy

Biến đổi khí hậu cùng với các yêu cầu mới của thị trường toàn cầu về giảm phát thải khí nhà kính, sản xuất xanh và phát triển bền vững đang trở thành những tiêu chuẩn bắt buộc, để nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long phải chuyển đổi tư duy sản xuất, tập trung vào chất lượng, hiệu quả và khả năng thích ứng.

Châu thổ Cửu Long.

Kiến tạo động lực tăng trưởng bền vững

Trước câu hỏi, đâu là mô hình tăng trưởng phù hợp để vừa phát huy những lợi thế sẵn có vừa giữ gìn bản sắc văn hóa sông nước vùng châu thổ Cửu Long? Nhân Dân cuối tuần đã ghi lại những ý kiến trao đổi của lãnh đạo các địa phương.

Hàng loạt công trình hạ tầng giao thông trọng điểm quốc gia được đầu tư xây dựng, góp phần kiến tạo động lực để vùng Đồng bằng sông Cửu Long cất cánh. Trong ảnh: Thi công cao tốc trục ngang Châu Đốc - Trần Đề. Ảnh: Phương Bằng

Vận hội vươn mình trước làn sóng đầu tư

Sau nhiều thập niên là “vùng trũng” về hạ tầng giao thông và thu hút đầu tư, Đồng bằng sông Cửu Long đang đứng trước vận hội mới. Những tuyến cao tốc, trục dọc, đường ngang, đường vành đai ven biển, ven biên giới, nhiều cầu lớn vượt sông dần nên hình hài... góp phần vào việc thu hẹp khoảng cách kinh tế một cách nhanh chóng và tạo đà tăng trưởng mạnh mẽ.

Phát triển du lịch trải nghiệm: Hướng đến mục tiêu kép

Phát triển du lịch trải nghiệm: Hướng đến mục tiêu kép

Du lịch trải nghiệm (Experiential travel) hay còn có cái tên khác là du lịch hòa nhập (Immersive travel) đã và đang hiện diện ngày càng rõ ràng hơn trong nhiều loại hình sản phẩm khác nhau ở Việt Nam, với một điểm chung: Yếu tố trải nghiệm luôn được ưu tiên ở vị trí số một.

Du khách trải nghiệm làm rối nước tại thôn Bàn Thạch (tên nôm là thôn Rạch), phường Hồng Quang, tỉnh Ninh Bình. Ảnh: LƯƠNG VĂN PHƯƠNG

Thước đo mới cho giá trị điểm đến

Là một xu hướng mới tại Việt Nam, đặc biệt từ sau đại dịch Covid-19, du lịch trải nghiệm khuyến khích du khách tối đa hóa các giá trị nhận lại từ điểm đến bằng cách hòa mình kết nối và trở thành một phần của đời sống, văn hóa địa phương, thay vì chỉ đóng vai trò quan sát, nhìn ngắm hời hợt.

Du khách học cách làm món đồ uống độc đáo cà-phê trứng của Hà Nội. (Nguồn ảnh: Dine With Locals)

Cách để “bán” câu chuyện cuộc sống

Truyền thống lịch sử lâu đời cùng địa lý đa dạng và nền văn hóa giàu bản sắc là nền tảng, điểm tựa để Việt Nam phát triển du lịch bền vững với phong phú yếu tố trải nghiệm. Chung quanh chủ đề này, Nhân Dân cuối tuần ghi nhận ý kiến của một số chuyên gia và người trực tiếp làm công tác quản lý, vận hành dịch vụ/ mô hình du lịch trải nghiệm ở Việt Nam.

Khách du lịch tham gia các hoạt động trải nghiệm trong tour Về làng học thêu tay. Ảnh: DÃ LIÊN

Tạo sức hút và năng lực cạnh tranh mới

Mô hình trải nghiệm làng nghề ở Hà Nội đã có từ lâu, như ở làng gốm Bát Tràng, song phần lớn đều dừng ở mức đơn giản, nặng tính “cưỡi ngựa xem hoa”, hoặc như một gia vị cho hoạt động tham quan. Thời gian gần đây, nhiều làng nghề đã đổi mới cách làm, từ đó tạo nên sức hút và năng lực cạnh tranh mới.

Trước mắt anh Phương Nam, Côn Đảo mở ra biết bao nhịp sống xanh, nguyên sơ, trong trẻo. Ảnh: MINH LÊ

Những “điểm chạm” nguyên sơ, trong trẻo

Côn Đảo lâu nay thường được nhắc đến như một vùng đất chứa đựng ký ức lịch sử bi tráng của dân tộc, với hệ thống nhà tù của thực dân và đế quốc cùng những trang sử đấu tranh của các chiến sĩ cách mạng. Nhưng đối với nhiều du khách, sau những “điểm chạm” vào thiên nhiên ở nơi này, Côn Đảo còn là biết bao nhịp xanh, nguyên sơ, trong trẻo.

Bên cạnh gia đình luôn là khoảng thời gian chất lượng để vun trồng một thế hệ hạnh phúc. Ảnh: UNICEF Việt Nam

Hôm nay, tôi đã lắng nghe con mình chưa?

Trong nhiều cuộc tiếp xúc với phụ huynh, rất nhiều cha mẹ chia sẻ với tôi một nguyện vọng rất thật: “Mong con được hạnh phúc”. Song, khi được hỏi: “Hạnh phúc là gì?”, nhiều người lại ngập ngừng.

Bà Nguyễn Phạm Duy Trang.

An toàn là nền móng của hạnh phúc!

Mùa hè không chỉ là khoảng thời gian nghỉ ngơi, vui chơi của trẻ em, mà còn là thời điểm đặt ra nhiều nỗi lo về an toàn, sức khỏe tinh thần và môi trường phát triển của các em trong bối cảnh xã hội hiện đại.

Ước mơ trở thành phi hành gia của bạn Nguyễn Lê Hà Vy, lớp 5B, Trường tiểu học Phúc Tân.

Ðiều chúng em mong muốn!

Trong guồng quay hối hả của cuộc sống hiện đại, nhiều khi những mong mỏi của trẻ em chưa được lắng nghe, chưa được thấu cảm trọn vẹn. Cần lắm những diễn đàn, những kênh kết nối để trẻ em được cất tiếng nói.

Ảnh sử dụng đồ hoạ AI.

Agentic AI - Cơ hội không chia đều cho tất cả

Năm 2026, Agentic AI nổi lên như hiện tượng công nghệ định hình lại cách thế giới làm việc. Bài toán đặt ra cho Việt Nam không còn là "có nên ứng dụng", mà phải "làm thế nào để bắt kịp và làm chủ" trong bối cảnh công nghệ đang tái định nghĩa năng suất, lao động và lợi thế cạnh tranh.

Kỹ sư phần mềm là đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi AI. Nguồn: FPT

Thuê trí tuệ - Lằn ranh đỏ

Trong lịch sử kinh tế, có một thứ vẫn luôn được coi là tài sản không thể chia, không thể mua, không thể bị tước đi: Trí tuệ của con người. Thời điểm Agentic AI (trí tuệ nhân tạo tự chủ) bùng nổ, điều đó không còn đúng nữa.

Trại huấn luyện của tác giả Linh Phan dành cho cá nhân muốn phát triển “công ty một người”. Nguồn: Vietnam Solo Expert

Mỗi cá nhân không còn nhỏ bé

Công nghệ có thể giúp một người vận hành như doanh nghiệp. Nhưng chỉ con người đủ trưởng thành mới có thể biến công nghệ thành tài sản, thay vì biến mình thành một cỗ máy sản xuất nhiều hơn.

Dự án cầu Nhật Tân (Hà Nội) không chỉ là công trình trọng điểm sử dụng hiệu quả vốn vay ODA từ Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), mà còn được coi là biểu tượng thể hiện tình hữu nghị Việt-Nhật. (Ảnh: Thành Đạt)

Nâng tầm tín nhiệm quốc gia

Hội nghị lần thứ II Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã thông qua Kết luận số 18-KL/TW, trong đó có đề cập tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030.