Bắt đầu từ nền tảng công dân số

Khi công nghệ thông tin đã trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống, thế hệ trẻ tại Việt Nam cũng tiếp xúc sớm hơn với các thiết bị điện tử, mạng xã hội. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc trang bị cho các em những kiến thức và kỹ năng cần thiết để sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm, hiệu quả và an toàn.
Giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh tiểu học là yêu cầu đặc biệt quan trọng.
Giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh tiểu học là yêu cầu đặc biệt quan trọng.

THEO Báo cáo Digital Việt Nam 2024 của Datareportal và Wearesocial, tính đến tháng 1/2024, nước ta có khoảng 78,44 triệu người dùng internet, tương đương mức 79,1% dân số. Trong đó, 96,6% số người dùng internet truy cập qua điện thoại.

Trung bình, mỗi năm có khoảng 502 nghìn người mới tham gia sử dụng internet. Ba mục đích sử dụng internet nhiều nhất của người Việt theo thứ tự lần lượt là: giữ liên lạc với gia đình và bạn bè (chiếm 66,8%), tìm kiếm thông tin (63,7%), cập nhật tin tức và sự kiện (59,6%). Giáo dục và các mục đích học tập đứng thứ 12, chiếm 37,6%.

Sự phát triển của mạng xã hội và các phương tiện truyền thông mang đến cơ hội khám phá, học tập, tìm kiếm và chia sẻ thông tin gần như vô tận cho tất cả mọi người, đặc biệt là đối tượng thanh thiếu niên. Tuy nhiên, vẫn luôn tồn tại những mặt trái dễ dàng tác động xấu tới nhận thức, hành vi và lối sống của giới trẻ, nếu các em không được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng kiểm soát và lựa chọn thông tin trên mạng.

Khi không được định hướng rõ ràng, thanh thiếu niên rất dễ bị cuốn vào vòng xoáy sống ảo hoặc trở thành những “anh hùng bàn phím”. Vụ việc một nam sinh viên chuyển khoản ủng hộ đồng bào vùng lũ 10.000 đồng với nội dung “tap the ae rap xiec trung uong ung ho” khiến mọi người hiểu nhầm, hay tình trạng các KOL, TikToker đăng tải thông tin sai sự thật bị lột trần đã cho thấy sự ngây thơ của một bộ phận không nhỏ người dùng trẻ. Họ không biết rằng mọi hành động đều để lại dấu chân số, và sẽ dễ dàng bị truy vết dữ liệu cá nhân.

HỘI đồng châu Âu (EC) định nghĩa kỹ năng công dân số là cách thức cá nhân hành động và tương tác trực tuyến, bao gồm các giá trị, thái độ, kỹ năng, kiến thức, sự hiểu biết cần thiết để điều hướng một cách có trách nhiệm trong thế giới kỹ thuật số, và để định hình công nghệ nhằm đáp ứng nhu cầu của cuộc sống, thay vì bị công nghệ định hình. Chương trình Giáo dục công dân kỹ thuật số của EC được thiết kế với mục tiêu cung cấp cho công dân trẻ cơ hội sáng tạo, phát triển những giá trị, thái độ, kỹ năng và kiến thức cần thiết để có thể tham gia đầy đủ, có trách nhiệm trong môi trường số.

Tại Việt Nam, giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh tiểu học cũng được xem là một trong những nhiệm vụ có tầm quan trọng đặc biệt. Điển hình như tại Thành phố Hồ Chí Minh, sau khoảng thời gian thí điểm, hoạt động này đã được triển khai tại tất cả cơ sở giáo dục tiểu học trong năm học 2024-2025.

Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh quy định có bốn hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh tiểu học năm học 2024-2025, bao gồm: Dạy học môn Tin học theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 cấp tiểu học; tích hợp giáo dục kỹ năng công dân số trong dạy học các môn học, hoạt động giáo dục; dạy học tăng cường giáo dục kỹ năng công dân số; và Tổ chức câu lạc bộ giáo dục kỹ năng công dân số.

Trong đó, việc thiết kế và tổ chức dạy học bài học tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng công dân số có thể sử dụng hình thức bài học STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học), theo một trong hai tiến trình thiết kế kỹ thuật hay nghiên cứu khoa học. Còn với hình thức dạy tăng cường, có thể dạy trải đều khoảng một đến hai tiết mỗi tuần hoặc xây dựng thành các chủ đề theo từng giai đoạn. Việc tăng cường nội dung giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh lớp 1 và 2 hướng đến mục tiêu hình thành sớm các kỹ năng cần thiết cho công dân số, làm cơ sở để các em tiếp cận và học tập thuận lợi môn Tin học ở các lớp tiếp theo.

“GIÁO dục kỹ năng công dân số giúp học sinh tiểu học có được kỹ năng tư duy phản biện, giúp nhận biết thông tin đúng sai, phân biệt nội dung tích cực và tiêu cực trên mạng; kỹ năng giao tiếp, giúp tương tác hiệu quả với người khác trên môi trường mạng, xây dựng các mối quan hệ lành mạnh; kỹ năng bảo vệ bản thân, giúp tránh xa các nguy cơ trên mạng như lừa đảo, xâm hại, bạo lực mạng; kỹ năng sáng tạo để tạo ra các sản phẩm số, tham gia vào các hoạt động sáng tạo trên môi trường số”, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Trần Lưu Hoa nhấn mạnh.

Dựa trên nội dung Bài 13 của Tài liệu tập huấn triển khai thí điểm Giáo dục Kỹ năng Công dân số theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 cấp Tiểu học, học sinh lớp 3 sẽ khám phá phương pháp đánh giá thông tin thu được là tin cậy hay không tin cậy. Các em được giáo viên hướng dẫn cách xác định ngày đăng tin, tên tác giả, nguồn trích dẫn, địa chỉ hay tên miền của trang web.

Thông tin được xem là tin cậy nếu có tác giả rõ ràng, ngày đăng hoặc cập nhật không quá một năm so thời điểm hiện tại. Các trang web có đuôi .edu, .org hay .gov có độ tin cậy cao hơn...

Thí dụ trên là một trong số những bài dạy tiêu biểu ở cấp tiểu học. Tuy nhiên, với sự phát triển không ngừng của các nền tảng kỹ thuật số, giải pháp hiệu quả nhất vẫn là việc khuyến khích quá trình học tập suốt đời, đồng thời liên tục tổ chức các chiến dịch tuyên truyền để nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ.

Như Bill Gates từng nhận định: Công nghệ chỉ là một công cụ. Để giúp trẻ em làm việc cùng nhau và thúc đẩy chúng, giáo viên là người quan trọng nhất.

Với thời lượng môn Tin học một tiết mỗi tuần tại Việt Nam, việc giáo dục kỹ năng công dân số, nếu chỉ tập trung ở bộ môn này, chắc chắn sẽ khó đạt hiệu quả mong muốn. Tuy nhiên, nếu tất cả các giáo viên đều được trang bị nền tảng vững chắc và khả năng lan tỏa kiến thức về kỹ năng trong thời đại số, bản thân họ sẽ góp phần đào tạo nên những thế hệ công dân trẻ sẵn sàng làm chủ công nghệ.

Trẻ em Việt Nam được dùng điện thoại sớm bốn năm so với thế giới. Độ tuổi trung bình sở hữu điện thoại ở nước ta là chín tuổi, còn trên thế giới là 13 tuổi. Khi sử dụng internet, có tới 40% số trẻ cảm thấy không an toàn, hơn 70% từng có trải nghiệm không mong muốn.

Có thể bạn quan tâm

Lớp học nâng cao trình độ về đường sắt tốc độ cao ngành Thi công và Bảo dưỡng công trình.

Mở rộng hợp tác trong đào tạo nguồn nhân lực mới

Một nhiệm vụ mang tính chiến lược, đóng vai trò then chốt trong xây dựng và vận hành đường sắt tốc độ cao, là phải đi trước một bước để đào tạo nguồn nhân lực có đủ năng lực, trình độ tiếp nhận, vận hành, khai thác, bảo trì và từng bước làm chủ các công nghệ tiên tiến, hiện đại đang được áp dụng với đường sắt tốc độ cao.

Khi Luật Sở hữu trí tuệ và quyền hình ảnh của người sáng tạo được thực thi đầy đủ, các tác giả làm việc trong nhiều lĩnh vực nghệ thuật mới ở Việt Nam sẽ tích cực chủ động tham gia đăng ký bản quyền tác giả hơn nữa. (Trong ảnh: Vở múa đương đại Nón của biên đạo Vũ Ngọc Khải. Ảnh Đại Ngô)

Chuyển dịch tư duy về sở hữu trí tuệ

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam (Nghị quyết 80) đặt mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 7% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào năm 2030 và trở thành trụ cột kinh tế với 9% GDP vào năm 2045.

Bà Phạm Thị Kim Oanh.

Đồng hành để hỗ trợ giới sáng tạo một cách tốt nhất

Nhân Dân cuối tuần có cuộc trao đổi với bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, về những nỗ lực của cơ quan quản lý nhà nước trong việc đồng hành, khuyến khích các tổ chức, cá nhân chủ động nâng cao hơn nữa ý thức về bảo vệ quyền tác giả và các quyền liên quan quyền tác giả.

Đồi chè Mộc Châu. (Ảnh Huỳnh Văn Truyền)

Chủ động mở những lối đi

Nhiếp ảnh là một trong những lĩnh vực sáng tác mà việc vi phạm bản quyền xảy ra khá thường xuyên, ở nhiều phương thức, cấp độ khác nhau.

Ngành công nghệ cần đặt an toàn của trẻ em vào khâu thiết kế sản phẩm, thay vì coi đó là phần việc xử lý sau cùng. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Đồng hành để bảo vệ

Internet từ lâu đã trở thành một phần tất yếu của cuộc sống, kể cả với trẻ em. Tuy nhiên, mức độ hiện diện cao ấy không đồng nghĩa với việc thế hệ trẻ có đủ năng lực để tự bảo vệ mình.

Trung ương Đoàn luôn chủ động tạo ra các không gian cởi mở để kịp thời lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của trẻ em.

Lắng nghe đúng, hành động trúng

Trong thời đại kỷ nguyên số, không gian mạng không còn là một công cụ hỗ trợ, mà đã trở thành một môi trường sống song hành với đời sống của trẻ em.

Chiến dịch Không một mình, nằm trong chuỗi các hành động nhằm thực hiện Công ước Hà Nội, hướng tới đồng hành với giới trẻ trong phòng, chống bắt cóc online. Ảnh: Hiệp hội An ninh mạng

Nhật ký một ngày online

LTS - Không phải những con số thống kê khô khan, cũng không phải góc nhìn của người lớn, ký sự này được thực hiện bởi chính những “người trong cuộc” - nhóm phóng viên nhí của Tòa soạn Tiếng Xanh (hoạt động dưới sự hướng dẫn của UNICEF Việt Nam).

Thay vì ngăn chặn, Việt Nam đang hướng đến những giải pháp thân thiện, cùng đồng hành với trẻ trên không gian mạng. Trong ảnh: Trích từ cẩm nang “Tự tin chinh phục Vương quốc Social” của Toà soạn Tiếng Xanh.

Từ chính sách đến từng gia đình

Không gian mạng hôm nay đã là một phần của tuổi thơ Việt Nam. Vì thế, bài toán không còn là “có nên cho trẻ dùng mạng xã hội hay không”, mà là làm sao để trẻ em Việt Nam được lớn lên trong một môi trường số an toàn hơn, lành mạnh hơn và công bằng hơn.

Lần đầu tiên trong lịch sử quy hoạch đô thị Việt Nam, Thủ đô Hà Nội được Trung ương giao quyền lập đồ án Quy hoạch, phù hợp việc tổ chức lại địa giới hành chính, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp. Ảnh Thành Đạt

Thách thức trong bước chuyển tư duy

Lời tòa soạn - Theo Quy hoạch Tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, thành phố sẽ phát triển với cấu trúc đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, điểm nhấn xuyên suốt là văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc, trong đó yếu tố “hạnh phúc” được đặt ở vị trí trung tâm.

Hà Nội định hình cấu trúc đô thị theo không gian phát triển mở “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”. (Ảnh KHIẾU MINH)

Không để quy hoạch chỉ dừng ở bản vẽ

Quy hoạch Tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm (Quy hoạch) đã được Hội đồng nhân dân thành phố thông qua. Quy hoạch cho thấy tầm chiến lược, có các phân kỳ, giai đoạn thực hiện, nhưng cũng cần giải quyết những khó khăn, thách thức để đi vào đời sống.

Ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị, Sở Quy hoạch-Kiến trúc Hà Nội.

Đúc rút bài học thực tiễn, kiến tạo phát triển bền vững

Ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị, Sở Quy hoạch-Kiến trúc Hà Nội chia sẻ: Để kiến tạo một Thủ đô phát triển bền vững xuyên thế kỷ, cơ quan chuyên môn không né tránh mà đi sâu nghiên cứu, bắt đúng bệnh...

Nhiều cuộc tọa đàm được tổ chức, nhằm đóng góp ý kiến cho chuyển đổi số quy hoạch đô thị tại Hà Nội. (Ảnh DIÊN KHÁNH)

“Bộ não số” cho đô thị thông minh

Thủ đô Hà Nội đang từng bước chuyển đổi, đầu tư hạ tầng công nghệ, tích cực chuyển đổi tư duy quản trị đô thị và quản lý quy hoạch, nâng cao chất lượng sống của người dân.

Các di tích, cảnh quan thiên nhiên, ao hồ cần có “đời sống của mình” trong không gian đô thị mới. (Ảnh VĂN HỌC)

Tích hợp yếu tố sinh thái vào từng lựa chọn

Ô nhiễm môi trường không chỉ là thách thức trước mắt, mà còn là lực cản lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững của Thủ đô. Vì vậy, quy hoạch tổng thể phải bảo đảm yêu cầu rất cao về phát triển xanh cũng như tạo dựng hệ sinh thái phong phú cho đô thị.

Lãnh đạo phường Hồng Hà giải đáp thắc mắc của người dân bị thu hồi đất tại hiện trường.

Thước đo của một Thủ đô vì con người

Hà Nội đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc đô thị mạnh mẽ. Song, phía sau những công trình mang tầm vóc quy hoạch là đổi thay trong đời sống của người dân, đặt ra yêu cầu phải giải quyết hài hòa bài toán phát triển và an cư.

Các yếu tố mang tính quyết định cho chuyển đổi xanh, như khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo… cần được đầu tư tương xứng. (Ảnh Thành Đạt)

Thế chân kiềng trong kỷ nguyên xanh

Lời toà soạn - Để đưa nông nghiệp Việt Nam bước vào kỷ nguyên xanh, điều cốt lõi là phải tái định hình vai trò của Nhà nước, doanh nghiệp và người nông dân trong một hệ sinh thái phát triển mới.

Chuyển dịch xanh đang mở ra cơ hội để nông sản Việt Nam tái định vị trên thị trường quốc tế. (Trong ảnh: Trồng sầu riêng cho năng suất cao ở xã Trường Long, TP Cần Thơ). (Ảnh Phương Bằng)

Tháo gỡ nút thắt vốn và đầu tư

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, biến động thị trường khó đoán định, đòi hỏi từ người tiêu dùng cũng cao hơn, nông nghiệp Việt Nam đứng trước yêu cầu phải chuyển dịch xanh, nâng cao giá trị.

TS Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Tối ưu hóa công cụ chính sách, khơi thông nguồn lực công-tư

Phát triển các công cụ chính sách mới, dựa vào cơ chế thị trường để huy động sự tham gia của toàn xã hội trong phát triển nông nghiệp gắn với bảo vệ môi trường là điều TS Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh trong cuộc trò chuyện với NDCT.

Cần thúc đẩy mô hình liên kết bốn nhà (Nhà nước-Viện nghiên cứu-Doanh nghiệp-Nông dân) theo chuỗi giá trị. (Ảnh Đạt Thành)

Doanh nghiệp tiên phong nắm lợi thế

Thể chế và hệ sinh thái về chuyển đổi số - xanh của Việt Nam vẫn chưa hoàn thiện cũng như chưa đủ mạnh để phát triển trên diện rộng. Để hóa giải tình trạng này, cần đồng bộ quá trình hoàn thiện thể chế và tài chính xanh, đi đôi hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi, phát triển hạ tầng số.

Các hợp tác xã, tổ hợp tác, thông qua Chương trình FFF có nhiều cơ hội giao lưu, trao đổi để phát triển. (Ảnh FAO Việt Nam)

Ươm mầm sinh kế

Từ những mảnh vườn nhỏ ở Lào Cai, Thái Nguyên hay Phú Thọ, một mô hình mới đang dần hình thành: Nông nghiệp gắn với rừng, với thị trường, với cộng đồng và với tương lai dài hạn.

Bảy mô hình Đề án 1 triệu ha lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long ghi nhận năng suất đều tăng, nâng cao thu nhập cho nông dân từ 4-7,6 triệu đồng/ha. (Ảnh Lê Phương)

Bài toán nâng tầm giá trị hạt gạo

Lúa phát thải thấp giúp nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế, nhưng đồng thời cũng đặt ra bài toán lớn liên quan nguồn vốn và tổ chức canh tác nông nghiệp.

Đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt giúp minh bạch hóa dòng tiền, giảm thất thu thuế, đồng thời bảo đảm an toàn tài chính cho người dân cũng như nền kinh tế. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Cuộc đua tốc độ và bảo mật

Lời toà soạn - Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 gấp khoảng 28 lần tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tương đương hơn 14 nghìn tỷ USD.

Các hoạt động hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến và phổ biến phương thức thanh toán không dùng tiền mặt (QR code, chuyển khoản) được triển khai mạnh mẽ.

Hướng tới phát triển các hệ sinh thái số

Với tốc độ tăng trưởng hai con số liên tục trong nhiều năm, thanh toán không dùng tiền mặt đã trở thành một phần tất yếu của cuộc sống. Dù mang lại nhiều tiện ích, việc phát triển sản phẩm, dịch vụ ngân hàng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải bảo đảm an toàn, bảo mật.