Bắt đầu từ nền tảng công dân số

Khi công nghệ thông tin đã trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống, thế hệ trẻ tại Việt Nam cũng tiếp xúc sớm hơn với các thiết bị điện tử, mạng xã hội. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc trang bị cho các em những kiến thức và kỹ năng cần thiết để sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm, hiệu quả và an toàn.
Giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh tiểu học là yêu cầu đặc biệt quan trọng.
Giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh tiểu học là yêu cầu đặc biệt quan trọng.

THEO Báo cáo Digital Việt Nam 2024 của Datareportal và Wearesocial, tính đến tháng 1/2024, nước ta có khoảng 78,44 triệu người dùng internet, tương đương mức 79,1% dân số. Trong đó, 96,6% số người dùng internet truy cập qua điện thoại.

Trung bình, mỗi năm có khoảng 502 nghìn người mới tham gia sử dụng internet. Ba mục đích sử dụng internet nhiều nhất của người Việt theo thứ tự lần lượt là: giữ liên lạc với gia đình và bạn bè (chiếm 66,8%), tìm kiếm thông tin (63,7%), cập nhật tin tức và sự kiện (59,6%). Giáo dục và các mục đích học tập đứng thứ 12, chiếm 37,6%.

Sự phát triển của mạng xã hội và các phương tiện truyền thông mang đến cơ hội khám phá, học tập, tìm kiếm và chia sẻ thông tin gần như vô tận cho tất cả mọi người, đặc biệt là đối tượng thanh thiếu niên. Tuy nhiên, vẫn luôn tồn tại những mặt trái dễ dàng tác động xấu tới nhận thức, hành vi và lối sống của giới trẻ, nếu các em không được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng kiểm soát và lựa chọn thông tin trên mạng.

Khi không được định hướng rõ ràng, thanh thiếu niên rất dễ bị cuốn vào vòng xoáy sống ảo hoặc trở thành những “anh hùng bàn phím”. Vụ việc một nam sinh viên chuyển khoản ủng hộ đồng bào vùng lũ 10.000 đồng với nội dung “tap the ae rap xiec trung uong ung ho” khiến mọi người hiểu nhầm, hay tình trạng các KOL, TikToker đăng tải thông tin sai sự thật bị lột trần đã cho thấy sự ngây thơ của một bộ phận không nhỏ người dùng trẻ. Họ không biết rằng mọi hành động đều để lại dấu chân số, và sẽ dễ dàng bị truy vết dữ liệu cá nhân.

HỘI đồng châu Âu (EC) định nghĩa kỹ năng công dân số là cách thức cá nhân hành động và tương tác trực tuyến, bao gồm các giá trị, thái độ, kỹ năng, kiến thức, sự hiểu biết cần thiết để điều hướng một cách có trách nhiệm trong thế giới kỹ thuật số, và để định hình công nghệ nhằm đáp ứng nhu cầu của cuộc sống, thay vì bị công nghệ định hình. Chương trình Giáo dục công dân kỹ thuật số của EC được thiết kế với mục tiêu cung cấp cho công dân trẻ cơ hội sáng tạo, phát triển những giá trị, thái độ, kỹ năng và kiến thức cần thiết để có thể tham gia đầy đủ, có trách nhiệm trong môi trường số.

Tại Việt Nam, giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh tiểu học cũng được xem là một trong những nhiệm vụ có tầm quan trọng đặc biệt. Điển hình như tại Thành phố Hồ Chí Minh, sau khoảng thời gian thí điểm, hoạt động này đã được triển khai tại tất cả cơ sở giáo dục tiểu học trong năm học 2024-2025.

Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh quy định có bốn hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh tiểu học năm học 2024-2025, bao gồm: Dạy học môn Tin học theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 cấp tiểu học; tích hợp giáo dục kỹ năng công dân số trong dạy học các môn học, hoạt động giáo dục; dạy học tăng cường giáo dục kỹ năng công dân số; và Tổ chức câu lạc bộ giáo dục kỹ năng công dân số.

Trong đó, việc thiết kế và tổ chức dạy học bài học tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng công dân số có thể sử dụng hình thức bài học STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học), theo một trong hai tiến trình thiết kế kỹ thuật hay nghiên cứu khoa học. Còn với hình thức dạy tăng cường, có thể dạy trải đều khoảng một đến hai tiết mỗi tuần hoặc xây dựng thành các chủ đề theo từng giai đoạn. Việc tăng cường nội dung giáo dục kỹ năng công dân số cho học sinh lớp 1 và 2 hướng đến mục tiêu hình thành sớm các kỹ năng cần thiết cho công dân số, làm cơ sở để các em tiếp cận và học tập thuận lợi môn Tin học ở các lớp tiếp theo.

“GIÁO dục kỹ năng công dân số giúp học sinh tiểu học có được kỹ năng tư duy phản biện, giúp nhận biết thông tin đúng sai, phân biệt nội dung tích cực và tiêu cực trên mạng; kỹ năng giao tiếp, giúp tương tác hiệu quả với người khác trên môi trường mạng, xây dựng các mối quan hệ lành mạnh; kỹ năng bảo vệ bản thân, giúp tránh xa các nguy cơ trên mạng như lừa đảo, xâm hại, bạo lực mạng; kỹ năng sáng tạo để tạo ra các sản phẩm số, tham gia vào các hoạt động sáng tạo trên môi trường số”, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Trần Lưu Hoa nhấn mạnh.

Dựa trên nội dung Bài 13 của Tài liệu tập huấn triển khai thí điểm Giáo dục Kỹ năng Công dân số theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 cấp Tiểu học, học sinh lớp 3 sẽ khám phá phương pháp đánh giá thông tin thu được là tin cậy hay không tin cậy. Các em được giáo viên hướng dẫn cách xác định ngày đăng tin, tên tác giả, nguồn trích dẫn, địa chỉ hay tên miền của trang web.

Thông tin được xem là tin cậy nếu có tác giả rõ ràng, ngày đăng hoặc cập nhật không quá một năm so thời điểm hiện tại. Các trang web có đuôi .edu, .org hay .gov có độ tin cậy cao hơn...

Thí dụ trên là một trong số những bài dạy tiêu biểu ở cấp tiểu học. Tuy nhiên, với sự phát triển không ngừng của các nền tảng kỹ thuật số, giải pháp hiệu quả nhất vẫn là việc khuyến khích quá trình học tập suốt đời, đồng thời liên tục tổ chức các chiến dịch tuyên truyền để nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ.

Như Bill Gates từng nhận định: Công nghệ chỉ là một công cụ. Để giúp trẻ em làm việc cùng nhau và thúc đẩy chúng, giáo viên là người quan trọng nhất.

Với thời lượng môn Tin học một tiết mỗi tuần tại Việt Nam, việc giáo dục kỹ năng công dân số, nếu chỉ tập trung ở bộ môn này, chắc chắn sẽ khó đạt hiệu quả mong muốn. Tuy nhiên, nếu tất cả các giáo viên đều được trang bị nền tảng vững chắc và khả năng lan tỏa kiến thức về kỹ năng trong thời đại số, bản thân họ sẽ góp phần đào tạo nên những thế hệ công dân trẻ sẵn sàng làm chủ công nghệ.

Trẻ em Việt Nam được dùng điện thoại sớm bốn năm so với thế giới. Độ tuổi trung bình sở hữu điện thoại ở nước ta là chín tuổi, còn trên thế giới là 13 tuổi. Khi sử dụng internet, có tới 40% số trẻ cảm thấy không an toàn, hơn 70% từng có trải nghiệm không mong muốn.

Có thể bạn quan tâm

Trung tâm Dữ liệu của CMC Telecom - Data Center đầu tiên tại Việt Nam sở hữu trọn bộ ba chứng chỉ Uptime Tier III (Thiết kế, Xây dựng và Vận hành bền vững) khẳng định năng lực hạ tầng đạt chuẩn quốc tế về độ tin cậy, an toàn và tính sẵn sàng cao. Ảnh: CMC

"Năng lượng mới" cho khát vọng tăng trưởng

Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần khẳng định vai trò tiên quyết của dữ liệu số - xem đây là tư liệu sản xuất, là đầu vào trọng yếu và là "huyết mạch" nuôi dưỡng nền kinh tế số.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân là lời cam kết đanh thép, nhằm bảo vệ niềm tin của nhân dân. (Ảnh CMC)

Lời đáp cho niềm tin

Chúng ta, những công dân nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, tự hào khi công ước đầu tiên của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng được mở ký tại Thủ đô Hà Nội (Công ước Hà Nội).

Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm dữ liệu quốc gia (NDC), Phó Chủ tịch Hiệp hội Dữ liệu quốc gia (NDA)

Bảo đảm dòng chảy liên thông và liền mạch

Để chuyển đổi dữ liệu thành tư liệu sản xuất và động lực cho quá trình phát triển, Việt Nam phải phá “ốc đảo dữ liệu” bằng những phương pháp chuẩn hóa và quản trị thống nhất.

Sinh viên Trường đại học Anh Quốc Việt Nam trao đổi với giảng viên về lĩnh vực dữ liệu số. (Ảnh Thế Đại)

“Xây móng” từ đào tạo nhân lực

Sự bùng nổ của các mô hình ngôn ngữ lớn đã thúc đẩy dữ liệu lên vị trí trung tâm, quyết định sự thành bại của các hệ thống thông minh. Do đó, bài toán đào tạo đội ngũ nhân sự đủ năng lực chưng cất “mỏ vàng” ấy thành tri thức số có giá trị cạnh tranh cũng sẽ đóng vai trò then chốt.

Nhật báo The New York Times cáo buộc OpenAI sử dụng trái phép hàng triệu bài báo để huấn luyện các mô hình AI.

AI - Ai sở hữu, ai được khai thác và phải trả giá?

Khi trí tuệ nhân tạo (AI) bùng nổ với tốc độ vượt xa mọi dự báo, dữ liệu và tri thức - vốn từng là “nhiên liệu thầm lặng” của nền kinh tế số - bất ngờ trở thành tâm điểm của các cuộc tranh chấp pháp lý gay gắt.

Coolmate đặt mục tiêu tăng gấp năm lần doanh thu và đạt mức định giá 1 tỷ USD trước năm 2030.

Bí quyết tiến chắc, mà vẫn tiến nhanh

“Coolmate là thí dụ tiêu biểu cho thế hệ thương hiệu tiêu dùng mới - xây dựng trên nền tảng số, tích hợp chuỗi cung ứng và có khát vọng vươn ra toàn cầu. Chúng tôi tự hào được đồng hành cùng một start-up Việt mang tầm nhìn và tinh thần vượt giới hạn như vậy”, Tổng Giám đốc Quỹ Vertex Growth Fund James Lee nhận định.

Người dân tìm hiểu mô hình nhà ở xã hội, được xây dựng trên đường Lê Thánh Tông, thành phố Hải Phòng. (Ảnh Thu Hằng)

Tăng cơ hội cho người thu nhập thấp

Chính phủ và Quốc hội đã ban hành hàng loạt chính sách đột phá về quy trình phê duyệt dự án, thủ tục lựa chọn chủ đầu tư, cơ chế xác định giá bán, giá thuê, cũng như việc bố trí quỹ đất và ưu đãi tài chính… cho nhà ở xã hội.

Thứ trưởng Xây dựng Nguyễn Văn Sinh

Tạo “luồng xanh”, rút ngắn quy trình

Trao đổi với Nhân Dân cuối tuần, Thứ trưởng Xây dựng Nguyễn Văn Sinh đã nêu ra nhiều giải pháp thúc đẩy các dự án nhà ở xã hội. Trong đó, tạo “luồng xanh”, “luồng ưu tiên” trong quá trình làm thủ tục được coi là điểm nhấn quan trọng, giúp rút ngắn thời gian triển khai các dự án nhà ở xã hội.

Quy định về việc thành lập, hoạt động của Quỹ nhà ở quốc gia.

Niềm hy vọng mới

Quỹ nhà ở quốc gia được thành lập đã mở ra những hy vọng về việc tăng nguồn cung nhà ở xã hội và góp phần ổn định thị trường bất động sản.

Cần sự bình đẳng về quy hoạch cho các dự án nhà ở xã hội. (Ảnh THÀNH ĐẠT)

Giải bài toán quy hoạch quỹ đất

Vấn đề quy hoạch quỹ đất cho nhà ở xã hội tại nhiều địa phương hiện nay vẫn gặp không ít rào cản. Chủ động phân bổ quỹ đất được kỳ vọng sẽ từng bước tháo gỡ nút thắt cho bài toán an sinh đô thị kéo dài nhiều năm qua.

Các ngân hàng tham gia Chương trình tín dụng dành cho người trẻ dưới 35 tuổi đều cân nhắc gia tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn vay giá rẻ cho người mua nhà.

Sẵn vốn ưu đãi, vì sao vẫn chậm giải ngân?

Các gói tín dụng ưu đãi được Chính phủ xác định là giải pháp hữu hiệu thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, mở rộng nguồn cung đáp ứng nhu cầu người dân. Tuy nhiên, so quy mô các chương trình tín dụng ưu đãi cho phân khúc này, doanh số giải ngân vẫn chưa được như kỳ vọng.

Một dự án nhà ở xã hội tại Khu đô thị Pháp Vân-Tứ Hiệp (Hà Nội) bị chậm tiến độ. (Ảnh Văn Học)

Hiện thực hóa giấc mơ an cư

Thực tiễn tại một số dự án cho thấy, yêu cầu xác nhận thu nhập đang trở thành rào cản dai dẳng, khiến nhiều người dân bức xúc.

Con đường xuyên qua khu rừng phòng hộ Mũi Cà Mau vừa được tái sinh. (Ảnh NSNA Phương Bằng)

Tiến tới một Việt Nam Xanh

Định giá carbon và phát triển thị trường carbon là một trong năm giải pháp chính, được Chính phủ đề ra nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa mức phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050, như cam kết tại Hội nghị COP26 (năm 2021).

Trong giai đoạn 2025-2026, các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực xi-măng, sắt thép và nhiệt điện sẽ phải kiểm kê, kiểm soát hạn ngạch khí thải để chuẩn bị cho thị trường carbon bắt buộc. (Ảnh Nguyên Nghi)

Hành trình hướng tới thị trường tín chỉ carbon Việt

Thị trường tín chỉ carbon là công cụ chính sách then chốt, góp phần giảm phát thải khí nhà kính theo cơ chế thị trường. Nhưng để doanh nghiệp tham gia thị trường carbon một cách bền vững, các ngành chức năng cần sớm xúc tiến, triển khai các kế hoạch, giải pháp, khung pháp lý liên quan.

PGS, TS Nguyễn Hồng Quân

Sớm hoàn thiện hành lang pháp lý

Việt Nam dự kiến thiết lập, vận hành thí điểm sàn giao dịch tín chỉ carbon, bước đầu hình thành và phát triển thị trường này vào cuối năm 2026.

Tham gia thị trường tín chỉ carbon, Cà Mau ước tính có nguồn thu khoảng hơn 3.500 tỷ đồng mỗi năm từ “kho báu xanh”.

Giữ rừng, giữ sinh kế bền vững

Những ngày đầu năm 2026, nắng như dịu lại khi chúng tôi lạc bước dưới những vòm xanh ngắt của rừng ngập mặn lớn nhất Việt Nam. Với hơn 102.000ha rừng và đất rừng ngập mặn, Cà Mau không chỉ sở hữu một hệ sinh thái đặc thù, mà còn nắm giữ “vận mệnh” sinh kế của hàng chục nghìn hộ dân.

Bộ trưởng Biến đổi Khí hậu Simon Watts (giữa) trong cuộc làm việc tại Vanuatu, New Zealand.

Nghịch lý về thiếu hụt niềm tin

Dù New Zealand cắt giảm mạnh số lượng đơn vị phát thải trong hệ thống mua bán hạn ngạch (ETS) giai đoạn 2025-2029 từ 45 xuống 21 triệu đơn vị, đất nước này vẫn gặp phải tình trạng đấu giá thất bại vì vấn đề dư thừa nguồn cung.

Tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao giúp nông dân miền Tây có sự chuyển biến mạnh mẽ về tư duy sản xuất. (Ảnh NGUYỄN HỮU TÙNG)

Danh tính mới cho hạt gạo Việt

Sau một năm triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh, nông dân Đồng bằng sông Cửu Long đã mạnh dạn thay đổi tư duy sản xuất, để hạt gạo Việt bắt đầu có “danh tính xanh” trên thị trường quốc tế.

Ảnh: Chu Việt Hà

Sống trẻ

Sống thật nhiều, sống trọn vẹn từng khoảnh khắc để không phải hối tiếc khi nhìn lại, nghĩ nhiều đến hơn một cuộc đời khác ngoài bản thân mình và cho đi bất cứ khi nào có thể…

Niềm vui với thành quả sáng tạo như làm bừng sáng gương mặt của nghệ nhân gốm trẻ ở làng nghề truyền thống Phù Lãng, tỉnh Bắc Ninh. (Ảnh Minh Lê)

Sống như tuổi thanh xuân

LTS - Nhân Dân cuối tuần xin gửi tới bạn đọc một mạn đàm quanh chủ đề sống trẻ của nhà văn NGUYỄN TRƯƠNG QUÝ, từ góc nhìn với văn chương, sáng tạo nghệ thuật cùng trải nghiệm đáng giá trên hành trình viết của chính tác giả.

Chị Nguyễn Vân Anh, người sáng lập và có nhiều năm làm giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng khoa học về Giới-Gia đình-Phụ nữ và Vị thành niên (CSAGA)

Nuôi dưỡng một đời sống tinh thần phong phú, sâu sắc

Chung quanh chủ đề sống trẻ, chúng tôi có cuộc trò chuyện với chị Nguyễn Vân Anh, người sáng lập và có nhiều năm làm giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng khoa học về Giới-Gia đình-Phụ nữ và Vị thành niên (CSAGA).

Đọc sách cùng tác giả đem lại những giây phút vui vẻ cho các em nhỏ. (Ảnh NXB Kim Đồng)

Mơ lớn để sáng tạo nhiều hơn

Cho đến nay, sách dành cho thiếu nhi ở nước ta vẫn chủ yếu có hai dạng: Sách được viết bởi các tác giả trong nước và sách mua bản quyền/ chuyển ngữ từ các đơn vị xuất bản nước ngoài. Nhưng đã bắt đầu có những giấc mơ phát hành ra thế giới những cuốn sách thiếu nhi do tác giả Việt Nam thực hiện.

Những đôi chân có thể không còn nhanh nhẹn và đôi khi lạc nhịp nhưng vẫn luôn cố gắng bắt kịp từng điệu nhảy.

“Trạm kết nối” liên thế hệ

Mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau, là sáng kiến do Hội Người cao tuổi Việt Nam khởi xướng, đến nay được nhân rộng tại nhiều địa phương, đặc biệt có nơi còn được ghi nhận như một “mạng lưới an sinh cộng đồng”.

TS Phan Quang Anh (thứ ba, từ phải sang) tham dự Lễ ra mắt VietNuc tại Đại sứ quán Việt Nam ở Pháp, năm 2025. (Ảnh Minh Duy)

Những cống hiến thầm lặng

Vượt qua khoảng cách địa lý xa xôi, nhiều chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài ngày đêm bắc những nhịp cầu tri thức đưa tiến bộ khoa học công nghệ thế giới về Việt Nam. Từ dải đất chữ S, họ tự tin bước ra thế giới và góp phần vào những nỗ lực định danh Việt Nam trên bản đồ tăng trưởng toàn cầu.

CẢI CÁCH, BẢN LĨNH VÀ NHÂN VĂN

CẢI CÁCH, BẢN LĨNH VÀ NHÂN VĂN

Lời tòa soạn - Năm 2025 dần đi đến những ngày cuối cùng, đất nước đang hướng tới một năm mới, một giai đoạn phát triển mới được khai mở từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Với sự đóng góp tích cực từ xuất khẩu các mặt hàng chủ lực như: lúa gạo, hải sản... dự kiến tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 của Việt Nam có thể đạt ngưỡng kỷ lục hơn 900 tỷ USD.

Vị thế, vận hội cho kinh tế Việt Nam cất cánh

Năm 2026 đang đến là thời điểm mà năng lực đổi mới sáng tạo, tri thức và kết nối chuỗi giá trị toàn cầu trở thành trọng tâm, để Việt Nam có thể vươn lên và khẳng định vị thế trên trường quốc tế.