Áp lực giai đoạn “nước rút”
Bà Đặng Thanh Mai, Phó Cục trưởng Khí tượng thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Các dự báo cho thấy El Nino đã hình thành từ tháng 6, tiếp tục mạnh thêm từ nay đến cuối năm và có thể kéo dài sang đầu năm 2027. Hiện nay, xác suất xuất hiện El Nino với cường độ rất mạnh, khoảng từ 60-65%, có diễn biến tương tự El Nino năm 2023, cường độ tương đương El Nino năm 2015-2016, đồng thời có thể nằm trong nhóm các đợt El Nino mạnh nhất kể từ năm 1950.
Nếu kịch bản này xảy ra, nhiệt độ trung bình tại Việt Nam có thể cao hơn nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C; riêng giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12 tăng từ 1-2 độ C; lượng mưa tại nhiều khu vực như Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ có thể thiếu hụt từ 25-50%. Vì thế, nguy cơ xảy ra khô hạn cục bộ hoặc trên diện rộng rất cao, nhất là tại những khu vực có nhu cầu sử dụng nước lớn phục vụ sản xuất.
Những diễn biến này đặc biệt đáng lo ngại khi dự báo khô hạn đều thuộc các vùng nông nghiệp trọng điểm cả nước trong khi cuối năm là thời điểm ngành nông nghiệp bước vào giai đoạn “nước rút” tập trung chăm sóc, thu hoạch, chế biến và đẩy mạnh xuất khẩu để hoàn thành kế hoạch tăng trưởng. Cụ thể, nguy cơ thiếu nước, hạn hán có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng và sản lượng nhiều loại cây trồng như lúa, cây ăn quả, cây công nghiệp dài ngày dẫn đến thiếu nguồn cung xuất khẩu.
Mặt khác, El Nino còn có thể đẩy chi phí sản xuất tăng lên khi nhu cầu tưới tiêu, phòng chống dịch bệnh tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất và sức cạnh tranh của nông sản.
Giữ sản lượng, đón cơ hội thị trường
Phó Vụ trưởng Kế hoạch-Tài chính (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Trần Gia Long cho rằng, trước nguy cơ El Nino rất mạnh, ngành nông nghiệp đang tích cực triển khai nhiều giải pháp để bảo đảm tăng trưởng. Theo đó, đơn vị chỉ đạo các địa phương điều chỉnh lịch sản xuất và sử dụng các giống cây trồng có khả năng chống chịu tốt hơn với hạn hán, thiếu nước; rà soát và hoàn thiện hệ thống thủy lợi, nâng cao năng lực trữ nước, điều tiết nước phục vụ sản xuất.
Thực tế những năm gần đây, nhiều địa phương đã từng bước chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu thông qua các hình thức canh tác phù hợp điều kiện tự nhiên. Các mô hình tưới tiết kiệm, canh tác thông minh và ứng dụng công nghệ số ngày càng được mở rộng.
Theo bà Phan Thị Phước, nông dân trồng sầu riêng tại xã Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk, gia đình đã áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm kết hợp thiết bị cảm biến Enfarm để theo dõi độ ẩm và dinh dưỡng đất. Nhờ đó, việc tưới nước thực hiện theo nhu cầu thực tế của cây trồng thay vì dựa vào kinh nghiệm giúp giảm lượng nước đáng kể nhưng cây trồng vẫn sinh trưởng tốt.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, giải pháp này không loại bỏ hoàn toàn tác động của El Nino nhưng giúp sử dụng hiệu quả nguồn nước và kéo dài khả năng chống chịu của cây trồng. Đây là một trong những yếu tố quan trọng để duy trì năng suất và chất lượng sản phẩm.
Bên cạnh những thách thức, ở góc độ thị trường, El Nino lại được đánh giá có thể mở ra cơ hội cho nông sản Việt Nam. Ông Trần Gia Long phân tích: Do El Nino tác động đến nhiều quốc gia sản xuất nông nghiệp trên thế giới dẫn đến nguy cơ suy giảm sản lượng nông sản toàn cầu, nguồn cung bị thu hẹp, cho nên nhiều khả năng đẩy mặt bằng giá hàng hóa tăng cao. Đơn cử như ngành lúa gạo, ngay khi có thông tin về hiện tượng El Nino, giá gạo xuất khẩu đã tăng so với đầu năm. Tương tự, giá cà-phê cũng kỳ vọng được phục hồi về đỉnh sau một thời gian trầm lắng.
Tuy nhiên, cơ hội này chỉ được tận dụng khi Việt Nam có khả năng duy trì năng lực sản xuất trước biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan. Vì vậy, ngành nông nghiệp cần cấp bách thực hiện các giải pháp thích ứng El Nino nhằm bảo đảm nguồn cung nông sản, giữ vững vị thế xuất khẩu, góp phần quan trọng hoàn thành mục tiêu tăng trưởng nông nghiệp.
