Thần núi như muốn thử thách những con người nhỏ bé. Người như những vạt rêu lún phún cần mẫn bám lên đá, hòa vào màu xanh ngắt của mênh mông.
Thanh Tâm cầm giấy giới thiệu thực tập đến Tả Chải, điểm trường lẻ nằm ở khoanh núi thứ ba của dãy Tả Gia. Chiếc xe ôm trầy trật lên dốc rồi khựng lại trước một khúc cua. Bác xe ái ngại: “Cô giáo cố đi bộ một đoạn nhé. Đường trơn, đi bộ an toàn hơn”. Cô gật đầu, xốc lại chiếc ba-lô, ngoái đầu nhìn xuống thung lũng, tưởng như mình đang lạc giữa biển sương bồng bềnh, ngỡ ngàng phấn khích. Nhưng nhìn lên con đường thấp thoáng trong màn hơi nước nhòe nhoẹt, nghĩ đến quãng thời gian hai tháng thực tập ở nơi heo hút này, ánh mắt cô lại thoáng rợp buồn.
Ngôi trường nép mình bên vách núi. Mỗi đợt gió quét qua nghe tiếng cọt kẹt keo két rợn người. Ba phòng học ghép từ những thân gỗ còng queo, mái tôn móp méo hoen rỉ. Phía trước sân trường, cột cờ là một thân tre gầy guộc, trông giống như một nét chữ mỏng manh, chỉ có màu đỏ tươi của lá cờ như điểm một chút tươi sáng trên nền núi rừng bàng bạc sương.
Thanh Tâm được phân công làm chủ nhiệm lớp thay cho cô Sao sắp đi học đại học tại chức dưới tỉnh. Danh sách lớp là 24 em, ghép chung lớp 4 lẫn lớp 5, nhưng chưa ngày nào đủ sĩ số. Cuối lớp có hai chiếc bàn con con, trên mặt bàn lỏng chỏng vài thứ đồ chơi xanh đỏ. Góc lớp có một chiếc võng nhỏ bằng vải thổ cẩm mắc chéo vào hai cột. Cô Sao cười: “Thi thoảng có học sinh cõng theo em nhỏ đến lớp…”. Những tiếng chào lí nhí e dè, chỉ có ánh mắt lấp lánh tia vui khi đón nhận những quyển vở bìa trang trí ngộ nghĩnh từ tay cô giáo mới.
Ngồi bàn cuối cùng là Kía, hơn các bạn hai tuổi, cao vống như một cây sậy, da đen cháy, tóc hoe vàng khô khét, mồ côi bố từ nhỏ. Khi cô giáo gọi đọc bài, cậu phát âm nặng nhọc như thể có búi râu ngô mắc trong cổ họng. Các bạn rúc rích cười khiến cậu đỏ bừng mặt. Cô Tâm nhìn bàn tay Kía run run, ánh mắt chăm chắm dán vào cuốn sách như đang cố níu lấy từng chữ, thấy thương quá đỗi.
Buổi chiều, cô Tâm cùng mấy trò gái xới xáo khoảnh đất sau trường, thi thoảng lưỡi cuốc va phải cục đá tóe ra những tia sáng gắt gỏng. Đứa thì bảo cô trồng rau, đứa thì nói cô sẽ tra ngô. Cô cười: “Cô sẽ gieo hoa”. Ánh mắt cô mơ màng nghĩ về những vồng hoa sặc sỡ ở khu vườn xinh xắn trước căn nhà nhỏ dưới thị trấn. Gói hạt hoa ngũ sắc ấy mẹ đã đưa cho cô lúc tiễn con gái ra bến xe. Mẹ cô là họa sĩ, bà yêu cái đẹp và yêu sự tự do. Bà đã để con tự chọn nghề nghiệp bởi chỉ khi được làm việc mình muốn, người ta mới có thể đặt cả cái tâm của mình vào đó được.
Hôm sau Kía mang đến cho cô Tâm một chiếc túi thổ cẩm nhỏ, bên trong là những hạt ngô vàng óng, nói dõng dạc, không ấp úng như lúc đọc bài:
- Mẹ em bảo cô tra ngô để còn làm mèn mén. Mưa lũ cô không đi chợ được, có mèn mén ăn cho đỡ đói.
- Nhưng cô chỉ ở đây hai tháng, làm sao đợi được cây ra bắp.
Kía ngẩn người, mặt đỏ bừng, mắt nhìn xuống bàn chân nứt nẻ. Biết mình lỡ lời, cô Tâm tươi cười đỡ lấy túi hạt ngô cất vào ngăn bàn giáo viên. Hôm sau Kía lại mang đến cho cô túi hạt cải mèo: “Mẹ em bảo để cô gieo lấy rau ăn. Mùa này nó lên nhanh lắm”. Lũ trẻ phía trên lại rúc rích cười: “Lớn thế rồi mà cái gì cũng mẹ em bảo”.
Thanh Tâm ngỡ ngàng, thấy ý định gieo hạt hoa của mình sao mà viển vông lạc lõng. Những con người thô mộc nơi đây chỉ mong cái chân đủ dẻo dai leo dốc, cái bụng đủ no, cái thân đủ ấm. Các thầy cô thì muốn họ hiểu được cái chữ không làm cho bụng no ngay được nhưng sẽ khiến cuộc đời của bọn trẻ bớt hiu hắt hơn.
Tâm mang túi hạt cải ra gieo trên khoảnh đất mới xới. Lũ trẻ ríu rít: “Cô à, nếu cô không ăn rau, cô sẽ có một vồng hoa vàng sặc sỡ”. Cô nương theo những tiếng cười trong vắt. Cô chợt nhớ đến túi hạt ngô của Kía vẫn nằm im trong ngăn bàn, những hạt ngô vàng óng như mời gọi, như khao khát được gieo xuống nền đất. Cô mang ra tỉ mẩn tra từng hạt quanh luống rau. Vẫn còn thừa một nửa, cô lại tra men theo những ụ đá, thấy lòng mình nhen nhóm những tia vui.
*
Những ngày cuối cùng của đợt thực tập, lớp học thưa dần, những chiếc bàn cuối lớp trống hoác, một khoảng lặng chẳng dễ lấp đầy. Những đứa trẻ cố đến lớp vì bố mẹ vắng nhà, thạp gạo đã cạn, ngô cũng hết, ở lại trường với cô giáo còn được cô cho ăn cơm, ăn mì tôm đỡ bữa.
Cuối tuần, Thanh Tâm cùng cô Lánh, thầy Sìn xuống bản, gõ cổng từng nhà. Có nhà mở cổng mời vào, tiếng thở dài buồn hơn tiếng mưa rả rích: “Cô giáo à, về đi thôi, trời sắp tối rồi, đường trơn nguy hiểm lắm. Để lũ trẻ ở nhà giúp bố mẹ. Vụ ngô đương vào kỳ thu hoạch rồi…”. Có nhà vắng hoe vắng hoắt, hai ba chiếc đầu bù xù ló ra, những đôi mắt ngác ngơ. Cô Tâm nói vọng vào: “Các em cố gắng đến lớp nhé, đừng bỏ học…”. Im lặng. Không có lời hứa hẹn nào được cất lên. Cô hiểu lời giảng của mình chưa thể át đi tiếng sôi réo ùng ục của những cái bụng đói. Những vòng xe lại trầy trật trên con đường lầy lội. Hun hút, chênh vênh.
Đêm cuối tuần. Một cơn mưa rừng dữ dội ào xuống. Nghe vẳng từ xa có tiếng đất đá rào rạo như tiếng núi gãy. Mái tôn rung lên bần bật. Bên ánh nến leo lét, Thanh Tâm ngồi bó gối, đêm trôi nằng nặng.
Sớm ngày, cô đi ra phía sau trường. Những luống rau cải vừa mới lên lún phún bị vùi lấp trong đất đá nhão nhoét. Những cây ngô non lẫn trong bùn đặc quánh. Đất bầm đỏ như vết thương của rừng. Cô đứng lặng, thấy ngực mình nghẹn như có tảng đá chèn ngang. Bần thần trước bản báo cáo thực tập, tay run run dừng lại ở dòng nguyện vọng nhận công tác, Tâm chợt lặng người khi nhận được tin từ thầy hiệu trưởng: Có thể điểm trường lẻ này sẽ phải đóng cửa, đưa học sinh chuyển về trường trung tâm để bảo đảm an toàn. Mưa vẫn lục bục gõ trên mái nhà. Hình ảnh vồng hoa ngũ sắc sặc sỡ chợt loang loáng hiện lên trong tâm trí cô. Nhớ nhà. Nhớ mẹ. Thương cả những khát vọng thanh xuân bị cơn mưa rừng làm tan loãng.
Khoảng thời gian hai tháng đủ để Tâm neo đậu nhớ thương từng góc nhỏ của dãy lớp lụp xụp và khoảnh sân trường lồi lõm, nhất là những ánh mắt ngơ ngác trong veo. Có tiếng gõ cửa dè dặt. Cô ngoảnh ra. Kía đứng nép bên cánh cửa xộc xệch: “Mẹ em bảo mang cái này đến tặng cô. Cô… có trở lại trường nữa không ạ?”. Chìa tay đón nhận chiếc khăn thổ cẩm sặc sỡ, nhìn đôi tay đen đúa của Kía, cô muốn nói một lời hứa hẹn, nhưng biết mình chẳng đủ dũng khí nên đành im lặng.
Buổi trưa trời tạnh mưa, vài tia nắng vàng rượi le lói trên đỉnh Tả Gia. Thanh Tâm khoác ba-lô bước qua khoảnh sân trường lép nhép. Kía và mấy đứa trò lớn lốc nhốc chạy theo bảo đưa cô đến suối Vần Ly. Cô cản không được. Thôi cứ để lũ trẻ tiễn cô một đoạn, biết đâu đây là lần gặp cuối cùng bởi cô chẳng thể biết trước được liệu mình có trở lại nơi này nữa không nếu điểm trường đóng cửa. Cô lầm lũi bước đi, bỗng thấy mình như người có lỗi, chiếc ba-lô trên lưng trĩu nặng. Cô quay lại chào lũ trẻ. Mấy bàn tay nhỏ xíu vẫy vẫy. Kía vẫn tần ngần đứng bên mép suối. Cô xắn quần, tuột đôi dép cầm lên tay, mạnh dạn lần bước qua suối. Bờ chỉ còn cách chừng mươi bước chân. “Cô giáo cố lên nhé! Sắp sang rồi. Cô giỏi quá!”.
Chợt có một âm thanh bất thường vọng lại, là tiếng nước xối từ triền núi. “Cô Tâm, nhanh lên!”. Kía hét lên. Cô hối hả bì bõm. Nhưng chỉ trong giây lát, dòng lũ bất ngờ cuộn lên, Thanh Tâm chấp chới, ngập ngụa. Những đọt nước đục ngầu sặc sụa trong miệng trong mũi. Giữa dòng lũ dữ, chẳng có gì để bấu víu. Nước mắt chẳng thấm gì với nước lũ. Cô thấy tim mình nghẹn lại, mắt tối sầm, chỉ còn loáng thoáng thấy có một bóng thổ cẩm lao tới.
Khi được kéo lên bờ, cả cô và trò đều kiệt sức. Bên cạnh, có tiếng sụt sịt của mấy đứa trò gái. Kía thở dốc rồi ngồi dậy ho sặc sụa, nước trào ra từ miệng từ mũi. Cô Tâm bật khóc, ôm chặt cậu trò vừa cứu mình thoát khỏi tử thần trong gang tấc. Bùn đất lấm lem chiếc áo thổ cẩm, nước nhòe nhoẹt trên gương mặt tái xanh. “Cô Tâm, cô quay lại trường nhé”. Cô gật đầu. Vạt hoa sơn tra nở muộn ven suối khiến trời chiều bỗng như sáng hơn.
Cô gọi điện về cho mẹ, tâm sự về quyết định của mình. Trong những lời động viên khích lệ, cô vẫn nghe được tiếng thở dài cố nén từ đầu dây bên kia. Mấy hôm sau, trời hửng nắng. Lớp học đông hơn. Tiếng đọc bài ê a của lũ trẻ làm ngôi trường như thức giấc. Mảnh vườn sau trường được xới lại để gieo lượt hạt mới.
Thanh Tâm tạm biệt lớp học để trở lại trường sư phạm dưới tỉnh thi tốt nghiệp. Cô lặng lẽ ra sau trường nhìn ngắm những thân ngô non như những nét cọ phết màu xanh nõn lên nền đá xám ngắt. Và cô biết, ở nơi này, mùa chỉ là một khái niệm thời gian. Chỉ cần có niềm tin, mùa nào hạt cũng sẽ bật mầm đội đất mà vươn lên.
Ngày chia tay, trời trong văn vắt. Bọn trẻ lại tiễn cô qua chặng đường núi gập ghềnh. Không có lời hứa hẹn, chỉ có những ánh mắt trong veo lấp lánh.
