Sự 'thất thế' của chính quyền Ca-đa-phi không đồng nghĩa với sự kết thúc của tình hình bạo lực. Ngược lại, đây mới chỉ là sự khởi đầu của cuộc tranh giành lợi ích và quyền lực mới. Ngày 5-3 vừa qua, Hội đồng Dân tộc chuyển tiếp (NTC) ở Li-bi tự tuyên bố là người đại diện hợp pháp duy nhất của nhân dân Li-bi và ngày 23-3 chỉ định ông M.Gi-brin thành lập một chính phủ lâm thời. Với sự yểm trợ của máy bay NATO, chỉ trong hai ngày 20 và 21-8 vừa qua, lực lượng nổi dậy ở Li-bi đã chiếm đựợc dinh thự của Tổng thống Ca-đa-phi và đến nay đã làm chủ phần lớn Thủ đô Tơ-ri-pô-li. Và ngày 26-8 vừa qua, NTC đã chuyển Ủy ban hành pháp (có chức năng như chính phủ) từ thành trì Ben-ga-di của họ ở miền đông đến Tơ-ri-pô-li để bắt đầu quá trình chuyển tiếp thời 'hậu Ca-đa-phi'. Tuy nhiên, đối với NTC, quá trình chuyển tiếp này không dễ dàng. NTC đang đứng trước nhiệm vụ đầy khó khăn là khôi phục trật tự, bắt đầu công cuộc tái thiết và tránh để đất nước rơi vào xung đột và hỗn loạn. Việc khôi phục an ninh tại Li-bi được coi là cấp bách nhất. Lực lượng nổi dậy cho biết, họ đang đào tạo hàng nghìn nhân viên an ninh ở TP Ben-ga-di để sẵn sàng tới Tơ-ri-pô-li thực hiện nhiệm vụ khôi phục trật tự tại đây. Tuy nhiên, các nhà phân tích nghi ngờ về tính sẵn sàng và sự tồn tại của lực lượng này. Trong khi đó, lực lượng nổi dậy hiện nay chẳng qua chỉ tạm thời tập trung lại với nhau, nội bộ chia rẽ, thành phần phức tạp, quan điểm chính trị không thống nhất, mưu cầu lợi ích cũng khác nhau. Ở Li-bi hiện có khoảng 140 bộ tộc và phe cánh, hợp thành mười liên minh bộ lạc. Các nhóm tuy đạt được sự nhất trí trong việc lật đổ ông Ca-đa-phi, song một khi mục tiêu tác chiến chung không còn, những mâu thuẫn và sự chia rẽ giữa các nhóm chắc chắn sẽ bộc lộ. Hồi tháng 7, chỉ huy của lực lượng nổi dậy A.F.Y-u-nét đã bị sát hại là bằng chứng của cuộc tranh giành quyền lực ngầm trong nội bộ lực lượng nổi dậy. Ông Y-u-nét từng là Bộ trưởng Nội vụ dưới chính quyền Ca-đa-phi và đã chạy sang hàng ngũ lực lượng nổi dậy. Nhóm bộ lạc của ông có ảnh hưởng ở Li-bi đe dọa sẽ trả thù những kẻ đã giết hại ông và thề rằng sẽ đưa ra xét xử vụ này nếu các thủ lĩnh của lực lượng nổi dậy không công bố kết quả điều tra vụ sát hại nói trên vào cuối tháng 8 này. Ở một quốc gia được hình thành bởi nhiều bộ lạc như Li-bi, muốn cân bằng lợi ích giữa các bên, lấp khoảng trống quyền lực một cách hòa bình sẽ khó khăn hơn nhiều so với tiến hành lật đổ ông Ca-đa-phi. Nhiều nhà phân tích cảnh báo rằng, nguy cơ trả thù lẫn nhau, dẫn tới tình trạng bạo lực không thể kiểm soát ở Li-bi như từng xảy ra ở I-rắc là 'không thể tránh khỏi'.
CHO đến nay, đã có gần 50 nước công nhận NTC. Liên đoàn A-rập (AL) đã công nhận NTC, nhưng Liên minh châu Phi (AU) chỉ đồng ý công nhận hội đồng này khi ở Li-bi chấm dứt các hoạt động quân sự và một chính phủ mới, bao gồm cả bên chống đối và bên ủng hộ ông Ca-đa-phi, được thành lập. Mấy ngày qua, các nước đồng minh phương Tây đã và đang ráo riết hoạch định các phương án cho thời kỳ 'hậu Ca-đa-phi'. Nhà trắng cho rằng, nếu các kế hoạch chuyển tiếp không được vạch ra một cách nhanh chóng, thì đất nước Li-bi thời 'hậu Ca-đa-phi' sẽ rơi vào tình trạng hỗn loạn. Mỹ và châu Âu lo ngại rằng, lực lượng nổi dậy ở Li-bi chưa ở vào thế có thể cai quản được đất nước. Ông K.Bô-kha-ni, Giám đốc phụ trách khu vực Trung Ðông của cơ quan tình báo toàn cầu Stratfor cho rằng, vấn đề là tại Li-bi không có thủ lĩnh nào của lực lượng nổi dậy được mọi người tôn trọng. Trên thực tế, đến thời điểm hiện nay, ở Li-bi đang tồn tại song song hai chính quyền. Mặc dù lực lượng nổi dậy đã làm chủ phần lớn Thủ đô Tơ-ri-pô-li, song ông Ca-đa-phi và những người ủng hộ ông vẫn còn ảnh hưởng và tiềm lực quân sự. NTC nhiều lần kêu gọi đoàn kết dân tộc, đồng thời ra lệnh không được giết hại để trả thù. Tuy nhiên, nhiều nhóm bộ tộc cho biết họ không chấp nhận lời kêu gọi này và theo họ cần phải 'xóa sạch chế độ cũ'. Trong khi đó, theo nhiều nhà quan sát, ông Ca-đa-phi vẫn còn khả năng kháng cự lâu dài. Theo ông H.A-bi-di, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu thế giới A-rập và Ðịa Trung Hải, ông Ca-đa-phi vẫn 'bảo đảm được khả năng gây rối' cho đối phương, vì ở nước này có sự gắn kết giữa chính quyền Ca-đa-phi với bộ máy quân sự và an ninh. Một số lực lượng an ninh vẫn bám trụ quanh Tơ-ri-pô-li không chịu buông vũ khí vì họ biết rằng tương lai của họ gắn liền với số phận của ông Ca-đa-phi. Tại cuộc họp các bộ trưởng quốc phòng của những nước ủng hộ lực lượng chống lại ông Ca-đa-phi, ở Thủ đô Ðô-ha (Ca-ta), Chủ tịch NTC, ông M.A.Gia-lin, nói rằng, ông Ca-đa-phi 'vẫn là mối đe dọa' đối với Li-bi. Ông kêu gọi NATO tiếp tục hỗ trợ NTC. NTC đã treo giải thưởng hơn 1,6 triệu USD cho ai giết hoặc bắt được ông Ca-đa-phi. Lực lượng nổi dậy ở Li-bi tiếp tục truy tìm ông Ca-đa-phi và đang tập trung hỏa lực đánh chiếm TP Xơ-tê, quê hương của ông Ca-đa-phi. Ngày 29-8, Bộ Ngoại giao An-giê-ri cho biết, vợ và ba con của ông Ca-đa-phi đang ở nước này. Trong khi đó, ông Ca-đa-phi và hai con trai là Xa-a-đi và X.An I-xlam vẫn cố thủ ở thị trấn Ba-ni Oan-lít, cách phía nam Tơ-ri-pô-li 100 km. NTC từng nhiều lần tuyên bố cuộc chiến ở Li-bi chỉ chấm dứt khi ông Ca-đa-phi bị giết chết hoặc bị bắt.
Từ việc thiết lập 'vùng cấm bay' ở Li-bi, mở chiến dịch không kích từ ngày 31-3 đến nay, với hơn 20.639 phi vụ trong đó có hơn 7.760 vụ không kích, đến chiến dịch bí mật mang tên 'Người cá', NATO đã từng bước hỗ trợ lực lượng nổi dậy ở Li-bi đánh chiếm Thủ đô Tơ-ri-pô-li và buộc ông Ca-đa-phi phải đầu hàng hoặc ra đi. Những gì đã và đang diễn ra ở Li-bi là bằng chứng cho thấy NATO đã can thiệp công việc nội bộ của Li-bi, một quốc gia độc lập có chủ quyền. Cuộc chiến ở Li-bi chưa chấm dứt và quốc gia Bắc Phi này đang đứng trước nhiều khó khăn và thách thức mới.
