Tết Nhảy của người Dao đã trở thành những “điểm hẹn văn hóa” đầy sắc màu cho bà con sở tại và đông đảo du khách.
Trước năm 1963, cộng đồng người Dao Quần Chẹt chủ yếu sống trên núi cao thuộc Vườn quốc gia Ba Vì ngày nay. Sau đó, bà con hạ sơn xây dựng bản làng dưới chân núi, rời cuộc sống du canh du cư và nhiều gia đình đã phát triển nghề thuốc nam truyền thống.
Từ thời cổ xưa, họ ở phương bắc, vì các cuộc chiến loạn mà vượt biển đến Việt Nam ngày nay. Trên đường đi, gặp bão tố, họ đã cầu thần linh phù hộ, nếu thoát nạn hàng năm, muôn đời con cháu sẽ làm lễ tri ân.
Tết Nhảy diễn ra vào mùa xuân, các gia đình “đăng cai”, tổ chức cho bà con dân làng và tất cả khách muôn phương cùng chung vui. Nghi lễ, tiệc tùng, ẩm thực cầu kỳ, tiệc bày ra mặt lá, đậm chất hoang dã của núi rừng. Trong Tết Nhảy có phần múa gia binh, tái hiện cảnh săn bắt, hái lượm, chiến đấu chống giặc và “trả ơn” thế lực siêu nhiên cứu mạng. Đặc biệt ấn tượng là cảnh bà con treo vô số bức tranh thờ cổ xưa của người Dao lên các bức vách ngôi nhà, quanh khu vực ban thờ.
Tranh của người Dao vẽ các vị thần linh, gương mặt “ông thiện”, “ông ác”, tư duy khuyến khích điều thiện, răn dạy trừng trị kẻ ác. Nổi tiếng nhất là bộ tranh Tam thanh, với hình ảnh ba vị thần tối cao cai quản trời, cõi trần và cõi âm. Họ có niềm tin sâu sắc vào Ngọc Hoàng Thượng Đế và thủy tổ của họ (Bàn Vương). Các bức vẽ gồm nhiều lớp lang. Có khi, trên một bức tranh cổ, mỗi chiều chỉ vài chục xăng-ti-mét, mà có tới hàng chục gương mặt thần linh. Nhiều bức vẽ cảnh tra tấn, xử tội những kẻ có hành vi tàn ác.
Cách đây chưa lâu, thường ngày, người Dao vẫn mặc trang phục truyền thống nhiều màu sắc kỳ bí, nay, trang phục này chủ yếu được dùng khi tổ chức lễ hội.
Vì di cư nhiều nơi (trước đây, họ du canh du cư), nên người Dao thường để đồ thờ, tranh thờ của mình trong các túi vải có dây rút, tranh được cuộn tròn nhỏ gọn. Chỉ khi có Tết Nhảy, lễ lạt, cấp sắc, họ mới mở ra.
Ngoài câu chuyện về tâm linh, tranh thờ của người Dao ở Ba Vì là một thế giới nghệ thuật cổ truyền hấp dẫn. Trong dịp Tết Nhảy, những căn nhà rộng lớn phủ kín tranh thờ đầy màu sắc và hình khối tinh tế, độc đáo được trưng ra. Đó là một thế giới di sản rất đáng để chúng ta chiêm ngưỡng. Bà con nơi này sống hào hiệp, cởi mở. Xin hãy đến “dưới chân “Nóc nhà Thủ đô” xanh thắm này và trải nghiệm những điều hữu ích.
Nhiều phong tục, tập quán, trang phục cổ, lễ hội nguyên gốc của người Dao Quần Chẹt vẫn tiếp tục được duy trì suốt gần nửa thế kỷ qua. Đặc sắc bậc nhất trong các lễ hội của bà con nơi này là lễ cấp sắc diễn ra suốt ngày đêm, khi 24 bức tranh cổ được trưng bày, mời các vị thánh thần về chứng giám lòng thành của con cháu, bên tiếng rì rầm đọc sách cúng rồi trống, chuông, chiêng, thanh la não bạt được trịnh trọng tấu lên.
