Điểm nóng chưa hạ nhiệt

Liên quan toan tính của Mỹ về kiểm soát Greenland - một hòn đảo ở Bắc Cực và hiện là lãnh thổ tự trị trong Vương quốc Đan Mạch - ngày 3/2, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương đã khởi động quá trình lập kế hoạch quân sự cho một sứ mệnh mang tên “Arctic Sentry”, nhằm tăng cường an ninh ở khu vực này.

Biếm họa: DJAMEL LOUNIS
Biếm họa: DJAMEL LOUNIS

Động thái trên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) diễn ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và các nước đồng minh châu Âu gia tăng sau khi Tổng thống Donald Trump gần đây liên tục tính toán đến phương án giành quyền kiểm soát Greenland của Đan Mạch - một thành viên của NATO. Ông Martin O'Donnell, Người phát ngôn Bộ Tư lệnh Tối cao các Lực lượng đồng minh châu Âu thuộc NATO cho biết, sứ mệnh trên sẽ tiếp tục củng cố hơn nữa sự hiện diện và vị thế của NATO tại Bắc Cực, cũng như các khu vực lân cận.

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng của Greenland đối với an ninh quốc gia của Mỹ. Đáp lại, Chính phủ Đan Mạch và chính quyền tự trị Greenland nhiều lần khẳng định hòn đảo không phải để mua hay bán, kêu gọi Mỹ tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Trước những thông điệp này của ông Trump, NATO từng khẳng định sẽ xem xét các biện pháp nhằm tăng cường hiện diện tại khu vực Bắc Cực. Về phần mình, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen tuyên bố các nước NATO ủng hộ việc duy trì "sự hiện diện thường trực" ở Bắc Cực, bao gồm cả khu vực chung quanh Greenland, như một phần nỗ lực tăng cường an ninh.

Trong khi các quốc gia thành viên NATO đẩy mạnh các biện pháp tăng cường năng lực quốc phòng tại Bắc Cực, Nga cho biết sẽ bảo vệ các lợi ích an ninh của nước này tại khu vực có ý nghĩa chiến lược này. Hãng tin RIA Novosti dẫn lời quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Nga, ông Vladislav Maslennikov nêu rõ, Moscow sẽ theo dõi sát và có các biện pháp phù hợp trước những động thái liên quan lợi ích an ninh của nước này tại Bắc Cực.

Ngoài ra, ông Maslennikov khẳng định, Nga luôn ủng hộ hòa bình và ổn định tại khu vực Bắc Cực, coi trọng việc giảm thiểu nguy cơ xung đột, tuân thủ luật pháp quốc tế và tìm kiếm các giải pháp chính trị, ngoại giao đối với các vấn đề phát sinh. Theo ông, Nga cũng nhấn mạnh việc tạo dựng các điều kiện thuận lợi nhất để triển khai những dự án hạ tầng, khai thác khoáng sản và các dự án khác vốn có nhu cầu cao tại khu vực Bắc Cực, nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, gìn giữ di sản văn hóa và lối sống truyền thống của cộng đồng bản địa tại khu vực này.

Cùng quan điểm trên, Thủ tướng Canada Mark Carney và người đồng cấp Đan Mạch Mette Frederiksen đã khẳng định lại cam kết tăng cường an ninh và bảo vệ chủ quyền tại khu vực Bắc Cực. Reuters dẫn thông cáo của Văn phòng Thủ tướng Canada cho hay, ông Carney và bà Frederiksen nhấn mạnh sự ủng hộ đối với các nguyên tắc cơ bản về chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Hai nhà lãnh đạo khẳng định rằng, mọi quyết định liên quan tương lai của vùng lãnh thổ Greenland chỉ thuộc thẩm quyền của Greenland và Đan Mạch. Hai bên cũng trao đổi về các nỗ lực đang triển khai nhằm tăng cường an ninh Bắc Cực tại Canada, Đan Mạch và trên toàn khu vực, trong đó có khuôn khổ hợp tác của NATO.

Thủ tướng Carney cho biết, Canada đang theo đuổi một chiến lược đầy tham vọng nhằm gia tăng đầu tư cho an ninh Bắc Cực, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển hạ tầng tại khu vực này. Ông đồng thời nhấn mạnh tiềm năng mở rộng hợp tác với nhóm tám nước Bắc Âu - Baltic (Nordic-Baltic Eight) và các đối tác khác trong khu vực.

Tham vọng của Mỹ tiếp tục bị phản đối, khi Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen tuyên bố không chấp nhận Washington theo đuổi những mục tiêu mà ông mô tả là “gây chia rẽ” đối với Greenland. Thủ hiến Greenland nhấn mạnh, trong 14 tháng qua, vùng lãnh thổ này đã phải đối mặt với nhiều sức ép, xuất phát từ các tuyên bố lặp đi lặp lại của Mỹ về ý định sáp nhập Greenland. Mặc dù Washington đã loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự, song Mỹ vẫn tiếp tục tìm kiếm vai trò quản lý đối với Greenland. Chính quyền Greenland khẳng định lại hòn đảo này là một phần của Vương quốc Đan Mạch, song Greenland đã bắt đầu tiến hành đối thoại với Mỹ thông qua các kênh chính thức cấp cao.

Greenland là hòn đảo lớn nhất thế giới, thuộc Vương quốc Đan Mạch nhưng có quy chế tự trị, trong khi Copenhagen vẫn nắm quyền kiểm soát về quốc phòng và chính sách đối ngoại. Kể từ khi trở lại nắm quyền vào đầu năm 2025, Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần bày tỏ ý định mua Greenland, song động thái này liên tục bị phía châu Âu bác bỏ. Việc Mỹ gia tăng sức ép lên Đan Mạch liên quan Greenland không chỉ khiến quan hệ giữa Washington và các đồng minh châu Âu thêm căng thẳng, mà còn có nguy cơ đẩy những bên có lợi ích tại hòn đảo này vào thế giằng co, thậm chí dẫn tới xung đột quân sự trên diện rộng.