Hiệp ước song phương cuối cùng nhằm giới hạn số lượng vũ khí chiến lược hết hạn đồng nghĩa không còn giới hạn pháp lý nào đối với kho vũ khí của hai cường quốc hạt nhân, có nguy cơ châm ngòi một cuộc chạy đua vũ trang mới.
Nga muốn gia hạn một năm
Trong cuộc họp báo ngày 2/2, Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cảnh báo, nếu Hiệp ước New START không được gia hạn, giữa Nga và Mỹ - hai quốc gia sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới - sẽ không còn bất kỳ thỏa thuận nào để kiểm soát kho vũ khí của nhau. Điều này sẽ khiến tình hình toàn cầu trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Nga đã đề xuất gia hạn hiệp ước thêm một năm, nhưng đến nay vẫn chưa nhận được phản hồi từ phía Mỹ. Ông Peskov nói: “Chúng tôi tin rằng điều này vô cùng đáng lo ngại, ảnh hưởng tiêu cực đến an ninh toàn cầu và sự ổn định chiến lược. Thế giới sẽ rơi vào tình thế nguy hiểm hơn bao giờ hết”.
Phát biểu ý kiến cùng ngày, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev nhấn mạnh, New START giữa Nga và Mỹ là nền tảng quan trọng để xây dựng lòng tin giữa hai cường quốc hạt nhân. Đề xuất của Nga gửi Mỹ về việc kéo dài tuân thủ các hạn chế theo New START thêm một năm vẫn còn hiệu lực. Ông Medvedev nêu rõ: “Nếu phía Mỹ mong muốn gia hạn, điều đó hoàn toàn có thể thực hiện”. Ông Medvedev cho rằng, việc Hiệp ước kết thúc không đồng nghĩa với “thảm họa tức thì” hay nguy cơ bùng nổ chiến tranh hạt nhân, song đây vẫn là diễn biến đáng lo ngại đối với thế giới.
Trước New START, Hiệp ước START-1 ký năm 1991 đặt nền móng cho việc cắt giảm vũ khí hạt nhân sau Chiến tranh lạnh và đã hết hạn năm 2009. Được ký năm 2010, New START quy định hạn chế vũ khí hạt nhân tấn công được triển khai của cả Nga và Mỹ. Hiệp ước có hiệu lực vào ngày 5/2/2011 với thời hạn hiệu lực ban đầu là 10 năm, sau đó được gia hạn đến ngày 5/2/2026.
Năm 2023, Moscow tuyên bố tạm dừng tham gia, nhưng tiếp tục tuân thủ các giới hạn của Hiệp ước. Đàm phán gia hạn Hiệp ước gặp khó khăn do căng thẳng liên quan cuộc xung đột Ukraine. Tháng 9/2025, Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố Moscow sẽ tiếp tục tuân thủ các giới hạn cốt lõi của hiệp ước trong vòng một năm sau khi hiệp ước hết hiệu lực, với điều kiện Mỹ không tiến hành các hành động làm suy yếu cán cân chiến lược hiện nay.
Mỹ tìm kiếm thỏa thuận mới
New START không phải hiệp ước duy nhất về kiểm soát vũ khí hạt nhân, song đây là thỏa thuận song phương cuối cùng giữa Nga và Mỹ nhằm giới hạn trực tiếp số lượng vũ khí chiến lược mà hai cường quốc hạt nhân có thể triển khai. Từng bày tỏ đồng tình với việc gia hạn Hiệp ước, song đến nay Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn chưa có động thái cụ thể nào. Trong cuộc phỏng vấn của Hãng tin Nga TASS hồi tháng 10/2025, Tổng thống Trump còn cho rằng đề xuất của Tổng thống Putin là một “ý tưởng hay”. Tuy nhiên, Washington vẫn chưa đưa ra phản hồi chính thức nào về đề nghị của Moscow.
Thay vì nỗ lực gia hạn New START vào phút chót, hay phản hồi đề xuất của Nga duy trì tuân thủ các giới hạn theo New START trong vòng một năm sau khi Hiệp ước hết hạn, nhằm dành thời gian đàm phán, Tổng thống Trump đã phát đi những tín hiệu cho thấy Mỹ sẵn sàng để Hiệp ước kết thúc. Hồi tháng 1 vừa qua, Tổng thống Trump cho biết ông không lo ngại về việc Hiệp ước hết hạn, mà hy vọng Mỹ và Nga có thể đạt được một thỏa thuận mới.
Tổng thống Trump cho rằng New START là “thỏa thuận một chiều”, không còn phù hợp bối cảnh hiện tại. Mỹ còn lập luận rằng, kể từ khi Nga đình chỉ tham gia New START vào năm 2023, các cơ chế thanh sát đã ngừng hoạt động, khiến Hiệp ước chỉ còn tồn tại trên danh nghĩa pháp lý, mà không có giá trị kiểm chứng thực tế.
Theo giới quan sát, Mỹ đang hướng tới một khuôn khổ kiểm soát vũ khí rộng lớn hơn, không chỉ bao gồm Mỹ, Nga mà còn có sự tham gia của Trung Quốc, đồng thời bao quát cả các loại vũ khí hạt nhân chiến thuật mà New START chưa điều chỉnh.
Trong khi đó, Trung Quốc kêu gọi Mỹ phản ứng tích cực với đề xuất của Nga về các thỏa thuận tiếp theo của New START. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm nhấn mạnh, yêu cầu tham gia vào các cuộc đàm phán ba bên về vũ khí hạt nhân là không công bằng, vì năng lực hạt nhân của Trung Quốc và Mỹ có sự chênh lệch rõ rệt.
